Ανασχεδιάζεται το ιστορικό Μπιτ Παζάρ

- Newsroom

Του Φώτη Κουτσαμπάρη fkoutsamparis@makhtes.gr Φωτ. Αλέξανδρος Αβραμίδης Στο Μπιτ Παζάρ στην αγορά / μαζεύουν μνήμες και παλιά / και τα πουλάνε. / Πίνουν καφέ τα πρωινά / στα καφενεία του Μηνά / και δεν μιλάνε. / Έχει και μια μικρή θεά / που ξέρει ένα παλιό ντοά (προσευχή) / και σε μαγεύει./ Όπου κι αν κρύψεις την καρδιά / εκείνη βρίσκει τα κλειδιά / και σου την κλέβει». Έτσι περιγράφει ο στιχουργός Φίλιππος Γράψας την ιστορική αγορά του Μπιτ Παζάρ, στο ομώνυμο τραγούδι, που τραγουδά η Μαριώ σε σύνθεση του Λουδοβίκου των Ανωγείων. «Μα σαν αρχίσουν τη ρακή / ο χρόνος δεν περνά από κει. / Μα σαν αρχίσουν τη ρακή / όλο το σύμπαν είναι εκεί», λέει ο στιχουργός, περιγράφοντας το 2004 ποιητικά την μαγευτική ατμόσφαιρα που δημιουργεί η αγορά. Η αγορά Μπιτ Παζάρ συνδέει το παρελθόν με το μέλλον, τις θλιμμένες ή τις χαρούμενες αναμνήσεις με τη διασκέδαση, το τραγούδι και τη γευσιγνωσία. Είναι σαν να βγαίνουν μέσα από τις παλιές φωτογραφίες των παλαιοπωλείων οι φιγούρες και να μεταδίδουν στις νέες γενιές την αισιοδοξία. Το πρωί, στην πλατεία της αγοράς αντικρίζεις απλωμένα παλαιά αντικείμενα από παράνομους μικροπωλητές που έχουν προσκολλήσει δίπλα στα νόμιμα παλαιοπωλεία, προκειμένου να κερδίσουν πελατεία. Το απόγευμα, το παραεμπόριο σβήνει, οι παλαιοπώλες κλείνουν και στρώνονται τα τραπέζια των ταβερνείων που προσελκύουν εκατοντάδες νέους και νέες, κυρίως φοιτητές. Οι νέοι κατακλύζουν τα μαγαζιά για να γευτούν τα ξεχωριστά εδέσματα, να πιούνε το κρασί τους, να τραγουδήσουν, να αστειευτούν, να ανταλλάξουν χαμόγελα και ευχές, να προκαλέσουν τον συναισθηματικό τους κόσμο. Τελικά να γνωρίσουν τη μικρή θεά που περιγράφει ο στιχουργός και να μαγευτούν. Επειδή όμως τα πράγματα δεν είναι πάντα ποιητικά, όπως τα περιγράφουν οι στιχουργοί, η αγορά Μπιτ Παζάρ, οι επαγγελματίες της και οι περίοικοι, η κάθε κατηγορία για διαφορετικό λόγο, αντιμετωπίζουν τα δικά τους προβλήματα. Οι επαγγελματίες βρίσκονται το τελευταίο διάστημα αντιμέτωποι με την υπουργική απόφαση 3428 της υφυπουργού Εσωτερικών (Μακεδονίας - Θράκης) Μαρίας Κόλλια - Τσαρουχά, η οποία δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 229 στις 4 Νοεμβρίου 2016. Με την απόφαση αυτή χαρακτηρίζεται ως διατηρητέο το σύνολο των αρχικών 81 κτιρίων - καταστημάτων που υπάρχουν στο Μπιτ Παζάρ σε όλο το τρίγωνο των οδών Ολύμπου, Βενιζέλου και Τοσίτσα και εντός της πλατείας. Οι καταστηματάρχες, που δραστηριοποιούνται εντός της πλατείας της αγοράς, υποστηρίζουν ότι η εφαρμογή της συγκεκριμένης απόφασης θα δημιουργήσει προβλήματα στην λειτουργία των καταστημάτων. Για τον λόγο αυτό έχουν αναθέσει σε δύο μηχανικούς να συντάξουν μια πρόταση για την αναμόρφωση του Μπιτ Παζάρ, με τρόπο που αφενός να μην θίγει τις επιχειρήσεις, αφετέρου να διατηρεί την ιστορική φυσιογνωμία της πλατείας. Η απόφαση και το Μπιτ Παζάρ Η υπουργική απόφαση 3428 της υφυπουργού Εσωτερικών (Μακεδονίας - Θράκης) που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 229 έχει θέμα: Χαρακτηρισμός ως διατηρητέων μεμονωμένων κτιρίων εντός του «ιστορικού τόπου» της Θεσσαλονίκης και της ευρύτερης περιοχής αυτού, συνόλων κτιρίων - καταστημάτων της Στοάς Σαούλ, της αγοράς Μπιτ Παζάρ, της περιοχής Αγίου Μηνά και της Παλαιάς Λαχαναγοράς και καθορισμός ειδικών όρων και περιορισμών δόμησης αυτών, καθώς και ειδικών χρήσεων των κτιρίων - καταστημάτων της αγοράς Μπιτ Παζάρ. Η ιστορία του Μπιτ Παζάρ, όπως περιγράφεται στην απόφαση έχει ως εξής: Πρόκειται για συγκρότημα κτιρίων που καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του τριγωνικού οικοδομικού τετραγώνου που βρίσκεται μεταξύ των οδών Ολύμπου, Βενιζέλου και Τοσίτσα (Ο.Τ.91), στο οποίο συγκεντρώνονται χρήσεις παλαιοπωλείων. Η ανέγερση της "αγοράς παλαιών αντικειμένων" (Μπιτ Παζάρ) δημιουργήθηκε απο τον "Οικοδομικό Συνεταιρισμό Προσφύγων Παλαιοπωλών (Μπιτ Παζάρ) Θεσσαλονίκης", ο οποίος συστάθηκε το 1928, με πρωτοβουλία ορισμένων επαγγελματιών προσφύγων του 1922 - 1923. Ο σχεδιασμός της μελέτης ανατέθηκε στους μηχανικούς Δ. Φυλλίζη και Μ. Ρούμπενς και το 1930 ολοκληρώθηκε το ισόγειο τμήμα της αγοράς (Χαστάογλου, 1999). Πρόκειται για ισόγεια κτίσματα με πατάρι με χαρακτηριστικά της αρχιτεκτονικής του μεσοπολέμου, τα οποία σχηματίζουν συνεχές μέτωπο στην εξωτερική και εσωτερική πλευρά του οικοδομικού τετραγώνου από επαναλαμβανόμενες μονάδες καταστημάτων. Το Μπιτ Παζάρ ή στοά των Παλαιοπωλών, εκτός από το ιδιαίτερο είδος εμπορίου που στεγάζει, ξεχωρίζει για το μέγεθος, τη διάταξη και τη θέση της και συγκρίνεται σε μέγεθος με τις μεγαλύτερες αγορές, τις στοές Σαούλ και Μοδιάνο, καθώς επίσης συνιστά ένα μοναδικό τύπο αγοράς τόσο στη Θεσσαλονίκη όσο και στις άλλες ελληνικές πόλεις (Χαστάογλου, 1999). Με την απόφαση «χαρακτηρίζεται ως διατηρητέο το σύνολο των αρχικών κτιρίων - καταστημάτων και η τυπολογία της αγοράς (διάταξη και τυπολογία καταστημάτων, εσωτερική πλατεία, άξονες πρόσβασης στον εσωτερικό υπαίθριο χώρο), με δυνατότητα προσθήκης καθ' ύψος κατά περίπτωση. Απαγορεύεται η τοποθέτηση μηχανολογικού εξοπλισμού στις όψεις του κτιριακού συνόλου. Για την προστασία της χρήσης παλαιοπωλείων, επιβάλλεται ποσόστωση χρήσεων ως εξής: παλαιοπωλεία: ελάχιστος αριθμός 30, εμπορικά καταστήματα και εργαστήρια μικροτεχνίας: μέγιστος αριθμός 20, καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος: μέγιστος αριθμός 31». Οι ειδικές χρήσεις στα κτίρια - καταστήματα της αγοράς Μπιτ Παζάρ, αλλά και γενικότερα στα κτίρια που χαρακτηρίζονται ως διατηρητέα, εντός του «ιστορικού τόπου» της Θεσσαλονίκης και της ευρύτερης περιοχής αυτού, σύνολα κτιρίων - καταστημάτων της Στοάς Σαούλ και της περιοχής Αγίου Μηνά και της Παλαιάς Λαχαναγοράς, καθορίζονται για τους παρακάτω κυρίως λόγους: α. Πρόκειται για αξιόλογα κτίσματα που χτίστηκαν την εποχή του μεσοπολέμου ή αργότερα και είναι παραδείγματα ή στοιχεία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς που πρέπει να διατηρηθούν. β. Είναι μεμονωμένα κτίρια ή εντάσσονται σε μέτωπο όψεων ομάδας ομοειδών κτιρίων ή ομοειδών κτιρίων - καταστημάτων αποτελούν αξιόλογα αρχιτεκτονικά και πολεοδομικά σύνολα και μαρτυρούν μέρος της οικονομικής και κοινωνικής δομής της πόλης της εποχής αυτής. γ. Αρκετά από αυτά τα κτίσματα συνθέτουν συνεχή αρχιτεκτονικά και πολεοδομικά σύνολα, χαρακτηριστικά μέτωπα ή νησίδες του δομημένου χώρου. δ. Παρουσιάζουν σημαντική πολιτιστική αξία, αναδεικνύουν τον αρχιτεκτονικό πλούτο της πόλης και συμβάλλουν στη διατήρηση της ιστορικής, πολιτιστικής μνήμης και στην αναγνώριση της αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας της πόλης της Θεσσαλονίκης. Τι λένε οι επαγγελματίες «Είχαμε συμμετάσχει σε σύσκεψη που έγινε τον περασμένο Ιούλιο στο υπουργείο Μακεδονίας Θράκης και καταθέσαμε τη γνώμη μας. Το ΦΕΚ δεν μας ικανοποιεί. Χαρακτηρίζουν την πλατεία διατηρητέα, αλλά δεν μας υποστηρίζουν ως επαγγελματίες. Μας λένε ότι θέλουν να υπάρχουν τα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, αλλά δεν μας βοηθούν με τις αποφάσεις τους», αναφέρει ο Κώστας Γκαντσίδης (φωτ.), ιδιοκτήτης ταβέρνας στην πλατεία. «Αναθέσαμε μελέτες σε μηχανικούς, πληρώσαμε από την τσέπη μας και έχουμε ετοιμάσει πρόταση για την προστασία της πλατείας. Στην πρόταση περιλαμβάνονται ομοιόμορφες και ομοιόχρωμες κατασκευές στα καταστήματα, ανάλογο φωτισμό, συντήρηση κ.λπ. Εκτιμώ ότι θα εξετάσουν σοβαρά την πρόταση μας. Εάν δεν ήταν τα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, η αγορά θα είχε ρημάξει», σύμφωνα με τον κ. Γκαντσίδη. Η πλατεία Μπιτ Παζάρ, όπως και το σύνολο της αγοράς, είναι ιδιωτική και ουσιαστικά αποτελεί την «πρασιά» των οικημάτων. Εντός της πλατείας υπάρχουν 13 καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, που ελέγχονται συνεχώς από τις αρμόδιες αρχές. Είναι γνωστά για τις καλές τιμές και την ποιότητα των προϊόντων που προσφέρουν. «Δουλεύουμε μόνο με νωπά προϊόντα και όχι κατεψυγμένα, φρέσκες πατάτες, χειροποίητα όλα. Επίσης, κάθε χρόνο αλλάζουμε το μενού. Ο ανταγωνισμός μεταξύ μας είχε σαν συνέπεια να βελτιωθούν οι υπηρεσίες και να ανέβει σημαντικά το επίπεδο», τονίζει ο κ. Γκαντσίδης. Οι περίοικοι, ωστόσο, διαμαρτύρονται συχνά για την ένταση της μουσικής και το βουητό που ακούγεται στις γύρω οικοδομές. Όπως περιγράφει ο καταστηματάρχης «σεβόμαστε τους γείτονες. Δεν βάζουμε το μεσημέρι μουσική και το βράδυ κλείνουμε νωρίς τη μουσική, η οποία είναι παραδοσιακή και όχι άγρια. Επειδή η πλατεία είναι αμφιθεατρική, δυστυχώς, λειτουργεί σαν ηχείο και πράγματι, ακούγεται ένας θόρυβος από τις ομιλίες. Αυτό σε συνδυασμό με την παλαιότητα των γύρω οικοδομών, που δεν έχουν σύγχρονα κουφώματα ή διπλά τζάμια, πράγματι προκαλεί μια ενόχληση στους ηλικιωμένους. Προσπαθούμε να μειώσουμε την όχληση». Στα προβλήματα του Μπιτ Παζάρ περιλαμβάνεται και το παραεμπόριο, καθώς «οι παράνομοι που στρώνουν την πραμάτια τους δημιουργούν προβλήματα και στα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος και φυσικά στους παλαιοπώλες, που πληρώνουν ενοίκιο, φόρους, ασφαλιστικές εισφορές», όπως λέει ο κ. Γκαντσίδης.

---

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Θεσσαλονίκη" τη Δευτέρα 10 Απριλίου 2017