28η Οκτωβρίου: Η θυσία των ηρώων και το χρέος της ειρήνης. Γράφει ο Μητροπολίτης Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως, Βαρνάβας

- Newsroom

Κάθε 28η Οκτωβρίου η πατρίδα μας ανοίγει το βιβλίο της μνήμης. Ανάμεσα στις σελίδες του ανασαίνουν πρόσωπα, επιστρέφουν φωνές, φωτίζονται ονόματα. Είναι οι άνθρωποι που άφησαν το σπίτι, την οικογένεια, τη νεότητά τους, για να υπερασπιστούν την ελευθερία. Το «Όχι» τους εξακολουθεί να μας απευθύνει ένα ερώτημα: Τι κάνουμε εμείς με την ελευθερία που εκείνοι μάς παρέδωσαν;

Στα βουνά της Πίνδου, μέσα στο χιόνι και την πείνα, και αργότερα στους σκοτεινούς χρόνους της Κατοχής, ο ελληνικός λαός αντιστάθηκε στους κατακτητές. Η αγάπη για την πατρίδα, η συντροφικότητα και η πίστη στήριξαν ανθρώπους που δοκιμάστηκαν πέρα από τα όρια της αντοχής τους. Οι προσευχές στην Παναγία, την Υπέρμαχο Στρατηγό, τη Νικοποιό, έφερναν μέσα στην αγωνία του πολέμου τη μητρική παρουσία, την ελπίδα, τη δύναμη να σταθούν όρθιοι.

Στη Δυτική Θεσσαλονίκη, τόπο στον οποίο διακονώ, το πρώην στρατόπεδο Παύλου Μελά κρατά ακόμη το βάρος αυτής της ιστορίας. Τόπος εγκλεισμού, βασανιστηρίων και εκτελέσεων κατά τη γερμανική Κατοχή, καλεί την πόλη μας να θυμάται. Ανάμεσα στους κρατουμένους υπήρξαν κληρικοί και μοναχοί. Ο αρχιμανδρίτης Διονύσιος Χαραλάμπους, μετέπειτα Μητροπολίτης Τρίκκης και Σταγών, υπήρξε για τους συγκρατουμένους του μία παρουσία παρηγοριάς και ελπίδας. Μέσα στις σκληρές συνθήκες της φυλακής, λειτουργούσε, παρηγορούσε και στήριζε τους ανθρώπους που μοιράζονταν μαζί του την ίδια δοκιμασία. Ακόμη και όταν βρέθηκε στο κολαστήριο του Άουσβιτς, μπροστά στη δυνατότητα να απαλλαγεί από το μαρτύριο, όταν του δόθηκε χάρη, επέλεξε να μη διαχωρίσει τη μοίρα του από εκείνη των συγκρατουμένων του, αλλά να παραμείνει μαζί τους και να μοιραστεί τον πόνο τους. Έτσι, η ποιμαντική του ευθύνη δεν περιορίστηκε στα λόγια, αλλά μεταμορφώθηκε σε έμπρακτη αγάπη, σε αλληλεγγύη και σε σιωπηλή συμπαράσταση, μέσα στις πιο σκοτεινές συνθήκες της ανθρώπινης δοκιμασίας.

Ο αρχιμανδρίτης Ιωακείμ Λιούλιας, από τον Κρόκο Κοζάνης, γνώρισε τον εγκλεισμό και τα βασανιστήρια και οδηγήθηκε στην εκτέλεση, στη Θεσσαλονίκη, τον Ιούλιο του 1943. Στις καταγραφές των κρατουμένων συναντούμε επίσης τον προηγούμενο Μισαήλ, τον ιεροδιάκονο Δανιήλ και τον μοναχό Δομέτιο της Μονής Ιβήρων, καθώς και τον ιεροδιάκονο Προκόπιο, από κελλί της Μονής Βατοπεδίου. Τα ονόματά τους δίνουν πρόσωπο στον πόνο και περιεχόμενο στη μνήμη. Μας καλούν να σκύψουμε με σεβασμό μπροστά σε κάθε ανθρώπινη δοκιμασία.

Αν σταθούμε σιωπηλοί μπροστά σε έναν τέτοιο τόπο, θα καταλάβουμε πόσο πολύτιμη είναι η επιστροφή των παιδιών σε ένα ασφαλές σπίτι, πόση ευθύνη κρύβει μία σημαία, πόσο ακριβή υπήρξε η ελευθερία μας. Οι νέοι δικαιούνται να παραλάβουν αυτή την ιστορία με τη ζωντανή παρουσία των προσώπων της. Να γνωρίσουν τον αγώνα, να αισθανθούν τη θυσία, να αναζητήσουν μέσα της τον δρόμο της δικής τους προσφοράς. Τιμούμε τη θυσία των ηρώων όταν αφήνουμε το παράδειγμά τους να διαμορφώνει τη ζωή μας. Όταν η ευγνωμοσύνη γίνεται ευθύνη, όταν η ελευθερία συνοδεύεται από δικαιοσύνη, όταν η αγάπη για την πατρίδα γεννά προσφορά.

Από τις πληγές του πολέμου γεννήθηκε και το όραμα μίας ενωμένης Ευρώπης. Οι πρωτεργάτες της αναζήτησαν δρόμους συμφιλίωσης, ώστε οι παλιοί εχθροί να γίνουν συνοδοιπόροι. Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης αφηγήθηκε κάποτε τη συζήτησή του με τον Χέλμουτ Κολ: Όσο ζούσε η γενιά που είχε γνωρίσει τον πόλεμο, εκείνος αισθανόταν ασφαλέστερη την ειρήνη, ανησυχούσε για όσα θα ακολουθούσαν. Τώρα η παρακαταθήκη εκείνης της γενιάς βρίσκεται στα δικά μας χέρια. Η Ευρώπη οφείλει να κρατήσει ζωντανό το αρχικό της όραμα: Συνύπαρξη, αλληλεγγύη, προστασία της ανθρώπινης ζωής. Και οι νεότερες γενιές μπορούν να αντλούν δύναμη από αυτή την παρακαταθήκη μέσα στους δικούς τους, ειρηνικούς αγώνες. Το αισθανόμαστε βλέποντας τα παλικάρια της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου και τους αθλητές των άλλων εθνικών μας ομάδων να αγωνίζονται για τη σημαία και τα χρώματα της Ελλάδας. Όταν σκύβουν ευλαβικά, κάνουν τον σταυρό τους και μπαίνουν στον αγώνα, η προσωπική προσευχή συναντά τη συλλογική προσπάθεια.

Η πίστη τους μπορεί να γίνει πηγή θάρρους, ταπεινοφροσύνης και επιμονής. Έτσι, η πίστη η οποία στήριξε τους αγωνιστές του χθες εμπνέει και τη νεότητα του σήμερα, στους καθημερινούς αγώνες. Στην ομαδικότητα, στην αυτοπειθαρχία, στον σεβασμό του αντιπάλου αναγνωρίζουμε αρετές που χρειάζεται ολόκληρη η κοινωνία. Η γαλανόλευκη ενώνει τις γενιές και μας θυμίζει ότι κανείς δεν αγωνίζεται μόνο για τον εαυτό του.

Η Εκκλησία συνοδεύει αυτή την πορεία με την αδιάλειπτη δέησή της «ὑπὲρ τῆς εἰρήνης τοῦ σύμπαντος κόσμου». Εύχεται για έναν κόσμο χωρίς πολέμους, χωρίς ταραχές, χωρίς ανθρώπους που θυσιάζονται στη βία. Η ειρήνη του Χριστού ζητεί χώρο στις καρδιές, στις οικογένειες, στις σχέσεις των λαών.

Ας γίνει, λοιπόν, η φετινή επέτειος ευγνωμοσύνη για όσους θυσιάσθηκαν και υπόσχεση προς όσους έρχονται: Να κρατήσουμε τη μνήμη άγρυπνη, την πίστη ζωντανή και την ειρήνη αναμμένη σαν καντήλι για κάθε άνθρωπο.

Δημοσιεύτηκε στο επετειακό αφιέρωμα «Ο Οκτώβρης της Θεσσαλονίκης» που κυκλοφόρησε με τη «Μακεδονία της Κυριακής» 25/10/2026