Επιστροφή αρχαιοτήτων: Εμβληματικά αντικείμενα αφαιρέθηκαν με βία, εξαναγκασμό και φόβο - Μέσω internet πλέον το παράνομο εμπόριο

Πόσο σημαντική είναι η επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών στο αρχικό τους περιβάλλον, όπως για παράδειγμα τα γλυπτά του Παρθενώνα; Είναι εφικτός αυτός ο στόχος στο υπάρχον νομικό πλαίσιο, ώστε να μπορούμε να προσδοκούμε την εκπλήρωση του δικαιώματος των κοινωνιών να διατηρούν τη σχέση του με την ιστορία τη μνήμη και την ταυτότητα;

Σε αυτά και σε πολλά ακόμη ερωτήματα που αφορούν σε ζητήματα πολιτιστικής κληρονομιάς, διεθνούς δικαίου και προστασίας αρχαιολογικών θησαυρών και τα οποία απασχολούν την ακαδημαϊκή κοινότητα και όχι μόνο, επιχειρεί να δώσει απαντήσεις μέσα από το νέο βιβλίο της, με τίτλο «Επιστροφή αρχαιοτήτων στις χώρες προέλευσής τους, κατά το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Νομική Βιβλιοθήκη.

Η Μαρία - Άννα Ιωσηφίδου, Δρ. Νομικής και Αρχαιολόγος, Administrative & Research Officer στη Νομική Σχολή του UNIC Athens και συγγραφέας του πονήματος προσεγγίζει μέσα από το ιδιαίτερο έργο της το κρίσιμο ζήτημα της επιστροφής των αρχαιοτήτων, μέσα από το πρίσμα του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναδεικνύοντας παράλληλα τις θεσμικές και νομικές διαστάσεις που διέπουν την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών στις χώρες προέλευσής τους.

Την παρουσίαση του βιβλίου, που έγινε στη γενέτειρά της, τη Βέροια, στην κεντρική βιβλιοθήκη της πόλης, συνδιοργάνωσαν η Νομική Βιβλιοθήκη, η Μητρόπολη Βεροίας Ναούσης και Καμπανίας, η Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Λευκωσίας-UNIC AThens, ο Δικηγορικός Σύλλογος Βέροιας και η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας.

Όπως τονίστηκε από ομιλητές κατά την έναρξη της εκδήλωσης, την οποία "έντυσε" μουσικά ο ταλαντούχος πιανίστας και εκκολαπτόμενος μαέστρος Παύλος Έλληνας. η αρχαιοκαπηλία στην Ελλάδα και τον κόσμο είναι πάντα ένα επίκαιρο θέμα, καθώς εμβληματικά αντικείμενα έχουν αφαιρεθεί από χώρες με βία, εξαναγκασμό και φόβο.

Δεν είναι τυχαίο, όπως ανέφεραν ό,τι σήμερα πολλές χώρες ζητούν πίσω αντικείμενα που εκπλάπησαν με χαρακτηριστική περίπτωση την Ελλάδα, με την πιο εμβληματική, ίσως, όλων των υποθέσεων, τα γλυπτά του Παρθενώνα τα οποία αποκόπηκαν από τον ναό το 1801 και το 1804 από τον Έλγιν και την ομάδα του.

Το δίκτυο των αρχαιοκάπηλων ελέγχεται δύσκολα

Η συγγραφέας κ. Ιωσηφίδου, παρουσιάζοντας τη σχετική έρευνά της για το βιβλίο, αναφέρθηκε σε όλες τις κρίσιμες πτυχές του ζητήματος της επιστροφής πολιτιστικών αγαθών στις χώρες προέλευσής τους, ενώ ανέδειξε τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα κράτη στην προσπάθειά τους να ανακτήσουν πολιτιστικά αγαθά που έχουν απομακρυνθεί από τον τόπο προέλευσής τους, καθώς και τις δυνατότητες που προσφέρει το ισχύον ευρωπαϊκό και διεθνές νομικό πλαίσιο.

«Τα πολιτιστικά αγαθά, από τον τοπικό μεσάζοντα στον διεθνή μεσάζοντα μπορεί να περάσουν με επικίνδυνους τρόπους», είπε, παραθέτοντας το παράδειγμα των κοσμημάτων των Αηδονιών, μια από τις πιο σημαντικές και διαβόητες υποθέσεις αρχαιοκαπηλίας και επαναπατρισμού στην ελληνική ιστορία, αποτελούμενος από μια συλλογή μυκηναϊκών κοσμημάτων και σφραγιδόλιθων ηλικίας περίπου 3.500 ετών.

Ο διεθνής μεσάζοντας, εξήγησε η συγγραφέας, θα περάσει τους αρχαιολογικούς θησαυρούς σε κάποιον έμπορο αρχαιοτήτων, σε κάποιον αρχαιοκάπηλο και στη συνέχεια με πλαστά πιστοποιητικά θα πάει σε έναν οίκο δημοπρασιών. Με τη σειρά τους τα μουσεία από τον οίκο δημοπρασιών θα μπορέσουν να την αγοράσουν σαν ένα φαινομενικά νόμιμο αντικείμενο.

«Όλο αυτό όμως στις μέρες μας γίνεται ακόμα πιο σύνθετο διότι μπαίνει και το ίντερνετ στο παιχνίδι», ανέφερε η κ. Ιωσηφίδου, προσθέτοντας ότι το παράνομο εμπόριο πλέον έχει μεταφερθεί στο διαδίκτυο μέσω eBay, μέσω Facebook, ακόμα χειρότερα μέσω Dark Web που είναι πολύ δύσκολο να ελέγξει από τις αρμόδιες αρχές.

Αναφερόμενη στο έγκλημα της αρχαιοκαπηλίας, τόνισε ότι συνδέεται με άλλα πολύ σοβαρά εγκλήματα, όπως την φοροδιαφυγή, την νομιμοποίηση θεμάτων από παράνομες δραστηριότητες, παράνομο εμπόριο όπλων και ναρκωτικών και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας.

Δεν είναι μεμονωμένο έγκλημα

Η συγγραφέας έφερε και την χαρακτηριστική περίπτωση του βανδαλισμού και της συστηματικής καταστροφής των μνημείων της αρχαίας Παλμύρας στη Συρία, που αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα πολιτιστικά εγκλήματα του 21ου αιώνα.

«Στον βανδαλισμό των μνημείων, τρομοκράτες επιχείρησαν να τα πουλήσουν για να αγοράσουν όπλα και να προσηλυτίσουν νέα μέλη. Σε τέτοιες περιοχές- εμπόλεμες ζώνες- δημιουργείται μια μεγάλη πληγή από τη δράση των τρομοκρατών και όλα αυτά δείχνουν ότι η παράνομη διακίνηση αρχαιοτήτων δεν είναι ένα μεμονωμένο έγκλημα», υπογράμμισε η κ. Ιωσηφίδου.

Είναι, όπως είπε, ένα οργανωμένο σύστημα που συντηρείται επειδή υπάρχει ζήτηση, μεγάλα οικονομικά συμφέροντα, ενώ συχνά, πρόσθεσε, υπάρχει και ανοχή από θεσμούς που θα έπρεπε να λειτουργούν προστατευτικά.

Όσο για το ζήτημα της επιστροφής των πολιτιστικών θησαυρών, σημείωσε ότι εξακολουθεί να είναι πολύ σημαντική, γιατί είναι ένα ηχηρό μήνυμα προς τους συλλέκτες και τα μουσεία, ότι πρέπει να εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια και αυστηρές πολιτικές επιμέλειας κατά την αγορά ενός αντικειμένου στη συλλογής τους.

Παράλληλα, υποστήριξε η συγγραφέας, η επιστροφή αποκαθιστά για την προσβολή του δικαιώματος της κάθε χώρας στη διαχείριση της πολιτιστικής της κληρονομιάς και επιτρέπει στα αντικείμενα να επανενταχθούν στο πολιτιστικό τους περιβάλλον και να συνεχίσουν να αφηγούνται την ιστορία τους και στις επόμενες γενιές. «Τα πολιτιστικά αγαθά δεν είναι απλώς αντικείμενα τέχνης. Είναι αντικείμενα ιστορικής ταυτότητας και μνήμης», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Στην εκδήλωση χαιρετισμό απηύθυναν η Καθηγήτρια και Διευθύντρια της Νομικής Σχολής του Ελληνικού Παραρτήματος του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, Ειρήνη Σταματούδη, ο εκπρόσωπος του Δικηγορικού Συλλόγου Βέροιας, Νίκος Παπαγιάννης, η πρόεδρος της Εφορείας της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Βέροιας και δικηγόρος, Κατερίνα Σίμπου, ενώ γραπτό χαιρετισμό, που αναγνώσθηκε στην έναρξη της εκδήλωσης, απέστειλε ο Πρόεδρος της ΠΕΔ Κεντρικής Μακεδονίας Ιγνάτιος Καϊτεζίδης, Δήμαρχος Πυλαίας-Χορτιάτη

Για το έργο μίλησαν η αρχαιολόγος και εκπαιδευτικός Μαρία Σιδηροπούλου, ο δικηγόρος Παντελής Μαρκούλης και η δικαστική πληρεξούσια του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους Βικτωρία Κουτσουπιά, οι οποίοι ανέδειξαν τη σημασία της μελέτης τόσο για τη νομική κοινότητα όσο και για όσους δραστηριοποιούνται στον χώρο της πολιτιστικής διαχείρισης και προστασίας.

Πρέστησαν επίσης, ο Μητροπολίτης Βεροίας Ναούσης και Καμπανίας, οι Βουλευτές Στέλλα Αραμπατζή και Βασίλης Κοτίδης, ο Δήμαρχος Βέροιας Κώστας Βοργιαζίδης, ο Αντιδήμαρχος Αλέξανδρος Τσαχουριδης, η Περιφερειακή Σύμβουλος Συρμούλα Τζήμα, η Πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Βιβλιοθήκης Κατερίνα Σίμπου.