Όλυμπος: Αρκεί η αναγνώριση της UNESCO για να προστατευτεί το μυθικό βουνό;

Για τους ανθρώπους που ζουν και εργάζονται καθημερινά στις πλαγιές του Ολύμπου, η ένταξη της ευρύτερης περιοχής στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO αποτελεί μία σημαντική ευκαιρία, αλλά και μία μεγάλη πρόκληση. Διαχειριστές καταφυγίων, διασώστες και άνθρωποι της ορειβατικής κοινότητας μιλούν στη «ΜτΚ» για την ανάγκη να συνοδευτεί η διεθνής αναγνώριση από καλύτερες υποδομές, να ενισχυθεί η ασφάλεια και να προστατευτεί ουσιαστικά το φυσικό περιβάλλον.

Όπως επισημαίνουν, το μεγάλο στοίχημα είναι η αναμενόμενη αύξηση της προβολής και της επισκεψιμότητας να λειτουργήσουν προς όφελος του Ολύμπου, χωρίς να αλλοιωθεί ο παρθένος χαρακτήρας του.

«Ναι στον έλεγχο, όχι στην απαγόρευση»

Αν υπάρχει μία φράση που συνοψίζει τη θέση των ανθρώπων του Ολύμπου, αυτή ανήκει στη διαχειρίστρια του καταφυγίου «Σπήλιος Αγαπητός», Μαρία Ζολώτα. «Το βουνό είναι τρόπος ζωής. Είναι μία διέξοδος από την καθημερινότητα. Δεν θα ήθελα να απαγορευτεί η ανάβαση σε κανέναν. Ναι στον έλεγχο, ναι στην προστασία, αλλά όχι στην απαγόρευση».

Η ίδια ξεκαθαρίζει ότι η αυστηρή επιτήρηση πρέπει να αφορά συμπεριφορές που επιβαρύνουν το περιβάλλον, όπως οι φωτιές, η ανεξέλεγκτη κατασκήνωση και οι κάθε είδους παρεμβάσεις που αλλοιώνουν το οικοσύστημα. «Θα ήταν κρίμα κάποιος να ταξιδέψει από την άλλη άκρη του κόσμου και να του απαγορευτεί η ανάβαση», τονίζει.

Από την άλλη, τα τελευταία χρόνια, που έχει αυξηθεί η επισκεψιμότητα, το σημαντικότερο ερώτημα για τους ανθρώπους που αγαπούν το βουνό είναι: «Πόσους επισκέπτες αντέχει ο Όλυμπος;».

Ο διαχειριστής του καταφυγίου «Πετρόστρουγκα», Χαράλαμπος Μαρινίδης, ο οποίος είναι και οδηγός βουνού, υποστηρίζει ότι πρέπει να προσδιοριστεί επιστημονικά η φέρουσα ικανότητα του Ολύμπου, ώστε να μην ξεπεραστούν τα όρια αντοχής του οικοσυστήματος. Ο κ. Μαρινίδης αναφέρεται στην ανάγκη οι αναβάσεις στα πιο απαιτητικά σημεία του Ολύμπου, και ιδιαίτερα στην κορυφή του Μύτικα, να πραγματοποιούνται με τη συνοδεία έμπειρων οδηγών και συνοδών βουνού.

Από την πλευρά του, ο διαχειριστής του καταφυγίου «Γιώσσιος Αποστολίδης», Λάζαρος Μποτίλης, θεωρεί αναγκαία τη δημιουργία ενός σύγχρονου κέντρου ενημέρωσης στα σημεία των διαδρομών. «Ο επισκέπτης πρέπει να ενημερώνεται πριν ξεκινήσει. Να γνωρίζει τις καιρικές συνθήκες, τα ανοιχτά μονοπάτια, τον απαραίτητο εξοπλισμό και τις δυσκολίες της διαδρομής», επισημαίνει.

Έμφαση στις υποδομές

Για τον διαχειριστή του καταφυγίου «Χρήστος Κάκαλος», Αλέξανδρο Στύλλα, η αναγνώριση από την UNESCO πρέπει να αποτελέσει αφετηρία και όχι αυτοσκοπό. «Πιστεύω ότι η Πολιτεία θα προχωρήσει επιτέλους στις υποδομές που χρειαζόμαστε, ιδιαίτερα στα μεγάλα υψόμετρα. Το βουνό πρέπει να προστατευτεί από κάθε παρέμβαση, η οποία μπορεί να αλλοιώσει τον παρθένο χαρακτήρα του», αναφέρει.

Ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα που καλούνται να αντιμετωπίσουν τα καταφύγια του Ολύμπου είναι η επάρκεια νερού. Ο κ. Στύλλας σημειώνει ότι η λύση που εφαρμόζεται μέχρι σήμερα είναι η συλλογή του χιονιού του χειμώνα και η αποθήκευσή του σε δεξαμενές, ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες των καταφυγίων κατά τη διάρκεια της περιόδου λειτουργίας τους.

Στο ίδιο ζήτημα αναφέρεται και η κ. Ζολώτα, η οποία επισημαίνει ότι τα καταφύγια εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις καιρικές συνθήκες. «Εξαρτόμαστε από το χιόνι που πέφτει τον χειμώνα και όταν λιώνει γεμίζουμε τις δεξαμενές», εξηγεί. Όπως αναφέρει, η Ελληνική Ομοσπονδία Ορειβασίας και Αναρρίχησης έχει προχωρήσει στην προμήθεια επιπλέον δεξαμενών, δίνοντας μία προσωρινή «ανάσα», ωστόσο η ανάγκη για μία πιο μόνιμη λύση παραμένει.

Μονοπάτια που καταρρέουν

Οι αυξημένοι επισκέπτες, τα ακραία καιρικά φαινόμενα και η μορφολογία του βουνού δοκιμάζουν καθημερινά τις υποδομές. Οι διαχειριστές των καταφυγίων επισημαίνουν ότι πολλά μονοπάτια έχουν υποστεί σοβαρές φθορές. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση τριών γεφυριών στον Ενιπέα, που καταστράφηκαν από την κακοκαιρία Daniel και ακόμη δεν έχουν αποκατασταθεί.

Η κ. Ζολώτα σημειώνει ότι αρκετές φορές η ίδια η Ελληνική Ομοσπονδία Ορειβασίας και Αναρρίχησης αναλαμβάνει τις εργασίες συντήρησης, χρηματοδοτώντας την αποκατάσταση σκαλοπατιών και δύσβατων σημείων, ώστε να κινούνται με ασφάλεια τόσο οι ορειβάτες, όσο και τα μουλάρια που ανεβάζουν προμήθειες στα καταφύγια.

Η δύσκολη μάχη της ορεινής διάσωσης

Τα περιστατικά που καταγράφονται κάθε χρόνο στον Όλυμπο αναδεικνύουν τις μεγάλες προκλήσεις της ορεινής διάσωσης. Μόνο το τελευταίο δίμηνο σημειώθηκαν τρεις θάνατοι, οι δύο από παθολογικά αίτια και ο ένας από πτώση, καθώς και ακόμη έξι τραυματισμοί, κυρίως κατάγματα.

Σύμφωνα με τον διασώστη της Ελληνικής Ομάδας Διάσωσης, Ζαφείρη Τρόμπακα, τα περισσότερα ατυχήματα οφείλονται στην έλλειψη κατάλληλου εξοπλισμού και στην υπερεκτίμηση των δυνατοτήτων των ορειβατών. Ιδιαίτερα επικίνδυνα είναι τα χιονισμένα περάσματα, όπου η απουσία εξοπλισμού, όπως το κράνος, αλλά και η έλλειψη εμπειρίας μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρές πτώσεις.

Την ανάγκη δημιουργίας ενός ολοκληρωμένου συστήματος ορεινής διάσωσης με τη συνδρομή εναέριων μέσων επισημαίνουν οι διαχειριστές των καταφυγίων. Όπως τονίζουν, με βάση την εμπειρία τους και την συνδρομή τους στα περιστατικά που προκύπτουν, είναι απαραίτητη η ανάπτυξη ενός συστήματος HEMS (Helicopter Emergency Medical Service), δηλαδή μιας οργανωμένης υπηρεσίας άμεσης αεροδιακομιδής με ελικόπτερα, που θα επιτρέπει την ταχύτερη προσέγγιση και μεταφορά τραυματιών από δύσβατες περιοχές.

Όπως εξηγεί ο κ. Τρόμπακας, ο συνδυασμός εναέριων και επίγειων δυνάμεων αποτελεί βασική προϋπόθεση για μία αποτελεσματική επιχείρηση διάσωσης, ιδιαίτερα σε ένα βουνό με τη μορφολογία και τις απαιτήσεις του Ολύμπου.

Καταφύγια ευρωπαϊκών προδιαγραφών

Τα καταφύγια του Ολύμπου λειτουργούν πλέον με σύγχρονες περιβαλλοντικές προδιαγραφές, σύμφωνα με τον επίτιμο πρόεδρο και γενικό διευθυντή της Ελληνικής Ομοσπονδίας Ορειβασίας και Αναρρίχησης, Δημήτρη Γεωργούλη. Όπως αναφέρει, οι εγκαταστάσεις βασίζονται σε οικολογικές πρακτικές, αξιοποιούν φωτοβολταϊκά συστήματα, έχουν περιορίσει στο ελάχιστο τα απορρίμματα, δεν χρησιμοποιούν πετρέλαιο και εφαρμόζουν αυστηρούς κανόνες ως προς τη χρήση χημικών ουσιών. Τα πιο δημοφιλή καταφύγια είναι τα εξής:

• Γνωστό και σαν «Καταφύγιο Α», το «Σπήλιος Αγαπητός» βρίσκεται στα 1.100 μ. υψόμετρο, στη θέση Μπαλκόνι και προσεγγίζεται από τα Πριόνια. Η διαδρομή αποτελεί το πιο πολυσύχναστο μονοπάτι του βουνού και είναι μέρος του ευρωπαϊκού μονοπατιού (Ε4). Κάθε χρόνο στις κλίνες του φιλοξενούνται 10.000 με 12.000 επισκέπτες, ενώ συνολικά έχουν περάσει άνθρωποι από περισσότερες από εκατό χώρες.
• Το καταφύγιο «Χρήστος Κάκαλος» βρίσκεται στα 2.650 μέτρα. Η διαδρομή που επιλέγουν οι περισσότεροι για να φτάσουν στο Οροπέδιο των Μουσών είναι μέσω της διασταύρωσης της Γκορτσιάς. Οι 20 κλίνες εξυπηρετούν περίπου 4.000 επισκέπτες κάθε χρόνο.
• Το καταφύγιο «Πετρόστρουγκα», βρίσκεται σε υψόμετρο 1.925 μέτρων και έχει χωρητικότητα 74 ατόμων. Οι αναβάτες φτάνουν μέσω της Γκορτσιάς, στην οποία μπορεί κανείς να μεταβεί οδικώς από το Λιτόχωρο.
• Από το ίδιο σημείο πραγματοποιείται και η ανάβαση για το καταφύγιο «Γιώσσιος Αποστολίδης», το μοναδικό κτίσμα στα Βαλκάνια σε υψόμετρο 2.697μ., με χωρητικότητα 80 ατόμων.

*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 02.08.2026