30 Οκτωβρίου 1944: «Η Σαλονίκη σε παλλαϊκό συναγερμό, γιόρταζε τη λευτεριά της»

Στις 30 Οκτωβρίου 1944 οι Γερμανοί στρατιώτες αποχωρούν από τη Θεσσαλονίκη, ενώ ο λαός ξεχύνεται στους δρόμους πανηγυρίζοντας και οι αρματωμένοι ελασίτες παρελαύνουν ως απελευθερωτές.

Η «Μακεδονία» δεν ήταν εκεί για να καταγράψει το χαρμόσυνο γεγονός, καθώς αμέσως μετά την είσοδο των Γερμανών στη Θεσσαλονίκη, τον Απρίλιο του 1941, οι κατοχικές αρχές απαγόρευσαν την έκδοσή της. Η εφημερίδα επανακυκλοφόρησε τον Μάρτιο του 1945, μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας και έναν χρόνo πριν το ξέσπασμα του εμφυλίου. Σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο, στην πρώτη επέτειο από την απελευθέρωση από τους ναζί, η εφημερίδα κυκλοφορεί με το χαρακτηριστικό σκίτσο του Χρ. Λεφάκη, που δείχνει τους Γερμανούς να αποχωρούν, περνώντας μέσα από την Καμάρα.

Στο κύριο άρθρο της, η εφημερίδα γράφει: «Αν η 28η Οκτωβρίου συμβολίζει την ημέραν της ελληνικής δόξης που επισκιάζει, με το έπος της το αλβανικόν, τον Μαραθώνα και τας Θερμοπύλας, η 30ή Οκτωβρίου είναι η ημέρα της ελληνικής χαράς, της απαλλαγής της ελληνικής πατρίδος από μίαν τυραννίαν παρομοίαν της οποίας δεν εγνώρισε διά μέσου των αιώνων. Η τυραννία αυτή, ασκουμένη από ραφιναρισμένους βαρβάρους, με σύστημα και με οργάνωσιν, δεν περιωρίζετο μόνον εις το να μας μετατρέψη εις ανδρόποδα, αλλά εισέδυε βαθειά μέσα εις την ψυχήν μας, μας εξερίζωνε την καρδίαν, μας ελόγχιζε τον εγκέφαλον και μας καταντούσε πτώματα, δεμένα εις το αιματωμένον άρμα του Τυράννου. Ποτέ άλλοτε δεν εσκοτείνιασεν ο ελληνικός ήλιος εις τα μέρη αυτά και το σκοτάδι της σκλαβιάς δεν εισέδυε τόσον ανατριχιαστικά μέσα μας. Ποτέ άλλοτε δεν επόνεσε τόσον ο λαός της γωνίας αυτής και δεν εταπεινώθη με το σώμα και την ψυχή. Μα και ποτέ άλλοτε δεν επολέμησε τον κατακτητήν με τόσον πείσμα, με όλα τα μέσα, με όλον το είναι του. Και τον συνέτριψεν εδώ, εις τα βουνά, εις την θάλασσαν, μέσα εις την Ελλάδα και εις το εξωτερικόν» γράφει η «Μακεδονία», θυμίζοντας την περίφημη φράση του Ουίνστον Τσώρτσιλ: «...θα πολεμήσουμε στις παραλίες, θα πολεμήσουμε στους χώρους αποβίβασης, θα πολεμήσουμε στα χωράφια και στους δρόμους, θα πολεμήσουμε στους λόφους· ποτέ δεν θα παραδοθούμε». Συνεχίζοντας, το κύριο άρθρο της εφημερίδας αναφέρεται στην αντίσταση: «Και ήτο Πανελλήνιος η αντίστασίς του, χωρίς υπολογισμόν και χωρίς όρους, διότι ήτο Πανελλήνιον και το αίσθημα της εκδικήσεως του. Ήτο αμείλικτον διότι ποτέ δεν έπαυσε να βράζη το ελληνικόν αίμα. Ήτο συνεχές, όπως συνεχής και αδιάκοπος ήτο ο πόθος της Ελευθερίας».

Μία πένθιμη πομπή

Από το κύριο άρθρο της «Μακεδονίας» για τη σκοτεινή περίοδο της Κατοχής απουσιάζει η παραμικρή νύξη στους 45.000 Θεσσαλονικείς Εβραίους, που εξοντώθηκαν στα ναζιστικά στρατόπεδα. Υπάρχει όμως μία αναφορά στο χρονογράφημα του Σαμαρά, στις εσωτερικές σελίδες. Ο χρονογράφος σχολιάζει, αναφερόμενος στους αναχωρούντες Γερμανούς:

«Φάτσες στραπατσαρισμένες, φορεσιές σχισμένες, κορμιά, ψυχές εξουθενωμένες. Κάρρα, καρροτσάκια, βωδάμαξες, που τα τραβάνε παληάλογα, βώδια κοκκαλιάρικα κι' ελεεινά και γαϊδαρακάκια ακόμα, αυτό είναι τα μεταγωγικά τους. Τους κυττάμε και ξανάρχεται στη μνήμη μας η θλιβερή εικόνα των δυστυχισμένων Εβραίων, που πριν δυό χρόνια στο ίδιο χάλι, περνούσανε τον ίδιο δρόμο, διωγμένοι απ' αυτούς που φεύγουν σήμερα, βουτηγμένοι στην ίδια αθλιότητα.

— Όλα εδώ πληρώνουνται... είπε κουνώντας ενδειχτικά το κεφάλι της η γιαγιά.

— Ένα γαϊδουράκι στυλώνει γερά τα πόδια του στο πλακόστρωτο. Ο Γερμανός τραβάει, βρίζει... Ο γάιδαρος τίποτα.

— Σαμποτάζ, λέει γελώντας ο φίλος φοιτητής. Στείλτο στο στρατόπεδο. Ύστερα από μια-δυό ώρες ο μεγάλος δρόμος ήταν ελεύθερος. Τα πολυβόλα σηκώθηκαν, τα παληά τάνκς εξαφανίσθηκαν κι' οι μαυροντυμένοι, σαν πένθιμη πομπή τους τ' ακολούθησαν για τα... γκρεμοτσακίσματα. Την ίδια στιγμή η Σαλόνικη όλη σ' ένα παλλαϊκό συναγερμό, με χαρά ανέκφραστη, με ενθουσιασμό πρωτόφανο, γιώρταζε τη λευτεριά της».

Στα επόμενα χρόνια, όταν η χώρα βυθίστηκε στη δίνη του εμφυλίου, αυτή η επέτειος αποσιωπήθηκε εντελώς και τα επετειακά αφιερώματα της «Μακεδονίας» αφορούσαν μόνο την απελευθέρωση του 1912 και την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου το 1940.

Δημοσιεύτηκε στο επετειακό αφιέρωμα «Ο Οκτώβρης της Θεσσαλονίκης» που κυκλοφόρησε με τη «Μακεδονία της Κυριακής» 25/10/2026