67ο ΦΚΘ: Από τις κατάμεστες αίθουσες και τις αναμνήσεις του Νίκου Γραμματικού μέχρι την επιστροφή μιας χαμένης ταινίας της Μαρίας Πλυτά και την ανακάλυψη ενός πολύτιμου κινηματογραφικού υλικού

67ο ΦΚΘ: Από τις κατάμεστες αίθουσες και τις αναμνήσεις του Νίκου Γραμματικού μέχρι την επιστροφή μιας χαμένης ταινίας της Μαρίας Πλυτά και την ανακάλυψη ενός πολύτιμου κινηματογραφικού υλικού

Ένας και μόνο τίτλος

Άλλο ένα Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης φτάνει στο τέλος του. Η 67η διοργάνωση ολοκληρώνει σήμερα, Κυριακή 15 Νοεμβρίου, το επίσημο πρόγραμμά της, με την απονομή των βραβείων στις 1 το μεσημέρι στην Αποθήκη Γ΄. Μέχρι να ανακοινωθούν τα αποτελέσματα, υπάρχει ένας και μόνο τίτλος που θα μπορούσε να συνοψίσει με τον πιο σύντομο και περιεκτικό τρόπο ένα κείμενο για τη φετινή διοργάνωση: sold out!

Ήταν, αναμφίβολα, η χρονιά των προπωλημένων εισιτηρίων και των γεμάτων αιθουσών, τα οποία έχουν καταγραφεί. Χαρακτηριστική ήταν η επισήμανση του προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου του Φεστιβάλ, Άκη Σακελλαρίου, στη συνέντευξη που παραχώρησε στη «Μακεδονία της Κυριακής»: σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και οι ίδιοι οι άνθρωποι της διοργάνωσης δυσκολεύονταν να εξασφαλίσουν προσκλήσεις για τις προβολές. Μια λεπτομέρεια που λέει πολλά για τη θερμή ανταπόκριση του κοινού και την επιθυμία του να βρεθεί στις αίθουσες, να ανακαλύψει νέες κινηματογραφικές φωνές, να συναντήσει δημιουργούς και να μοιραστεί την εμπειρία της μεγάλης οθόνης.

Η αυλαία, βέβαια, δεν πέφτει με την απονομή των βραβείων. Ένα Φεστιβάλ Κινηματογράφου δεν θα μπορούσε να αποχαιρετήσει το κοινό του χωρίς την τελευταία του κινηματογραφική προβολή. Η ταινία λήξης, «Άγνωστη γυναίκα» (Woman Unknown) της Μάι ελ-Τούκι, θα προβληθεί στις 7 το απόγευμα στο Ολύμπιον. Με φόντο τη Δανία της μεταπολεμικής περιόδου, η ιστορία ακολουθεί τη Μαρί, μια νεαρή γυναίκα που εργάζεται ως οικιακή βοηθός και ετοιμάζεται να παντρευτεί τον πλούσιο εργοδότη της. Μια συνάντηση, ωστόσο, την αναγκάζει να έρθει ξανά αντιμέτωπη με το παρελθόν της, ανατρέποντας τις προσδοκίες της για μια καινούργια ζωή. Μια ιστορία που φωτίζει τις κοινωνικές προκαταλήψεις, τη συλλογική μνήμη και τη θέση της γυναίκας σε μια Ευρώπη που προσπαθεί να επουλώσει τις πληγές του πολέμου. Έτσι, η τελευταία λέξη της φετινής διοργάνωσης θα δοθεί εκεί όπου ανήκει: στη μεγάλη οθόνη.

Οι ιστορίες που μένουν

Από τις πιο συγκινητικές στιγμές της φετινής διοργάνωσης ήταν η απονομή του τιμητικού Χρυσού Αλέξανδρου στον σκηνοθέτη Νίκο Γραμματικό. Μια βράβευση που απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη συναισθηματική αξία όταν ο δημιουργός άρχισε να ανακαλεί στιγμές από την πορεία της ταινίας «Απόντες», η οποία προβλήθηκε αμέσως μετά την τελετή.

Ο Γραμματικός θυμήθηκε τον πυρετό των γυρισμάτων, την ένταση, την ενέργεια και τα απρόοπτα που συνόδευαν εκείνη την κινηματογραφική περιπέτεια. Την επόμενη μέρα, στην απογευματινή εκδήλωση που ακολούθησε, ανάμεσα στις ιστορίες που μοιράστηκε, ήταν και ένα περιστατικό με τον ίδιο σε ρόλο λαχειοπώλη, μια ανάμνηση που προκάλεσε γέλια στην αίθουσα. Γιατί τελικά οι ταινίες δεν είναι μόνο όσα φτάνουν στην οθόνη. Είναι και όλα εκείνα που συμβαίνουν πίσω από την κάμερα, οι άνθρωποι, οι αυτοσχεδιασμοί και οι στιγμές που εξακολουθούν να συνοδεύουν τους δημιουργούς πολλά χρόνια μετά.

Η διαδρομή μιας αποκατάστασης - Η «Εύα» της Μαρίας Πλυτά στις Κάννες και την Μπολόνια

Μια ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ είχε και η επιστροφή της «Εύας» (1953) της Μαρίας Πλυτά, της πρώτης Ελληνίδας σκηνοθέτριας, στη μεγάλη οθόνη. Η αποκατεστημένη ταινία προβλήθηκε το απόγευμα της Πέμπτης 12 Νοεμβρίου στην αίθουσα Παύλος Ζάννας, στο πλαίσιο της ενότητας TIFF Talks, 73 χρόνια μετά την πρώτη της κυκλοφορία.

Η διαδρομή της αποκατάστασης υπήρξε εξίσου σημαντική με την ίδια την προβολή. Η «Εύα» έγινε η πρώτη αποκατεστημένη ελληνική ταινία που παρουσιάστηκε στο πρόγραμμα Cannes Classics του 2026, ενώ η αποκατάστασή της εντάχθηκε στο World Cinema Project του The Film Foundation, του οργανισμού που ίδρυσε ο Μάρτιν Σκορσέζε, σε συνεργασία με την Cineteca di Bologna. Μια σπουδαία επιστροφή για ένα έργο της ελληνικής κινηματογραφικής ιστορίας, που αποκτά πλέον τη δυνατότητα να συναντήσει ξανά το κοινό του, αυτή τη φορά μέσα από μια νέα, φροντισμένη κινηματογραφική εκδοχή.

Ένα πολύτιμο εύρημα για το ελληνικό queer σινεμά

Και μέσα σε όλα αυτά, μια ακόμη ιστορία που αξίζει να κρατήσουμε από τη φετινή διοργάνωση. Η «Όπερα» (1976) του Ανδρέα Βελισσαρόπουλου, μια ταινία που είχε χαθεί εδώ και περίπου τρεις δεκαετίες και έχει χαρακτηριστεί το «ιερό δισκοπότηρο του ελληνικού queer σινεμά», επέστρεψε στο προσκήνιο μέσα από υλικό γυρισμάτων σε Super 8 που εντοπίστηκε πρόσφατα.

Η ανακάλυψη αυτού του υλικού δεν αποτελεί απλώς μια αφορμή για να θυμηθούμε μια ξεχωριστή στιγμή του ελληνικού κινηματογράφου. Ανοίγει ξανά ένα παράθυρο σε μια δημιουργία που για χρόνια έμοιαζε να έχει χαθεί οριστικά, διασώζοντας εικόνες και ίχνη μιας εποχής και μιας κινηματογραφικής έκφρασης που αξίζει να ξανασυζητηθεί.

Και κάπως έτσι, λίγο πριν αποχαιρετήσουμε την 67η διοργάνωση, μένουν οι γεμάτες αίθουσες, οι συναντήσεις, οι συγκινήσεις, οι ιστορίες πίσω από τις ταινίες και, πάνω απ' όλα, η αίσθηση ότι το σινεμά εξακολουθεί να βρίσκει τον δρόμο του προς το κοινό. Ακόμη κι όταν οι προσκλήσεις δεν φτάνουν για όλους!