Άννα Κύνθια Μπουσδούκου: «Η τοπική κοινωνία είναι ακριβώς εκεί όπου αναφέρεται ο δημοσιογράφος»

Το iMEdD (incubator for Media Education and Development), ο μη κερδοσκοπικός δημοσιογραφικός οργανισμός που ιδρύθηκε με αποκλειστική δωρεά από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) επικεντρώνεται στην προώθηση της διαφάνειας και της αξιοπιστίας στη δημοσιογραφία στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς. Τα τελευταία χρόνια το iMEdD έχει εστιάσει το ενδιαφέρον του και στον τοπικό τύπο. 

Συναντήσαμε την συνιδρύτρια του iMEdD και εκτελεστική διευθύντρια των "Διαλόγων" του ΙΣΝ, Άννα Κύνθια Μπουσδούκου, στο περιθώριο του φετινού SNF Nostos 2026, που είχε στο επίκεντρο τα 30 χρόνια του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Η κ. Μπουσδούκου μίλησε στο emakedonia.gr για την κρίση εμπιστοσύνης στη δημοσιογραφία και την τάση του κοινού να αποφεύγει τις ειδήσεις, για τις ευθύνες των δημοσιογράφων, την αυτολογοκρισία και όσα μπορούν να διδαχθούν τα μεγάλα ΜΜΕ από τον περιφερειακό Τύπο.  

Όλο και περισσότεροι άνθρωποι αποφεύγουν να εκτίθενται στις ειδήσεις. Παραφράζοντας τον τίτλο ενός αγαπημένου βιβλίου του Κούντερα, «Η ζωή είναι αλλού», μήπως τελικά το ρεπορτάζ είναι... αλλού; Μήπως το κοινό ενδιαφέρεται για διαφορετικά θέματα, απ' αυτά που προτάσσουν οι δημοσιογράφοι; 

Ναι, ο κόσμος αποφεύγει τα ΜΜΕ. Υπάρχει ευθύνη στο πώς ενημερώνουμε τον κόσμο, τι έχουμε να του προσφέρουμε. Δεν γίνεται να μην ξεκινήσουμε αυτή τη συζήτηση από την αυτοκριτική. Είναι πολύ σημαντικό να καλύπτεται για παράδειγμα μια δήλωση ενός αξιωματούχου, αλλά πρέπει να πάμε και στο πεδίο εφαρμογής. Να πάμε ταυτόχρονα στους ανθρώπους εκείνους που τους αφορά. Αυτή η διασύνδεση είναι κομβική. Αν ο δημοσιογράφος δεν το κάνει κατανοητό στον πολίτη και δεν γίνει ο ίδιος ο πολίτης μέρος της διαδικασίας κατανόησης του θέματος, τότε σε ποιον απευθυνόμαστε; 

Σε μια τέτοια συζήτηση, πάντα ανακύπτει το ερώτημα για το ρόλο του δημοσιογράφου, το αν πρέπει να υπηρετεί πρωτίστως τον πολίτη ή την "ατζέντα" που έχει το ΜΜΕ στο οποίο εργάζεται. Από την άλλη, οι δημοσιογράφοι είναι ο εύκολος στόχος της κριτικής των πολιτών, που έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στη δημοσιογραφία... 

 Όλη αυτή η απαξίωση της δημοσιογραφίας έχει πάρει αμπάριζα την πλειοψηφία των συναδέλφων, που δεν περνούν εύκολα, είτε γιατί μπορεί να υπάρχει μία ατζέντα που εξυπηρετείται, είτε γιατί τα μέσα δεν μπορούν να στηρίξουν οικονομικά τους δημοσιογράφους για να κάνουν την έρευνά τους, να καλύψουν το ρεπορτάζ τους, να έχουν όσα εργαλεία χρειάζονται για να κάνουν τη δουλειά τους. Αλλά είτε για τον έναν, είτε για τον άλλον λόγο, δυστυχώς οι δημοσιογράφοι συνθλίβονται μέσα σε αυτές τις συνθήκες και απαξιώνονται ταυτόχρονα. Και το χειρότερο για μένα είναι ότι αυτολογοκρίνονται. Οπότε, αυτό πηγαίνει μόνο χειρότερα. 

Οι έρευνες δείχνουν ότι υπάρχει πολύ μεγαλύτερη εμπιστοσύνη του κοινού στον τοπικό τύπο σε σχέση με τα μέσα εθνικής εμβέλειας. Τι μπορούν να διδαχθούν τα μεγάλα μέσα από τα ΜΜΕ της περιφέρειας για να κερδίσουν ξανά την εμπιστοσύνη του κοινού; 

Δεν μπορεί να ξεχνάς την τοπική κοινωνία. Η τοπική κοινωνία είναι ακριβώς εκεί όπου αναφέρεται ο δημοσιογράφος. Όταν λοιπόν τα τοπικά, τα περιφερειακά μέσα ασχολούνται πρώτα απ' όλα με τον τόπο τους, ο κόσμος παίρνει τη γνώση και την πληροφορία που πραγματικά χρειάζεται για την καθημερινότητά του. Η έρευνα του δημοσιογράφου και αυτό που φέρνει προς γνώση το κοινό έχει άμεση επίδραση στη ζωή του κοινού.  

Όταν πάμε σε ένα μεγαλύτερο πεδίο εμβέλειας, καλύπτουμε το τι συμβαίνει στην ευρύτερη σφαίρα, αλλά υπάρχει η παγίδα να ξεχάσουμε την τοπική φωνή, την τοπική ανάγκη, το τοπικό πρόβλημα και άρα το τοπικό ενδιαφέρον. Ουσιαστικά είναι σαν να παρακάμπτεται το κοινό, δεν υπάρχει καμία κάλυψη για το τι συμβαίνει εδώ και τώρα δίπλα μας, μπροστά μας, στην τοπική κοινωνία στην οποία ζούμε. Πέρα από τη μεγάλη σφαίρα και πέρα από τη γενική εικόνα, έχει σημασία να εντάξουμε την τοπική φωνή, να υπάρχει διασύνδεση με την καθημερινότητα του πολίτη.  

Από την άλλη, ναι μεν, υπάρχει εμπιστοσύνη στον τοπικό τύπο, αλλά δεν μεταφράζεται και σε οικονομική στήριξη από πλευράς κοινού, με αποτέλεσμα να υπάρχει ζήτημα βιωσιμότητας και αδυναμία να στηριχθεί με υλικά μέσα η εις βάθος δημοσιογραφική έρευνα...  

Πραγματικά δεν διαφαίνεται μια ξεκάθαρη λύση, ένα και μόνο πετυχημένο μοντέλο. Η βιωσιμότητα των μέσων ενημέρωσης είναι ένα πάρα πολύ μεγάλο ζήτημα, διότι θα πρέπει να συμφωνήσουμε πώς βλέπουμε τα μέσα ενημέρωσης ως οντότητες. Τι εννοώ: Είναι κερδοφόρες επιχειρήσεις; Είναι μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί; Από πού στηρίζονται; Γιατί, χρειάζεται να στηριχθούν, η δημοσιογραφία είναι κάτι πολύ ακριβό και είναι κάτι το οποίο δεν θα σου φέρει ανταποδοτικά κέρδη ή τουλάχιστον δεν πρέπει να σου φέρει ανταποδοτικά κέρδη. 

Αν δεν έχει έσοδα, ποιος θα το στηρίξει; Είναι φιλανθρωπικό; Η γνώμη μου είναι ότι δεν θα πρέπει να είναι -τουλάχιστον όχι μόνο. Από την άλλη, υπάρχει καχυποψία αν μπει κρατικό χρήμα σε ένα ΜΜΕ, υπάρχει δυο φορές καχυποψία αν μπει ιδιωτικό κεφάλαιο. Εδώ, λοιπόν, μιλάμε για την -κάποτε- τέταρτη εξουσία, που έχει και μία θεσμική λειτουργία. Ανοίγουν πολλές συζητήσεις γύρω από τη βιωσιμότητα και πιστεύω ότι δεν υπάρχει τέλεια απάντηση. Μία τέλεια ισορροπία είναι το ζητούμενο, που αν δεν επιτευχθεί στο 100% οδηγεί αυτομάτως στην τέλεια καταιγίδα. Οπότε είναι πάρα πολύ λεπτή, είναι ακροβατική η άσκηση που πρέπει να γίνει.  

Τα τελευταία χρόνια το iMEdD έχει εστιάσει την προσοχή του στα τοπικά ΜΜΕ, με δύο διαδοχικά incubator... 

Πιστεύω πολύ στα  συνεργατικά projects με άλλα ΜΜΕ, είτε της ίδιας χώρας, είτε άλλης χώρας, ακόμα και άλλης ηπείρου, ώστε να υποστηριχθούν οι έρευνες και οι δημοσιογράφοι να μπορέσουν να λειτουργήσουν με όλα τα εργαλεία χρειάζονται για να φέρουν εις πέρας τη δουλειά τους και ταυτόχρονα το ίδιο το αποτέλεσμα της έρευνάς τους να έχει μία μεγαλύτερη εμβέλεια, ενσωματώνοντας και την τοπική φωνή. Είμαστε στον δεύτερο κύκλο του incubator, ενός πρόγραμμα υποστήριξης και καθοδήγησης δημοσιογράφων και ΜΜΕ, με στόχο να τους δώσει τα εργαλεία, την τεχνογνωσία και τις συνεργασίες που χρειάζονται για να αναπτύξουν τις ερευνητικές τους ιδέες. 

Είναι η πρώτη φορά που κάνουμε κάτι τόσο πολύ στοχευμένο, μόνο στην Ελλάδα και είναι η πρώτη φορά που επαναλαμβάνουμε ακριβώς το ίδιο incubator, ειδικά αφιερωμένο στον ελληνικό τοπικό τύπο. Αυτό πάει να πει ότι είδαμε κάποια πρώτα σημάδια την πρώτη χρονιά. Πιστέψαμε σε αυτά και είπαμε ναι, εφόσον λειτούργησε, θα το κάνουμε και δεύτερη φορά. Εμείς προσπαθούμε να δημιουργήσουμε αυτό το περιβάλλον που θα κινητοποιήσει και θα ενθαρρύνει ακόμα περισσότερους συναδέλφους. Αν θα πετύχει 100% δεν μπορώ να το απαντήσω μόνη μου. Θα το απαντήσουν και οι συνάδελφοι από τον τοπικό τύπο. 

Ως δημοσιογράφοι πρέπει να ξαναγίνουμε αναγκαίοι στο κοινό; 

Πρέπει να ξαναγίνουμε σχετικοί (σ.σ. με την έννοια του relevant). Προσωπικά, δεν αμφισβητώ αυτό που έχουν να δώσουν οι δημοσιογράφοι και αποδεικνύεται από όλα τα προγράμματα που κάνουμε στο iMEdD. Αλλά οι πλατφόρμες, με την ευρύτερη έννοια, είναι πολύ περιορισμένες. Οπότε γι' αυτό πιστεύω πάρα πολύ στα συνεργατικά σχήματα, ώστε να συνδιαμορφώνονται "νησίδες", με σκοπό βέβαια όχι να μείνουν αποκομμένες αλλά κάποια στιγμή αυτές να αρχίσουν να ενώνονται και να δημιουργείται ένα ευρύτερο πεδίο. 

Είναι μία τέτοια νησίδα το iMEdD; 

Αυτό που θέλουμε είναι να δημιουργήσουμε μια εναλλακτική πρόταση, η οποία θα δημιουργήσει στους συναδέλφους ένα πεδίο ενδιαφέροντος να γίνουν οι ίδιοι πιο εξωστρεφείς, να εκπαιδευτούν, να αναζητήσουν οι ίδιοι εκείνο που θέλουν. Είναι τόσο μεγάλο το πεδίο, που το λιγότερο που έχουμε να κάνουμε είναι να έχουμε τη δυνατότητα να πειραματιζόμαστε συνεχώς για το τι μπορεί να αφορά τους ίδιους τους δημοσιογράφους και πώς μπορούν να συνδεθούν ξανά με το κοινό. 

Εμείς στο iMEdD πρωτίστως θέλουμε μέσω των προγραμμάτων μας να βοηθήσουμε στην πράξη τους δημοσιογραφους να ξαναβρούν το ενδιαφέρον τους, το κίνητρο και το έναυσμα για να προκύψουν δημοσιογραφικές δουλειές, να ειπωθούν ιστορίες, έτσι όπως πρέπει, έτσι όπως τις χρειαζόμαστε. 

Στη δημοσιογραφική κοινότητα προερχόμαστε από διαφορετικά background, διαφορετικές χώρες, έχουμε διαφορετικού είδους γνώσεις, προϋπηρεσία, αλλά μέσα από προγράμματά μας να προσπαθούμε να βρούμε ένα κοινό στοιχείο, που μπορεί να ενώσει ομάδες που να επικεντρωθούν είτε σε ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα, είτε σε ένα ερευνητικό πρόγραμμα, είτε σε ένα συνεδριακού τύπου project.  

Προσπαθούμε να δημιουργήσουμε κοιτίδες αλληλεπίδρασης δημοσιογράφων. Δεν είμαστε εδώ πέρα ούτε για να αντικαταστήσουμε, ούτε για να θεραπεύσουμε τα ΜΜΕ. Τα προβλήματα τους είναι πολυπαραγοντικά και απαιτούν πολυπαραγοντικές παρεμβάσεις. Εμείς από την πλευρά μας θέλουμε πρωτίστως να βάλουμε στο επίκεντρο τη δημοσιογραφική κοινότητα και να φέρουμε τους δημοσιογράφους κοντά.