Ο πολιτισμός που δεν χρειάζεται πανικό, οι αποκλείσεις δίχως νόημα, οι ηθοποιοί που ποιούν ήθος, οι αντίθετοί τους και μια Θήβα που εξακολουθεί να συγκλονίζει

Πίσω από τη σκηνή, γίνονται σκηνικά! Ό,τι από αυτά φτάνουν στην «Κυριακή στο παρασκήνιο» το καταγράφουμε και σας το μεταφέρουμε κάθε Κυριακή:

-Η ψήφιση του νέου νομοσχεδίου του Υπουργείου Πολιτισμού για τη σύσταση του «Οργανισμού Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς Α.Ε.» προκάλεσε, όπως ήταν αναμενόμενο, έντονες αντιδράσεις. Μέχρι εδώ, όλα φυσιολογικά. Οι αλλαγές στον χώρο του πολιτισμού οφείλουν να ελέγχονται αυστηρά και να κρίνονται με ιδιαίτερη προσοχή.

Αυτό που προβληματίζει, όμως, είναι ότι η δημόσια συζήτηση έμοιαζε να καταλήγει σε συμπεράσματα πριν ακόμη ανοίξει το ίδιο το νομοσχέδιο. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κυριάρχησαν οι λέξεις «ξεπούλημα» και «ιδιωτικοποίηση», ενώ δεν έλειψαν και οι προσωπικές επιθέσεις προς την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού. Είναι, όμως, αυτά αρκετά για να φωτίσουν την ουσία;

Από την ανάγνωση του νομοθετήματος προκύπτει ότι η νέα Ανώνυμη Εταιρεία συστήνεται με αρχικό μετοχικό κεφάλαιο που ανήκει κατά 90% στο Ελληνικό Δημόσιο και κατά 10% στον ΟΔΑΠ, δημόσιο οργανισμό που εποπτεύεται από το Υπουργείο Πολιτισμού. Παράλληλα, προβλέπεται ότι οι μετοχές της είναι ονομαστικές και αμεταβίβαστες και ότι η συμμετοχή του Δημοσίου δεν μπορεί να υποχωρήσει κάτω από το 90%.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το νομοσχέδιο δεν επιδέχεται κριτικής. Κάθε άλλο. Οι αρμοδιότητες που αναλαμβάνει ο νέος φορέας, τα όρια της εμπορικής αξιοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς, ο τρόπος άσκησης του δημόσιου ελέγχου και η λειτουργία του στην πράξη είναι ζητήματα που πρέπει να συζητηθούν σοβαρά και χωρίς εκπτώσεις.

Η πολιτιστική μας κληρονομιά είναι πολύ σημαντική για να γίνεται αντικείμενο εύκολων συνθημάτων. Αν υπάρχουν διατάξεις που οδηγούν σε εκχώρηση ή ιδιωτικοποίηση, ας αναδειχθούν και ας αποτελέσουν αντικείμενο δημόσιου διαλόγου. Αν, όμως, η συζήτηση εξαντλείται σε κραυγές και χαρακτηρισμούς, τότε μάλλον χάνουμε το πιο σημαντικό: την ουσία.

Ο πολιτισμός δεν χρειάζεται ούτε πανικό ούτε πανηγυρισμούς. Χρειάζεται ενημερωμένους πολίτες, τεκμηριωμένη κριτική και έναν δημόσιο διάλογο που να ξεκινά από τα γεγονότα και όχι από τις εντυπώσεις. Γιατί μόνο έτσι μπορούμε να κρίνουμε αν μια μεταρρύθμιση υπηρετεί πραγματικά αυτό το αντικείμενο ή όχι.

-Δεν περιμέναμε το πρόσφατο επεισόδιο στο Φεστιβάλ Ολύμπου για να μάθουμε πόσο αυστηρός είναι ο θετός γιος του Μάνου Χατζιδάκι, Γιώργος Θεοφανόπουλος, στη διαχείριση του έργου του μεγάλου συνθέτη. Είναι κάτι που ο χώρος γνωρίζει εδώ και χρόνια. Έχει ασφαλώς κάθε νομικό δικαίωμα να προστατεύει την πνευματική κληρονομιά του Χατζιδάκι. Αυτό όμως που εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις είναι ότι η τελική απόφαση φαίνεται να περνά αποκλειστικά μέσα από το προσωπικό του αισθητικό κριτήριο.

Στη συζήτηση που άνοιξε τις τελευταίες ημέρες ήρθε να προστεθεί και η δημόσια αναφορά της Σόνιας Θεοδωρίδου, η οποία περιέγραψε μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα μια ανάλογη προσωπική της εμπειρία από συναυλία στην Ξάνθη πριν από δύο χρόνια. Άνθρωποι του περιβάλλοντος Θεοφανόπουλου, πάντως, υποστηρίζουν πως οι επιλογές γίνονται με μοναδικό γνώμονα το κατά πόσο ένας καλλιτέχνης μπορεί να υπηρετήσει όπως πρέπει αυτό το σπουδαίο έργο. Όταν όμως ακόμη και ερμηνευτές του βεληνεκούς του Μανώλη Μητσιά έχουν βρεθεί απέναντι σε ανάλογες αρνήσεις, εύλογα γεννιέται το ερώτημα: μπορεί η μουσική ενός τόσο μεγάλου δημιουργού να περνά αποκλειστικά μέσα από το φίλτρο ενός και μόνο ανθρώπου από τη στιγμή που ανήκει στην ιστορική μνήμη όλων μας;

-Τι κι αν μιλάμε για την απόλυτη τραγωδία του Ευριπίδη; Όσοι βρέθηκαν την Πέμπτη το βράδυ στο Θέατρο Δάσους για τη Μήδεια σε σκηνοθεσία Νικίτα Μιλιβόγιεβιτς, έζησαν ένα παράλληλο «δράμα» που ούτε ο ίδιος ο ποιητής δεν θα μπορούσε να είχε γράψει στο σενάριο!

Τα φώτα, φυσικά, έκλεψε -όπως πάντα- η σπουδαία Καρυοφυλλιά Καραμπέτη. Μόνο που αυτή τη φορά, η ερμηνεία της δεν ήταν απλώς καθηλωτική, αλλά ένας άθλος! Η πρωταγωνίστρια ανέβηκε στη σκηνή με 38 πυρετό, άρρωστη και εξαντλημένη, προσφέροντας μια παράσταση τόσο αψεγάδιαστη που κανείς από το κοινό δεν υποψιάστηκε το παραμικρό. Το μυστικό αποκαλύφθηκε μόνο στα παρασκήνια, όταν υποδέχτηκε τους θεατές φορώντας τη μάσκα της για να τους προστατεύσει. Επαγγελματισμός 100 καρατίων!

Το πραγματικό «θρίλερ», όμως, εκτυλίχθηκε την ώρα που ο Ιάσονας (Λάζαρος Γεωργακόπουλος) συναντούσε επί σκηνής τη Μήδεια. Πάνω στη μεγίστη δραματική κορύφωση, μια θεατής λυποθύμησε στις κερκίδες. Μέσα σε δευτερόλεπτα το θέατρο αναστατώθηκε, οι φωνές «Ένας γιατρός!» αντήχησαν στο σκοτάδι, διασώστες και γιατροί-θεατές έσπευσαν για βοήθεια, τα φώτα άναψαν, ενώ επικράτησε ένας μικρός πανικός μέχρι να βεβαιωθούν όλοι ότι η γυναίκα ήταν καλά.

Και οι ηθοποιοί; Εδώ δόθηκε το δεύτερο «ρεσιτάλ» της βραδιάς! Για πάνω από δέκα λεπτά Καραμπέτη, Γεωργακόπουλος και μέλη του χορού έμειναν απόλυτα ακίνητοι, «κοκαλωμένοι» στις θέσεις τους, διατηρώντας τη δύσκολη θεατρική τους στάση εν μέσω της γενικής αναταραχής. Το κοινό, αναγνωρίζοντας την απίστευτη ψυχραιμία και τη σωματική τους αντοχή, τους χάρισε τρεις γύρους θερμών χειροκροτημάτων για να τους συμπαρασταθεί!

Η παράσταση φυσικά συνεχίστηκε και αποθεώθηκε, αλλά είμαστε σίγουροι ότι μετά το τέλος της, εκτός από τα συγχαρητήρια, οι πρωταγωνιστές χρειάστηκαν οπωσδήποτε ένα καλό μυοχαλαρωτικό (για το δεκάλεπτο «άγαλμα») και μια γερή δόση αντιπυρετικού!

-Το ξέραμε, το γράφαμε και επιβεβαιωθήκαμε! Το «Άη Λαός», που παρακολουθήσαμε στην πρεμιέρα του στη Θεσσαλονίκη, είναι κατά τη γνώμη μας μία από τις σημαντικότερες παραγωγές του φετινού καλοκαιριού. Και αυτό δεν σχετίζεται μόνο με τις εξαιρετικές ερμηνείες ή την αισθητική της παράστασης. Έχει να κάνει κυρίως με την τολμηρή σύζευξη των «Τρωάδων» του Ευριπίδη με το εμβληματικό μουσικό έργο των Δημήτρη Λάγιου, Μιχάλη Μπουρμπούλη και Σωτηρίας Μπέλλου, μια ιδέα που λίγοι σκηνοθέτες θα τολμούσαν να υλοποιήσουν τόσο πειστικά, όσο κατάφερε ο Στέλιος Βραχνής. Η Γιώτα Φέστα ως Εκάβη ήταν καθηλωτική, η Ιωάννα Πηλιχού ως Ανδρομάχη εξαιρετική, συγκλονιστικός ο χορός, θεσπέσιες οι μουσικές ερμηνείες και υποδειγματική η συνοχή όλης της ομάδας.

Ακόμη μεγαλύτερη εντύπωση, όμως, μας έκανε κάτι που δεν αφορούσε την ίδια την παράσταση. Στον χαιρετισμό στο τέλος, όταν οι συντελεστές προέτρεπαν τη Γιώτα Φέστα να βγει μπροστά για να αποθεωθεί, εκείνη επέμενε να παραμείνει δίπλα στους υπόλοιπους ηθοποιούς, εμμένοντας σε αυτό που είχε πει εξαρχής: «Οι Τρωάδες δεν είναι μόνο η Εκάβη, αλλά όλες οι ηθοποιοί της παράστασης». Μια στάση που λέει πολλά για το ήθος της συγκεκριμένης πρωταγωνίστριας. Κάτι που, δυστυχώς, ήρθε σε πλήρη αντίθεση με όσα ακούσαμε για άλλη ομότεχνή της- της ίδιας παραγωγής- η οποία, σύμφωνα με πληροφορίες μας, κατά τη διάρκεια των δοκιμών συμπεριφερόταν περισσότερο σαν σταρ παρά σαν μέλος ενός συνόλου, αρνούμενη κάποιες φορές ακόμη και να ακολουθήσει τις οδηγίες του σκηνοθέτη. Κρίμα, γιατί πρόκειται για πολύ αξιόλογη ηθοποιό. Τελικά, ισχύει αυτό που γράφουμε χρόνια: οι πραγματικά μεγάλοι καλλιτέχνες σπάνια αισθάνονται την ανάγκη να αποδείξουν το μέγεθός τους.

Μια μικρή απορία πάντως παραμένει. Μια τόσο προσεγμένη και ολοκληρωμένη παραγωγή δεν θα παρουσιαστεί φέτος στην Επίδαυρο και οι λόγοι δεν έγιναν ποτέ γνωστοί. Όσοι όμως γνωρίζουν πρόσωπα και πράγματα μάς λένε ότι οι δημιουργοί της δεν έχουν εγκαταλείψει την ιδέα. Αν όλα εξελιχθούν όπως σχεδιάζουν, το καλοκαίρι του 2027 το «Άη Λαός» θα κάνει το μεγάλο του ραντεβού με το σημαντικότερο αρχαίο θέατρο της χώρας. Μακάρι!

-Και μιας και μιλάμε για... επιστροφές, να σημειώσουμε ότι η «Μια άλλη Θήβα» του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου επέστρεψε και φέτος στη Θεσσαλονίκη, γνωρίζοντας για ακόμη μία φορά εντυπωσιακή ανταπόκριση από το κοινό. Είναι ήδη η έκτη χρονιά που παρουσιάζεται και εξακολουθεί να γεμίζει τα θέατρα, με θεατές που την παρακολουθούν ξανά και ξανά. Θυμόμαστε ακόμη μια περσινή συζήτησή μας με τον σκηνοθέτη. Μας έλεγε με απόλυτη βεβαιότητα ότι η παράσταση είχε ολοκληρώσει τον κύκλο της και πως δεν υπήρχε περίπτωση να επανέλθει. Εμείς διαφωνούσαμε. Επιμέναμε ότι το κοινό δεν είχε πει ακόμη την τελευταία του λέξη. Τελικά, δεν διαψευστήκαμε. Ευτυχώς, γιατί θα ήταν πραγματικά κρίμα να στερηθούν οι θεατές μια τόσο σπουδαία παραγωγή.

Και κάπου εδώ ήρθε η ώρα να κάνουμε κι εμείς ένα μικρό διάλειμμα. Η «Κυριακή στο Παρασκήνιο» παίρνει για λίγες ημέρες τον δρόμο των καλοκαιρινών διακοπών, όχι όμως και της... αδράνειας. Γιατί οι καλύτερες πληροφορίες συνήθως αλιεύονται και συγκεντρώνονται εκεί όπου κανείς δεν περιμένει δημοσιογράφους. Ραντεβού ξανά σε λίγες εβδομάδες, με γεμάτες μπαταρίες και, ελπίζουμε, ακόμη πιο ενδιαφέρον παρασκήνιο. Μέχρι τότε, καλές βουτιές, καλές αναγνώσεις και, πάνω απ' όλα, να προσέχετε τον εαυτό σας.