Δήμος Θεσσαλονίκης: Νέος φωτισμός για βυζαντινά μνημεία και τείχη

Η εικόνα της Θεσσαλονίκης τις βραδινές ώρες αναμένεται να αλλάξει αισθητά μέχρι το τέλος του έτους, καθώς προχωρούν σημαντικές παρεμβάσεις αρχιτεκτονικού φωτισμού σε εμβληματικά μνημεία και τμήματα των βυζαντινών τειχών της πόλης. Με σύγχρονες τεχνικές φωτισμού, ειδικά σχεδιασμένες για κάθε μνημείο, η Θεσσαλονίκη φιλοδοξεί να αναδείξει τον ιστορικό και πολιτιστικό της πλούτο, δημιουργώντας μια εντελώς διαφορετική νυχτερινή εικόνα για κατοίκους και επισκέπτες.

Ο Δήμος Θεσσαλονίκης, σε συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού, την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας και ιδιώτες δωρητές, υλοποιεί έναν ευρύτερο σχεδιασμό που συνδυάζει τον φωτισμό ιστορικών μνημείων, την ανάδειξη των βυζαντινών τειχών, τη συντήρηση γλυπτών και νέες καλλιτεχνικές παρεμβάσεις στον δημόσιο χώρο. Στόχος δεν είναι μόνο η αισθητική αναβάθμιση της πόλης, αλλά η δημιουργία μιας ενιαίας πολιτιστικής διαδρομής, όπου το φως θα λειτουργεί ως μέσο ανάδειξης της ιστορίας και της αρχιτεκτονικής της Θεσσαλονίκης.

Όπως εξηγεί στη «ΜτΚ» ο αντιδήμαρχος Τεχνικών Έργων και Βιώσιμης Κινητικότητας, Πρόδρομος Νικηφορίδης, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει δύο παράλληλες παρεμβάσεις. Η μία αφορά τη φωταγώγηση των σημαντικότερων βυζαντινών και μεταβυζαντινών μνημείων της πόλης και η δεύτερη τον αρχιτεκτονικό φωτισμό των βυζαντινών τειχών. Αν και πρόκειται για διαφορετικά έργα, ο κοινός τους στόχος είναι να αναδείξουν τα ιστορικά τοπόσημα της Θεσσαλονίκης με έναν σύγχρονο και διακριτικό τρόπο, αναβαθμίζοντας συνολικά τη νυχτερινή φυσιογνωμία της πόλης.
Με την ολοκλήρωση των παρεμβάσεων, εμβληματικά μνημεία της UNESCO θα αποκτήσουν νέα εικόνα μετά τη δύση του ηλίου, ενώ τα βυζαντινά τείχη θα αναδειχθούν ως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία του νυχτερινού ορίζοντα της Θεσσαλονίκης. Ο φωτισμός δεν θα λειτουργεί μόνο ως μέσο προβολής των μνημείων, αλλά και ως εργαλείο που θα συνδέει διαφορετικές ιστορικές περιόδους και γειτονιές της πόλης, δημιουργώντας μία νέα εμπειρία περιήγησης στο ιστορικό της κέντρο.

Πλήρης επανασχεδιασμός

Το πρώτο έργο αφορά τον φωτισμό των σημαντικότερων βυζαντινών και μεταβυζαντινών μνημείων της Θεσσαλονίκης, αρκετά από τα οποία βρίσκονται στον άξονα της οδού Εγνατία. Όπως εξηγεί ο κ. Νικηφορίδης, η μελέτη που εκπόνησε ο ίδιος ο Δήμος Θεσσαλονίκης παραδόθηκε στο υπουργείο Πολιτισμού, το οποίο ανέλαβε τόσο τη δημοπράτηση όσο και την υλοποίηση του έργου.
Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς της πόλης των τελευταίων ετών, καθώς για πρώτη φορά αντιμετωπίζεται ενιαία ο φωτισμός μίας σειράς μνημείων παγκόσμιας πολιτιστικής αξίας. Η παρέμβαση δεν αφορά απλώς την αντικατάσταση παλαιών φωτιστικών σωμάτων, αλλά τον πλήρη επανασχεδιασμό του τρόπου με τον οποίο φωτίζονται τα μνημεία. Για καθένα από αυτά έχει εκπονηθεί ξεχωριστή αρχιτεκτονική μελέτη, ώστε το φως να αναδεικνύει τα ιδιαίτερα μορφολογικά και ιστορικά χαρακτηριστικά του, χωρίς υπερβολές, έντονες αντιθέσεις ή φωτορύπανση.
Στη λίστα περιλαμβάνονται η Ροτόντα, η Αψίδα του Γαλερίου (Καμάρα), η Παναγία Αχειροποίητος, η Παναγία Χαλκέων, οι ναοί Αγίων Αποστόλων, Αγίου Παντελεήμονα, Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, Υπαπαντής και Αγίου Αθανασίου και το Μπέη Χαμάμ. Με τη χρήση σύγχρονων φωτιστικών LED χαμηλής ενεργειακής κατανάλωσης, τα μνημεία θα αποκτήσουν μία εντελώς διαφορετική εικόνα κατά τις βραδινές ώρες, ενώ παράλληλα θα υπάρχει δυνατότητα προσαρμογής της έντασης του φωτισμού ανάλογα με τις ανάγκες ή τις πολιτιστικές εκδηλώσεις που θα φιλοξενούνται στην πόλη.
«Ο σχεδιασμός φιλοδοξεί να μετατρέψει τον άξονα της Εγνατίας σε μια ενιαία πολιτιστική διαδρομή, όπου ο επισκέπτης θα μπορεί να “διαβάζει” την ιστορία της Θεσσαλονίκης μέσα από τα φωτισμένα μνημεία της, από τη ρωμαϊκή έως τη βυζαντινή και οθωμανική περίοδο», εξηγεί ο αντιδήμαρχος.

Το φως ως... εργαλείο αφήγησης

Εντελώς διαφορετική είναι η παρέμβαση που αφορά τα βυζαντινά τείχη, ένα έργο που επίσης υλοποιείται υπό την εποπτεία του υπουργείου Πολιτισμού, βασίζεται όμως σε διαφορετική μελέτη και διαφορετική χρηματοδότηση. «Είναι μία μελέτη που εκπονεί η Ελευθερία Ντεκώ και αποτελεί δωρεά της Metlen. Και αυτό το έργο το χειρίζεται το υπουργείο Πολιτισμού», επισημαίνει ο κ. Νικηφορίδης. Η μελέτη αφορά κυρίως τα ανατολικά βυζαντινά τείχη, τα οποία διατηρούνται σε εξαιρετική κατάσταση και αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα τμήματα της οχύρωσης της Θεσσαλονίκης. Μέσα από ειδικά σχεδιασμένο αρχιτεκτονικό φωτισμό θα αναδειχθούν οι πύργοι, οι επάλξεις, οι πύλες, οι εναλλαγές της λιθοδομής και η μνημειακή κλίμακα του οχυρωματικού συγκροτήματος, δημιουργώντας για πρώτη φορά μία ενιαία νυχτερινή εικόνα του ιστορικού μνημείου. Η φιλοσοφία της μελέτης δεν είναι να «λούσει» τα τείχη με έντονο φως, αλλά να χρησιμοποιήσει τον φωτισμό ως εργαλείο αφήγησης, αναδεικνύοντας τη γεωμετρία και την ιστορική τους διαστρωμάτωση με τρόπο διακριτικό και υψηλής αισθητικής. Πρόκειται για μία παρέμβαση που αναμένεται να αλλάξει αισθητά τη θέα της πόλης τόσο από το παραλιακό μέτωπο, όσο και από τις δυτικές συνοικίες, καθώς τα τείχη θα αποκτήσουν πλέον διακριτή παρουσία στο νυχτερινό τοπίο.
Όπως διευκρινίζει ο Πρόδρομος Νικηφορίδης, στην παρούσα φάση δεν προβλέπεται η ένταξη των δυτικών τειχών, κάτι που αναμένεται να γίνει σε επόμενη φάση, ώστε να αποκτήσει ενιαίο φωτισμό ολόκληρο το σωζόμενο οχυρωματικό σύστημα της Θεσσαλονίκης.

Έρχονται κι άλλα murals

Παράλληλα, ο Δήμος Θεσσαλονίκης συνεχίζει τις εργασίες συντήρησης δημόσιων γλυπτών και μνημείων, με καθαρισμούς, αποκαταστάσεις και παρεμβάσεις προστασίας από βανδαλισμούς. Στον σχεδιασμό του Δήμου εντάσσεται και η ενίσχυση της σύγχρονης δημόσιας τέχνης, μέσω νέων μεγάλων τοιχογραφιών σε προσόψεις πολυκατοικιών.

Σύμφωνα με τον δήμαρχο Θεσσαλονίκης, Στέλιο Αγγελούδη, μετά τη θετική εντύπωση που άφησε στην πόλη το mural στο Βαρδάρη, το επόμενο διάστημα αναμένεται να δημιουργηθούν ακόμη τέσσερα murals με δωρεά της Τράπεζας Πειραιώς, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις και με άλλους δωρητές για ακόμη περισσότερες τέτοιες παρεμβάσεις, κυρίως σε κτίρια κατά μήκος της Εγνατίας.

Όλες οι παρεμβάσεις αυτές εντάσσονται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό που περιλαμβάνει επίσης την αναβάθμιση της σήμανσης, τη δημιουργία πολιτιστικών διαδρομών και τη σύνδεση των σημαντικότερων μνημείων με τις μεγάλες αναπλάσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη στο ιστορικό κέντρο. Η επιδίωξη της δημοτικής αρχής είναι η Θεσσαλονίκη να αποκτήσει μια ενιαία πολιτιστική ταυτότητα που θα αναδεικνύει τόσο τη βυζαντινή και νεότερη ιστορία της όσο και τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία.

*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 15-16.08.2026