«Γολγοθάς» η καθημερινότητα των αναπήρων στην πόλη - Δεν έχουν πρόσβαση σε κοινόχρηστους χώρους και Μέσα Μεταφοράς

Αφιλόξενες για τα άτομα με αναπηρία εξακολουθούν να είναι οι περισσότερες πόλεις στην Ελλάδα, καθώς παρά τις ευρωπαϊκές οδηγίες και τις δεσμεύσεις της χώρας για την προστασία των δικαιωμάτων τους, η καθημερινότητα τους μοιάζει με «Γολγοθά».

Οι πεζοδρομήσεις από τους Δήμους γίνονται χωρίς πρόβλεψη για τα άτομα με αναπηρία, οι ράμπες αντί να διευκολύνουν τους δημιουργούν προβλήματα, αφού οδηγούν σε εμπόδια, πολλές διαδρομές δεν είναι ασφαλείς, ενώ η προβληματική είναι η πρόσβασή τους σε κοινόχρηστους χώρους, δημόσια κτίρια και Μέσα Μαζικής Μεταφοράς. Παράλληλα, καθημερινά καταγράφονται περιστατικά αυθαίρετης ή παράνομης στάθμευσης σε σημεία που είναι για αναπήρους, καθώς και καταγγελίες για αποκλεισμό τους από Δομές φροντίδας.

Αυτά είναι μερικά μόνο από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία στην Ελλάδα και τα οποία καταγράφει ο Συνήγορος του Πολίτη στην Ειδική Έκθεση 2025 για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες, έκθεση που εκδόθηκε φέτος, αναδεικνύοντας πλημμέλειες, ελλείψεις και στρεβλώσεις στο επίπεδο της κείμενης νομοθεσίας, των κανονιστικών ρυθμίσεων και της διοικητικής λειτουργίας και πρακτικής.

Καταγράφει, επίσης, τα πεδία πολιτικών, όπου έχει υπάρξει πρόοδος ως προς την εναρμόνιση του εθνικού πλαισίου με τις επιταγές της Σύμβασης, διαπιστώνει καθυστερήσεις ή και αλυσιτελείς ρυθμίσεις, διατυπώνει προτάσεις, ενώ αποτιμά την αποτελεσματική εφαρμογή πολιτικών και αναδεικνύει τον βαθμό ετοιμότητας και ανταπόκρισης του διοικητικού μηχανισμού.

Τα στοιχεία μάλιστα αποτελούν «καταπέλτη» για την Πολιτεία και τους Δήμους για τον τρόπο που αξιοποιούν τον δημόσιο χώρο, για τον τρόπο που τον διαχειρίζονται, όπως και για την οργάνωση των κοινωνικών υπηρεσιών, τη λειτουργία των δομών για άτομα με αναπηρία, αλλά και για τις ελλείψεις ουσιαστικής προσβασιμότητας στις δημοτικές υποδομές.

Πεζοδρόμια υπό… κατάληψη

Η έκθεση δίνει μεγάλη βαρύτητα στα προβλήματα προσβασιμότητας, τα οποία διαπιστώνει σε περιοχές με εκτεταμένες πεζοδρομήσεις, ακόμη και σε παραδοσιακούς οικισμούς, όπου η απαγόρευση κυκλοφορίας οχημάτων μπορεί να δημιουργεί σοβαρά εμπόδια στην εξυπηρέτηση ατόμων με αναπηρία και ηλικιωμένων.

Μάλιστα η Αρχή επισημαίνει ότι ο σχεδιασμός τους πρέπει να περιλαμβάνει ειδικές προβλέψεις για την εξυπηρέτηση των εμποδιζόμενων ατόμων και των παρόδιων δραστηριοτήτων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάγκη οι πεζοδρομημένοι χώροι να παραμένουν ελεύθεροι, καθώς η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη τραπεζοκαθισμάτων και εμπορευμάτων, εμποδίζει την πρόσβαση των αμαξιδίων. Για τον λόγο αυτό προτείνεται η αξιοποίηση δημοτικών ηλεκτροκίνητων οχημάτων, με συγκεκριμένο πρόγραμμα λειτουργίας, για την εξυπηρέτηση ατόμων που αντιμετωπίζουν δυσκολίες μετακίνησης.

Θέσεις για ΑμεΑ που δεν εξυπηρετούν

Η έκθεση καταγράφει, επίσης, περιπτώσεις χωροθέτησης κοινόχρηστων θέσεων στάθμευσης ΑμεΑ σε σημεία που δεν εξυπηρετούν τους χρήστες τους, επειδή δεν εξασφαλίζεται μια συνεχής και λειτουργική διαδρομή προσβασιμότητας.

Μάλιστα, η Αρχή εξετάζει ακόμη υποθέσεις κατάληψης πεζοδρομίων από περίπτερα, έλλειψης υποδομών πρόσβασης στη θάλασσα και αιτημάτων δημιουργίας θέσεων στάθμευσης κοντά σε φαρμακεία, ιατρεία και επιχειρήσεις που εξυπηρετούν άτομα με κινητικές δυσκολίες.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι η επίκληση της αναπηρίας δεν μπορεί να οδηγεί σε καταστρατήγηση των προβλεπόμενων προϋποθέσεων για αποκλειστικές θέσεις στάθμευσης.

Για την Αρχή, το κρίσιμο ζήτημα για τους Δήμους δεν είναι μόνο η δημιουργία θέσεων ΑμεΑ, αλλά η σωστή χωροθέτησή τους και η σύνδεσή τους με προσβάσιμα πεζοδρόμια, εισόδους και δημόσιες υποδομές.

Ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι οι διαπιστώσεις της έκθεσης για τη λειτουργία των Κέντρων Δημιουργικής Απασχόλησης Ατόμων με Αναπηρία (ΚΔΑΠ ΑμεΑ). Αναφέρει ότι ορισμένες δομές δεν αποδέχονται ή αποπέμπουν παιδιά και ενήλικες με σοβαρές αναπηρίες, επικαλούμενες την αδυναμία εξυπηρέτησης των αναγκών τους.

Αναφέρει χαρακτηριστικά ότι παρατηρούνται πρακτικές επιλογής ωφελούμενων με λιγότερες δυσκολίες, έλλειψη εξατομικευμένων δραστηριοτήτων και αποπομπές παιδιών με διαταραχές αυτιστικού φάσματος εξαιτίας συμπεριφορών που συνδέονται με την αναπηρία τους.

Ανάλογα προβλήματα αποκλεισμού διαπιστώνει η έκθεση και στα Κέντρα Διημέρευσης και Ημερήσιας Φροντίδας (ΚΔΗΦ) των Δήμων.

Ο Συνήγορος υπογραμμίζει ότι οι συγκεκριμένες δομές οφείλουν να προσαρμόζουν τις υπηρεσίες τους στις ανάγκες των ωφελούμενων και όχι να επιλέγουν τους ωφελούμενους με βάση την ευκολία εξυπηρέτησής τους. Προτείνει μάλιστα κατάλληλη στελέχωση, εξειδικευμένο προσωπικό, εξατομικευμένα προγράμματα και επαρκείς υποδομές.