Επ. Φαχαντίδης: Οι συγκυρίες βοηθούν να διεκδικήσουμε τη διεθνή αναγνώριση της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου

- Newsroom

Του Νίκου Ασλανίδη

Λίγες μέρες πριν την αναγνώριση της γενοκτονίας των Αρμενίων από τις ΗΠΑ, ο υπουργός εξωτερικών της Τουρκίας Μεβλούτ Τσαβούσογλου, διατύπωσε στον Έλληνα ομόλογό του Νίκο Δένδια, την απαίτηση να μην γίνονται εκδηλώσεις την 19η Μαΐου, ημέρα μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Στην Τουρκία αυτή η μέρα είναι επίσημη αργία, κατά την οποία τιμάται η αρχή του λεγόμενου «Πολέμου Ανεξαρτησίας» που οδήγησε στην ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας το 1923.

Η 19η Μαΐου, η μαύρη επέτειος για τον ποντιακό ελληνισμό, είναι γιορτή για τους Τούρκους. Το τουρκικό κράτος έχει ορίσει την ημέρα ως ημέρα μνήμης του Μουσταφά Κεμάλ και γιορτή νεολαίας και αθλητισμού. Αυτή την ημέρα λοιπόν οι Τούρκοι σπουδαστές και μαθητές, συγκεντρώνονται στα στάδια, όπου απαγγέλουν ποιήματα προς τιμήν του Μουσταφά Κεμάλ, ψάλλουν τον εθνικό ύμνο και πραγματοποιούν γυμναστικές επιδείξεις, παρελάσεις, ακόμα και θεατρικές παραστάσεις. Τι έγινε όμως την 19^η Μαΐου του 1919; Εκείνη την ημέρα αποβιβάστηκε στη Σαμψούντα ο Μουσταφά Κεμάλ και ουσιαστικά έδωσε και επίσημα οδηγίες για την εξολόθρευση των Ελλήνων του Πόντου. Έτσι μέσα σε λίγα χρόνια 353.000 Έλληνες χριστιανοί βρήκαν τραγικό θάνατο, γεγονός που αναγνωρίστηκε και από τη Διεθνή Ένωση Μελετητών Γενοκτονιών (IAGS). Όσοι Έλληνες διασώθηκαν, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τον Πόντο, μετά από 2.800 χρόνια.

Δυστυχώς, έναν αιώνα μετά, ζούμε μία δεύτερη γενοκτονία. Τη γενοκτονία της… μνήμης. Όσο ζούσαν οι επιζώντες (πρόσφυγες της πρώτης γενιάς) κανείς δεν τολμούσε να αμφισβητήσει τη γενοκτονία. Μετά από 100 χρόνια -και ενώ η συντριπτική πλειοψηφία των επιζώντων έφυγε από τη ζωή- εμφανίστηκαν οι αρνητές της γενοκτονίας, όχι μόνο στην Τουρκία, αλλά και επί… ελληνικού εδάφους!

Ο πρώην πρόεδρος της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος, ομότιμος καθηγητής Χειρουργικής της Ιατρικής Σχολής του ΑΠΘ Επαμεινώνδας Φαχαντίδης, δηλώνει στη «ΜτΚ»: «Πρέπει να αγωνιστούμε όλοι μαζί για τη διεθνή αναγνώριση της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, γιατί όσο πίσω κοιτάει κάποιος, τόσο πιο μπροστά βλέπει».

Ο κ. Φαχαντίδης, γεννήθηκε στο Μαυροδένδρι Κοζάνης και σπούδασε ιατρική στο ΑΠΘ. Μετεκπαιδεύτηκε στη Μ. Βρετανία και τις ΗΠΑ και εκλέχτηκε καθηγητής το 2006. Διετέλεσε αντιπρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης, γενικός γραμματέας της χειρουργικής εταιρείας Βορείου Ελλάδος και πρόεδρος της Ελληνικής εταιρείας αντιμετώπισης του καρκίνου του μαστού. Ενδιαφέρουσα είναι και η κοινωνική προσφορά του τόσο στην αντιπροεδρία του διεθνούς ιδρύματος «Μ. Αλεξάνδρου», όσο και στην προεδρία της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος καθώς επίσης και της ανιστορημένης μονής Αγίου Γεωργίου Περιστερεώτα.

Χαρακτηριστικό της φιλοπατρίας της οικογένειάς του είναι το γεγονός ότι ο πατέρας του που ήταν δάσκαλος στο χωριό Κετσιβάν, του Καρς, το 1912 που άρχισαν οι Βαλκανικοί πόλεμοι, έκανε έρανο και έστειλε στον Ελευθέριο Βενιζέλο 525 ρούβλια. Ο Βενιζέλος του έστειλε ιδιόχειρη ευχαριστήρια επιστολή και η εφημερίδα της εποχής «Αργοναύτης» έγραψε: «Η κοινότης Κετσιβάν, αριθμούσα 380 ψυχάς είναι εκτάκτως πτωχή αλλά και εκτάκτως πατριωτική…».

Πείτε μου από πού ήταν η καταγωγή των γονιών σας;

Η καταγωγή των γονέων μου ήταν από την ευρύτερη περιοχή του ιστορικού Πόντου, καταρχήν από την περιοχή της Αργυρουπόλεως και στη συνέχεια από την περιοχή του Καρς. Συγκεκριμένα από πληροφορίες προφορικές αλλά και γραπτές που αναφέρει ο αείμνηστος πατέρας μου στα απομνημονεύματά του, οι πρόγονοί του κατάγονταν από το χωριό Φαχρέλ της Αργυρουπόλεως και το 1887, χρονολογία γεννήσεώς του, μετοίκησαν στην περιοχή του Καυκάσου στο χωριό Κετσιβάν της επαρχίας Καγισμάν, 50 χλμ νοτίως του Καρς. Οι αναφερόμενοι λόγοι της μετοικισίας αυτής, είναι κυρίως η διοίκηση της περιοχής αυτής, ήταν από την χριστιανική Ρωσία, που έδινε κάποια προνόμια στους Έλληνες για να στελεχώσει την περιοχή με έμπιστους πολίτες σε αντίθεση με την αλλόθρησκη Τουρκία, όπου υπήρχε και κρίση εργασίας με κλείσιμο των εκεί μεταλλίων.

Τι σας έλεγαν για την συμβίωση Ελλήνων και Τούρκων;

Γενικά η συμβίωση με τον απλό τουρκικό λαό ήταν ειρηνική, υπήρχε αγαστή συνεργασία. Μάλιστα, υπάρχουν συγκινητικές περιπτώσεις βοήθειας των Ελλήνων την περίοδο της Γενοκτονίας, όπως του Σαμίμπεη στην Μελάνθια, που προστάτευσε τους Έλληνες μέχρι να φτάσουν στα πλοία και έδωσε την εντολή στα παιδιά του να μάθουν την τύχη αυτών των διωκόμενων Ελλήνων. Στο Μαυροδένδρι Κοζάνης με ενέργειες του εκεί προέδρου του Πολιτιστικού Συλλόγου Κώστα Περτσινίδη, ανευρέθη ο εγγονός του Σαμίμπεη στην Κωνσταντινούπολη και προσκλήθηκε στο Μαυροδένδρι. Του επιδόθηκε τιμητική πλακέτα σε αναγνώριση της συμπαράστασης του αειμνήστου παππού του προς τους Έλληνες, σε μία συγκινητική εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε.

Από πότε άρχισαν τα προβλήματα και πώς έγινε η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου;

Από τα ιστορικά δεδομένα η πρώτη φάση της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου άρχισε από το 1908. Κορυφώθηκε όμως την περίοδο 1919-1924 μετά την εδραίωση του Μουσταφά Κεμάλ στο Οθωμανικό εσωτερικό και αποτελεί την τελευταία και πιο έντονη φάση της γενοκτονίας. Πραγματοποιήθηκε με συγκεκριμένη στρατηγική από τους άτακτους του Τοπάλ Οσμάν και την καθοδήγηση Γερμανών στρατηγών. Οι τουρκικές αρχές έκαναν χρήση των φοβερότερων και σατανικότερων σχεδίων: λεηλάτησαν, βίασαν, πυρπόλησαν ολόκληρα χωριά, βασάνισαν, έσφαξαν έκαψαν, ακόμη και έθαψαν ζωντανούς άνδρες και γυναίκες, παιδιά και γέρους, και μετέβαλαν σε εκτεταμένα νεκροταφεία ελληνικές χριστιανικές κοινότητες. Η αείμνηστη σύζυγός μου Άννα Τσιλιγκίρογλου-Φαχαντίδου, ζωγράφισε αυτήν την τραγωδία και παρέδωσε τον πρωτότυπο πίνακα στη συλλογή του ιστορικού της Γενοκτονίας καθηγητή Κώστα Φωτιάδη, προκειμένου να εκτεθεί στο μουσείο που ελπίζουμε να δημιουργηθεί σύντομα. Όμως οι Τούρκοι λησμόνησαν την Βοή των Τάφων…

Πώς γλίτωσαν οι γονείς σας και ήρθαν στην Ελλάδα;

Μετά την πρώτη τους μετοικεσία από την Αργυρούπολη στην περιοχή του Καρς, και την εκεί προέλαση των Τούρκων, μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, διέφυγαν το 1918 στην περιοχή της Νοτίου Ρωσίας, στο Κουμπάν, και από εκεί το 1922 έφυγαν στην Ελλάδα και αποβιβάστηκαν στο λοιμοκαθαρτήριο του Αγίου Γεωργίου στη Σαλαμίνα.

Πώς ήταν τα πρώτα χρόνια της ζωής τους στην Ελλάδα;

Δεν νομίζω ότι θα μπορούσε να υπάρξει χειρότερη ζωή από αυτή των προσφύγων μετά τον λαίλαπα της γενοκτονίας. Η φτώχεια και οι ασθένειες συνέχιζαν να αποδεκατίζουν τους διασωθέντες καθώς και άλλα εσωτερικά κοινωνικά προβλήματα.

Όμως αυτοί οι ταλαιπωρημένοι πρόσφυγες της καταστροφής, που ξεμπάρκαραν και στοιβάχτηκαν όπως-όπως σε παραπήγματα, σε σκηνές, σε σχολεία και εκκλησίες, παρά τα βάσανά τους, κατόρθωσαν όχι μόνο να επιβιώσουν αλλά και να συμβάλουν αποφασιστικά στην ανόρθωση της πατρίδος μας. Με τον ιδρώτα τους ξεχέρσωσαν τους λόγγους, έκοψαν άγρια δάση, πότισαν άνυδρους κάμπους, και πάλεψαν με τους πυρετούς της ελονοσίας και τη στέρηση και διατήρησαν τα έθιμά τους και κράτησαν τις παραδόσεις τους και δίδαξαν τα παιδιά τους. Και έκαναν με τον μόχθο τους τον τόπο αυτό να ανθίσει. Πράγματι, οι πρόσφυγες ως το 1928 αύξησαν την καλλιεργήσιμη γη κατά 50% και τριπλασίασαν την ίδια περίοδο την γεωργική παραγωγή.

Διατελέσατε πρόεδρος της ΠΟΕ. Πώς ήταν αυτή η εμπειρία σας;

Δεν μπορώ να ισχυριστώ ότι ήταν ευχάριστη εμπειρία αφού εξαναγκάσθηκα σε παραίτηση, διότι βρέθηκα αντιμέτωπος με τα γνωστά μειονεκτήματα της φυλής. Θεώρησα ως βασικό όπλο ισχύος στην επίλυση των βασικών προβλημάτων ότι είναι η ενότητα. Γεγονός που με επεσήμαναν πολλοί φορείς που είχα επισκεφθεί και επειδή οι προσπάθειες προς την κατεύθυνση αυτή απέβησαν άκαρπες εξαναγκάστηκα σε παραίτηση. Ελπίζω στο μέλλον κάποτε, να γίνει κατανοητή αυτή η αναγκαιότητα σ’ αυτούς που ηγούνται στον οργανωμένο ποντιακό χώρο.

Με αφορμή τα 100 χρόνια από τη λεγόμενη Μικρασιατική Καταστροφή, θα έπρεπε να γίνουν κάποιες εκδηλώσεις από την Πολιτεία και τα προσφυγικά σωματεία;

Η αναγκαιότητα αυτή νομίζω πως είναι αυτονόητη. Πρέπει να διατηρήσουμε άσβεστο το καντήλι της ιστορικής μνήμης και αυτή είναι μια καλή ευκαιρία. Η ιστορία δεν μπορεί ούτε και πρέπει να παραγράφεται. Διαφορετικά επαναλαμβάνεται. Έχουμε χρέος να θυμόμαστε και είναι πράξη σωτηρίας να στήσουμε ορόσημα μνήμης για να μη χαθούμε. Για να εξαφανίσει κανείς έναν λαό θα πρέπει να τον αφαιρέσει πρώτα τη μνήμη, να του καταστρέψει την Παιδεία και την Ιστορία του. Μετά τα υπόλοιπα είναι εύκολα. Το συντελεσμένο έγκλημα της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, δικαιούται μνήμης. Πρέπει να θυμόμαστε για να μην ξαναζήσουμε τη Γενοκτονία, Μικρασιατική Καταστροφή, Κυπριακή Τραγωδία. Θυμόμαστε διότι η Ιστορία εκδικείται όσους την αγνοούν.

Τι θα έπρεπε να γίνει για να μάθουν τα Ελληνόπουλα αυτές τις ιστορίες και να μην επαναληφθούν τα ίδια λάθη;

Το τι πρέπει να γίνει μας το υποδεικνύει πριν 2.500 χρόνια ο μεγάλος μας τραγικός ποιητής Ευριπίδης, με το «Όλβιος όστις της ιστορίας έσχε μάθησιν» αλλά πολύ χαρακτηριστικά το επαναλαμβάνει και ο πόντιος τραγουδιστής με το άσμα «Έλα να λέγοσε την ιστορίαν για να μαθύσατο και σα παιδία».

Απαιτείται η συστηματική διδασκαλία της ιστορίας του ποντιακού ελληνισμού σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης. Και παράλληλα να ενισχύεται με εκδηλώσεις, συνέδρια και σχετικούς ιστορικούς διαγωνισμούς μεταξύ των μαθητών.

Ως καθηγητής της Ιατρικής πιστεύετε ότι θα μπορούσαν να γίνουν εκδηλώσεις με τη συμμετοχή κόσμου αυτή την περίοδο της πανδημίας;

Νομίζω ότι και οι ιστορικές εκδηλώσεις εντάσσονται στους προληπτικούς κανόνες των λοιπών εκδηλώσεων. Η σύγχρονη τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει στην πραγματοποίηση ασφαλών εκδηλώσεων, όπως είπαμε να διατηρηθεί άσβεστο το καντήλι της ιστορικής μνήμης.

Πώς σχολιάζετε την αναγνώριση της γενοκτονίας των Αρμενίων από τις ΗΠΑ;

Είναι γεγονός ότι εσωτερικά η Ελληνική Πολιτεία αναγνώρισε την γενοκτονία και όρισε την 19η Μαΐου ως ημέρα μνήμης. Όμως δεν συμπεριέλαβε το θέμα στα θέματα της εξωτερικής πολιτικής όπως έπραξαν οι ομοιοπαθείς Αρμένιοι, που το θέμα της Γενοκτονίας τους, προώθησε διεθνώς το ίδιο το κράτος. Νομίζω το παράδειγμά τους καθώς και άλλων γενοκτονηθέντων όπως των Εβραίων, θα πρέπει να μας παραδειγματίσει και να μας δείξει την κατεύθυνση των ενεργειών.

Πιστεύετε ότι η Ελληνική Πολιτεία θα πρέπει τώρα να βάλει ψηλά στη λίστα της εξωτερικής πολιτικής το θέμα της αναγνώρισης της γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού και γενικότερα των Ελλήνων της Μικράς Ασίας;

Ασφαλώς θα πρέπει να επωφεληθεί τη διεθνή επικαιρότητα. Δεδομένου ότι την ίδια περίοδο και για τους ίδιους λόγους που έχουν γενοκτονηθεί οι Αρμένιοι, έχουν υποστεί γενοκτονία και οι Έλληνες. Επομένως, βάσει ποιας λογικής να μην γίνει η διεθνής αναγνώριση της γενοκτονίας των Ελλήνων; Είναι σήμερα επιτακτική η ανάγκη έντονης διπλωματικής αντίδρασης της ελληνικής Πολιτείας έναντι των προκλητικών ενεργειών της Τουρκίας περί τουρκικής μειονότητας στη Θράκη. Τώρα είναι ιστορική ευκαιρία όχι μόνο για την ελληνική πολιτεία αλλά και όλους τους φορείς, να αγωνιστούμε όλοι μαζί για να διεκδικήσουμε τη διεθνή αναγνώριση της γενοκτονίας…

*Δημοσιεύθηκε στη "ΜτΚ" στις 16.05.2021