- Newsroom
Την επιβολή «φόρων υγείας» σε επιβλαβή για τον οργανισμό προϊόντα, όπως καπνός, ζάχαρη και αλάτι, με στόχο τη χρηματοδότηση δράσεων δημόσιας υγείας - όπως πχ το πρόγραμμα «Προλαμβάνω» - προτείνει ο αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών της Υγείας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, Κώστας Αθανασάκης.
Παράλληλα, εισηγείται τη θέσπιση «φόρων αρετής», δηλαδή φορολογικών ελαφρύνσεων για υγιεινές επιλογές όπως είναι τα φρούτα και τα λαχανικά, μέσω ψηφιακής επιστροφής ΦΠΑ, σε νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος. Σε συνέντευξη του στο Πρακτορείο Fm τονίζει ότι η έννοια του φόρου υγείας είναι να λειτουργεί πρωτίστως ως ένα εργαλείο δημόσιας υγείας, ώστε να επηρεάζονται καταναλώσεις στον πληθυσμό, οι οποίες σχετίζονται με αποδεδειγμένα επιβαρυντικές επιδράσεις στην υγεία. «Οι αυξήσεις στη φορολογία καπνού αποτελούν αποτελεσματικό εργαλείο περιορισμού της κατανάλωσης, καθώς αύξηση 10% στην τιμή των τσιγάρων, οδηγεί σε μείωση της κατανάλωσης περίπου 4%.
Αντίστοιχα μέτρα μπορούν να μειώσουν το σωματικό βάρος 0,5 κιλά κατά μέσο όρο στον πληθυσμό και τον επιπολασμό του διαβήτη κατά 0,7 μονάδες». Σήμερα, 12 ευρωπαϊκές χώρες - και συνολικά 116 παγκοσμίως - έχουν θεσπίσει φόρους σε ζαχαρούχα αναψυκτικά, ενώ Γερμανία και Ιταλία εξετάζουν αντίστοιχες παρεμβάσεις, την ώρα που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προτείνει αύξηση των σχετικών φόρων έως και 50% έως το 2035.
Στη συνέντευξη που παραχωρεί ο αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών της Υγείας, Κώστας Αθανασάκης, στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 ΜΥΣΤΙΚΑ ΥΓΕΙΑΣ», εξηγεί αναλυτικά πώς θα μπορούσαν να διαμορφωθούν οι φόροι υγείας και οι φόροι αρετής, ποια αποτελέσματα έχουν καταγράψει σε χώρες όπου εφαρμόστηκαν, τι σημαίνουν για την υγεία των πολιτών, αλλά και πώς τα έσοδα θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν με τον βέλτιστο τρόπο αποκλειστικά στον τομέα της υγείας και συγκεκριμένα όπως λέει, σε δράσεις και προγράμματα δημόσιας υγείας .
Eρ: Κύριε Αθανασάκη. Τι ακριβώς εννοούμε με τον όρο «φόροι αμαρτίας»; Ή φόροι υγείας; Προσωπικά σας έχω ακούσει σε συνέδρια να αναφέρεστε στον όρο φόροι αμαρτίας.
Απ: Ο όρος φόροι αμαρτίας είναι παλαιότερος και ενδεχομένως λίγο ατυχής. Η έννοια του φόρου υγείας είναι να λειτουργεί πρωτίστως ως ένα εργαλείο δημόσιας υγείας, παράλληλα με τα υπόλοιπα εργαλεία δημόσιας υγείας τα οποία διαθέτουμε, ώστε να επηρεάζουμε καταναλώσεις στον πληθυσμό, οι οποίες σχετίζονται με αποδεδειγμένα επιβαρυντικές επιδράσεις στην υγεία. Τέτοιες καταναλώσεις είναι η χρήση του καπνού, η χρήση αλκοόλ, η χρήση προϊόντων υψηλής περιεκτικότητας σε ζάχαρη, και μιλάμε κυρίως για τα αναψυκτικά και τα ενεργειακά ποτά, και τώρα τελευταία αρχίζει και ανεβαίνει πάρα πολύ στην γενικότερη συζήτηση η δυνατότητα επιβολής τέτοιου τύπου φόρων σε προϊόντα με υψηλά κορεσμένα λιπαρά και υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι. Τα οποία επίσης, αποδεδειγμένα έχουνε βλαπτική επίδραση στην υγεία. Η θεωρία αλλά και η πρακτική λένε ότι καθώς επιβαρύνουμε τις καταναλώσεις αυτές, τις καθιστούμε λιγότερο ελκυστικές, άρα προτρέπουμε προς άλλες καταναλώσεις, οι οποίες είναι πιο υγιεινές.
10% αύξηση στην τιμή των τσιγάρων επιφέρει μείωση 4% στην κατανάλωση
Ερ: Επί του πρακτέου έχετε στοιχεία ότι μειώθηκε όντως η κατανάλωση σε χώρες που εφαρμόστηκαν αυτοί οι φόροι, ή απλώς αυξήθηκαν τα έσοδα; Τι γνωρίζετε από άλλα συστήματα υγείας;
Απ: Καταρχάς φόροι στο κάπνισμα υπάρχουν παντού. Οι φόροι στο κάπνισμα ιστορικά είναι ένα από τα πιο επιδραστικά, τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία για τη μείωση της κατανάλωσης. Ξέρουμε για παράδειγμα διεθνώς ότι κάθε φορά που η τιμή στα τσιγάρα αυξάνεται περίπου 10%, η κατανάλωση σε όρους αριθμού τσιγάρων πέφτει περίπου 4%. Αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη περίπου 12 χώρες έχουν επιβάλει φόρους στα αναψυκτικά με υψηλή περιεκτικότητα ζάχαρης. Και χώρες όπως η Γερμανία, αλλά και η Ιταλία αυτή τη στιγμή, συζητούν την επιβολή ενός τέτοιου μέτρου για την προστασία της υγείας του πληθυσμού.
Μείωση στο σωματικό βάρος 0,5 κιλά κατά μέσο όρο στον πληθυσμό - μείωση στον επιπολασμό του διαβήτη έως και 0,7 μονάδες
Ερ:Σε σχέση με την υγεία του πληθυσμού, τι δεδομένα υπάρχουν;
Απ: Αυτή τη στιγμή τα δεδομένα του καπνίσματος είναι περίπου αυτά που σας είπα. Για την παχυσαρκία, υπολογίζεται ότι η επιβολή τέτοιου τύπου μέτρων μπορεί να οδηγήσει σε μείωση στο σωματικό βάρος έως 0,5 κιλά κατά μέσο όρο στον πληθυσμό , το οποίο είναι εξαιρετικά σημαντικό, γιατί αυτό εκτιμάται, ότι μπορεί να οδηγήσει σε μείωση του επιπολασμού του διαβήτη στην Ευρώπη έως και 0,7 μονάδες σε σχέση με την τρέχουσα εκτίμηση.
Ερ: Ποιο είναι το ποσό εκείνο, πόσα εκατ. ευρώ θα μπορούσαν να αποφέρουν στη χώρα μας ετησίως οι φόροι αυτοί και πώς αυτό το ποσό θα μπορούσε κατά τη γνώμη σας να αξιοποιηθεί;
Απ: Πρωτίστως τα εργαλεία αυτά είναι εργαλεία δημόσιας υγείας. Κατά δεύτερο βεβαίως, έχουν ένα οικονομικό αποτέλεσμα, το οποίο μπορεί να είναι σημαντικό, ανάλογα με το τι αποφασίσει κανείς να φορολογήσει. Αυτή τη στιγμή κάνουμε μια εκτίμηση με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η οποία θα τελειώσει τους επόμενους μήνες, προκειμένου να μπορέσουμε να πληροφορήσουμε όλη τη δημόσια συζήτηση ακριβώς για το νούμερο αυτό. Ανάλογα με τα προϊόντα και το ύψος της επιβολής του φόρου, μπορούν να δημιουργηθούν έσοδα, τα οποία πιθανότατα να ξεπερνούν ετησίως τα 300 εκατομμύρια ευρώ, με μια αρχική εκτίμηση που έχουμε κάνει. Αυτό βεβαίως περιλαμβάνει επιβολή ή αύξηση της φορολογίας τόσο στα τσιγάρα, όσο και στα αναψυκτικά και σε κάποιους άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες.
Να φορολογηθούν υπό προϋποθέσεις τα βλαβερά προϊόντα λέει το 71%
Ερ: Κανείς όμως δεν θέλει να πληρώνει φόρους. Πολλώ δε μάλλον για ζάχαρη και καπνό που προκαλούν σε κάποιους ευχαρίστηση. Ευχαρίστηση μεν, βλαπτική δε.
Απ: Υπάρχει ένα πολύ ενδιαφέρον εύρημα, το οποίο βρίσκουμε στις μελέτες με συνέπεια από το 2010 μέχρι σήμερα, Όταν ρωτούμε τον γενικό πληθυσμό αν συμφωνεί με την επιβολή ενός τέτοιου φόρου, υπό την προϋπόθεση ότι τα έσοδα αυτού του φόρου θα πηγαίνουν στην υγεία αποκλειστικά, το ποσοστό συμφωνίας του γενικού πληθυσμού αυτή τη στιγμή είναι 71%. Άρα λοιπόν, προκειμένου να έχει αυτός ο φόρος και μια νομιμοποιητική, μία κοινωνική βάση, αν μπορώ να το πω έτσι, νομίζω ότι το αποτέλεσμα της φορολογίας θα πρέπει να κατευθύνεται αποκλειστικά σε δράσεις και προγράμματα υγείας, πιθανότατα ακόμα καλύτερα δημόσιας υγείας.
Ερ: Άρα έτσι θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν τα έσοδα από αυτούς τους φόρους;
Απ: Αυτό θα ήταν το βέλτιστο. Για παράδειγμα, το Προλαμβάνω που είναι ένα πολύ σημαντικό πρόγραμμα δημόσιας υγείας της χώρας θα μπορούσε να χρηματοδοτηθεί εν μέρει, ή εν όλω από αυτή την πρωτοβουλία.
Ερ: Εσείς αυτή την πρόταση την έχετε κάνει στο Υπουργείο Υγείας;
Απ: Την έχω και την έχουμε συζητήσει και στη δημόσια σφαίρα.
Ερ: Υπάρχει κάποιο αποτέλεσμα;
Απ: Μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει κάτι. Καταλαβαίνω ότι υπάρχουν κάποιες σκέψεις πάνω σε αυτό, αλλά δεν γνωρίζω τι θα γίνει.
Ερ: Πόσο ρεαλιστικό είναι στην Ελλάδα τα έσοδα από αυτούς τους φόρους να κατευθυνθούν πράγματι στο σύστημα υγείας και να μην χαθούν στον γενικό προϋπολογισμό;
Απ: Νομίζω ότι είναι πολύ ρεαλιστικό και ότι είναι ένα εργαλείο βελτίωσης της αντίληψής μας για το πώς πρέπει να δουλεύει το σύστημα υγείας. Και θεωρώ ότι πρέπει να το κάνουμε. Αυτή τη στιγμή, για παράδειγμα, το κράτος εισπράττει πάνω από δύο δισεκατομμύρια το χρόνο από ειδικούς φόρους στα τσιγάρα. Οι φόροι αυτοί κατευθύνονται στον γενικό προϋπολογισμό και κατανέμονται από εκεί. Νομίζω ότι θα ήταν πολύ διαφορετικό στην αντίληψή μας να είχαμε μια τέτοια κατεύθυνση των εσόδων.
Όχι μόνο φόροι αλλά και επιδοτήσεις για χαμηλά εισοδήματα:Μια ενδιαφέρουσα πρόταση για επιστροφή του ΦΠΑ σε φρούτα και λαχανικά
Ερ: Υπάρχει ο κίνδυνος οι φόροι αυτοί να πλήξουν περισσότερο τα χαμηλά εισοδήματα;
Απ: Βεβαίως υπάρχει. Αλλά πρέπει να πούμε ότι η νοσηρότητα σε αυτές τις νοσολογικές ομάδες είναι υψηλότερη. Άρα όντως το κόστος προσωρινά ενδέχεται να επιβαρύνει περισσότερο τα χαμηλά εισοδήματα, όπου οι καταναλώσεις αυτές αποτελούν ένα μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος. Αλλά και τα αποτελέσματα, η βελτίωση στην υγεία από την επιβολή ενός εθνικού μέτρου είναι ταχύτερη και καλύτερη στα χαμηλά εισοδήματα, όπου οι καταναλώσεις αυτές είναι μεγαλύτερες. Για το λόγο αυτό ένα τέτοιο μέτρο, το οποίο είναι η αύξηση της φορολογίας, θα πρέπει να συνοδεύεται από ένα αντίστοιχο μέτρο, το οποίο είναι η ελάφρυνση, οι λεγόμενοι καμιά φορά και φόροι αρετής. Δηλαδή η ελάφρυνση σε καταναλώσεις που αποδεδειγμένα έχουν θετική επίδραση στην υγεία, όπως για παράδειγμα τα φρούτα και τα λαχανικά. Νομίζω ότι με την ψηφιοποίηση του κράτους, δεν θα ήταν πάρα πολύ δύσκολο να δημιουργήσουμε ένα σύστημα, μια πλατφόρμα, όπου θα μπορούσαμε να επιστρέφουμε βάσει αποδείξεων το ΦΠΑ για φρούτα και λαχανικά σε οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα. Θα ήταν μια καλή πολιτική για να βελτιώσουμε τις διατροφικές μας συνήθειες και να επιστρέψουμε στο καλό πρότυπο της μεσογειακής διατροφής από το οποίο αποκλίνουμε.
Ερ:Μήπως οι φόροι υγείας είναι τελικά ένα πολιτικά εύκολο μέτρο που αποφεύγει τις πιο δύσκολες αλλά αναγκαίες μεταρρυθμίσεις στο σύστημα υγείας;
Απ: Καταρχάς δεν είμαι και πολύ σίγουρος ότι είναι πολιτικά εύκολο μέτρο. Δεν ξέρω αν υπάρχει πολιτικός στον κόσμο που θέλει να βάζει φόρους. Γι' αυτό και η συζήτηση γενικότερα και στην Ευρώπη είναι τόσο μεγάλη. Και γι' αυτό η αλήθεια είναι ότι το ενδιαφέρον θα ήταν οι φόροι αυτοί να μπορούν να είναι ένα κεντρικό πιθανότατα ευρωπαϊκό εργαλείο στο πλαίσιο μιας γενικότερης ευρωπαϊκής πολιτικής. Αυτό επίσης δεν σημαίνει ότι αν μαζεύουμε λεφτά δεν πρέπει να κάνουμε μεταρρυθμίσεις. Άλλο πράγμα τα λεφτά, τα οποία έχουμε και άλλο πράγμα πόσο αποδοτικά τα δαπανούμε. Και το δεύτερο δεν θα σταματήσει να είναι ζητούμενο, είτε μαζεύουμε ένα ευρώ, είτε μαζεύουμε ένα δισεκατομμύριο ευρώ.
