Η ακριβή ενέργεια… ενεργοποιεί νέες αυξήσεις ως 15% στα ράφια των σούπερ μάρκετ

Κάλαντα ακρίβειας θα «ψάλουν» πολλά είδη πρώτης ανάγκης στους καταναλωτές από την Πρωτοχρονιά του 2027 ενώ οι αυξήσεις στα ράφια των σούπερ μάρκετ σε μερίδα προϊόντων έχουν ήδη ξεκινήσει να τρέχουν σε μερίδα προϊόντων με νέες ανατιμήσεις να αναμένονται από τον Νοέμβριο.

Δευτέρα 15 Ιου 2024, 07:06

Ακρίβεια: Επιμένει ο καύσωνας των ανατιμήσεων

ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Η συμφωνία μείωσης τιμών (μεταξύ κυβέρνησης – βιομηχανίας – σούπερ μάρκετ) στην οποία εντάσσονται πάνω από 1.000 αγαθά καθημερινής χρήσης (περίπου 1.300 κωδικοί αν εξαιρέσουμε τα σχολικά είδη), δεσμεύει τις βιομηχανίες ως και τα τέλη Οκτωβρίου, αν και από το υπουργείο Ανάπτυξης διαμηνύεται πως η συμφωνία θα ισχύσει ως τα τέλη του έτους, έστω και με λιγότερους κωδικούς.

Πιο συγκεκριμένα, περισσότεροι από 500 κωδικοί προβλέπεται να διατηρήσουν μειωμένες τιμές έως το τέλος Δεκεμβρίου, με τη συντριπτική πλειονότητά τους να αφορά επώνυμα προϊόντα. Παράλληλα, προβλέπεται η ένταξη νέων ειδών και η αντικατάσταση κωδικών που δεν ανταποκρίνονται πλέον στις εποχικές ανάγκες

Η περίοδος των εορτών που πλησιάζει λειτουργεί ως… ανάχωμα στις ανατιμήσεις καθώς πολλές εταιρείες ενδέχεται να πατήσουν φρένο σε αυξήσεις για να μη χάσουν μερίδια αγοράς στην καλύτερη περίοδο, από πλευράς κατανάλωσης, για το λιανεμπόριο.

Πάντως, είτε από τον ερχόμενο μήνα είτε από τον Ιανουάριο του 2027 το αργότερο κι ενώ κανείς δεν ξέρει πως θα εξελιχθεί η κατάσταση στη διεθνή γεωπολιτική σκηνή, θα έρθουν ανατιμήσεις της τάξης (με τα τωρινά δεδομένα) του 10-15% σε πάνω από 400 κωδικούς αγαθών πρώτης ανάγκης (κρέας αρτοσκευάσματα, γάλα) απόρροια της «τρελής» πορείας του ενεργειακού κόστους (αυξήσεις άνω του 60% στο ρεύμα από τον Φεβρουάριο που ξεκίνησε η σύγκρουση ΗΠΑ – Ιράν με το φυσικό αέριο το τελευταίο διάστημα σε τρελό ράλι να ξυπνά μνήμες 2022) την οποία δεν μπορούν να ανακόψουν οι επιχειρήσεις χωρίς να περάσει μέρος… της ζημιάς και στην τελική τιμή των προϊόντων.

Η απογείωση στα κόστη λειτουργίας των επιχειρήσεων καθιστά αναπόφευκτες τις ανατιμήσεις αν και κάθε επιχείρηση σταθμίζει σε μεγάλο βαθμό τα οφέλη αλλά και τις ζημιές που θα υποστεί από τις ανατιμήσεις των προϊόντων της.

Μπροστά σε ένα νέο φαύλο (;) κύκλο ανατιμήσεων η Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή δεν αποκλείεται να επαναφέρει το θέμα του πλαφόν σε όλη τη διατροφική αλυσίδα από τις αρχές του νέου έτους.

Η Αρχή προχωρά ήδη σε εξονυχιστικούς ελέγχους με στόχο να εντοπίσει αδικαιολόγητες ανατιμήσεις. Οι έλεγχοι γίνονται τόσο με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης όσο και με την παρουσία ελεγκτών στα καταστήματα. Σε κάθε περίπτωση, στόχος είναι οι έλεγχοι να είναι στοχευμένοι σε επιχειρήσεις για τις οποίες υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι έχουν προχωρήσει σε αδικαιολόγητες ανατιμήσεις. Υπενθυμίζεται ότι με βάση την ισχύουσα νομοθεσία απαγορεύεται σε μια εταιρεία να προχωρά σε προσφορές και εκπτώσεις εφόσον έχει προηγουμένως προβεί σε ανατιμήσεις.

Γιατί αγοράζουμε περισσότερα παρά την ακρίβεια

Παρά όμως τις επιθέσεις της ακρίβειας ανοδικά κινήθηκε ο τζίρος της αγοράς του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων το εννιάμηνο του 2026 (πάνω από 16 δισ. εκτιμάται πως θα κυμανθεί ο τζίρος το τρέχων έτος), καταγράφοντας αύξηση 6,4% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025, σύμφωνα με τα στοιχεία της NielsenIQ. Βασικός μοχλός ανάπτυξης ήταν οι αυξημένοι πωλούμενοι όγκοι (αγοράζουμε δηλαδή περισσότερα), με τα τυποποιημένα τρόφιμα και ποτά να συμβάλουν σημαντικά στη θετική πορεία της αγοράς.

Σε επίπεδο κατηγοριών, τα φρέσκα προϊόντα κατέγραψαν αύξηση πωλήσεων κατά 7,5%, ενώ τα τυποποιημένα τρόφιμα και ποτά ενισχύθηκαν κατά 5,8%. Πιο συγκρατημένη ήταν η άνοδος στις μεγάλες κατηγορίες προϊόντων οικιακής χρήσης, με τις πωλήσεις σε αξία να αυξάνονται κατά 4,6%. Τα προϊόντα προσωπικής υγιεινής σημείωσαν άνοδο 5%.

Στις δύο μεγάλες κατηγορίες μη τροφίμων καταγράφονται αποπληθωριστικές τάσεις. Αντίθετα, στα τρόφιμα και ποτά παρατηρείται αύξηση της μέσης πωλούμενης τιμής σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025, μία αύξηση που αν και μικρή προστίθεται σε σωρευτικές μεσοσταθμικές αυξήσεις άνω του 30% από το 2021 ως σήμερα.

Πώς εξηγείται αυτό το φαινόμενο; Πρώτον, ο πληθωρισμός είναι καταρχάς ενεργειακός. Έφτασε τον Σεπτέμβριο στο 5%, όμως τα τρόφιμα ανέβηκαν μόλις 0,6%, κατά την ΕΛΣΤΑΤ. Δεύτερον, ψωνίζουν και οι τουρίστες, γι’ αυτό τα νησιά Ιονίου και Αιγαίου έτρεξαν με 9,2%. Τρίτον, τα μικρά σούπερ μάρκετ γειτονιάς κέρδισαν 8,8%, παίρνοντας πελάτες από περίπτερα και μπακάλικα. Η δαπάνη δηλαδή για βασικά είδη διαβίωσης μετατοπίζεται. Τέταρτον, όταν η καταναλωτική δαπάνη υποχωρεί, περικόπτονται τα έξοδα για την ταβέρνα και το delivery και αυξάνεται η στροφή στο φαγητό στο σπίτι.

Πέμπτον και ίσως σημαντικότερο, τα έξοδα διατροφής είναι τα τελευταία στα οποία πέφτει ψαλίδι στην κατανάλωση. Την ίδια στιγμή, οι προσφορές στα επώνυμα προϊόντα περιορίστηκαν στο 39,5%, ιστορικό χαμηλό. Με άλλα λόγια, η τιμή στο ράφι παραμένει ίδια, αλλά ο καταναλωτής χάνει την έκπτωση. Αποτέλεσμα; Οι αλυσίδες εισπράττουν περισσότερα χωρίς να αυξήσουν τις τιμές.

Υπό αυτό το πρίσμα, έναν καταναλωτή που πιέζεται οικονομικά, αναζητεί συστηματικά προσφορές, στρέφεται ολοένα περισσότερο στα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας και χρησιμοποιεί τα ψηφιακά εργαλεία για να αποφασίσει πού και τι θα αγοράσει, αποτυπώνουν δύο νέες έρευνες.

Το 74% διαχειρίζεται τα οικονομικά του με δυσκολία ή ιδιαίτερη προσοχή

Σύμφωνα με τα ευρήματα της Circana, το 74% των καταναλωτών δηλώνει ότι διαχειρίζεται τα οικονομικά του με δυσκολία ή ιδιαίτερη προσοχή, ενώ το 57% προβληματίζεται από την αναντιστοιχία μεταξύ των αμοιβών και του κόστους ζωής. Την ίδια στιγμή, το 63% αγοράζει συχνά προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, στοιχείο που αναδεικνύει τη σταδιακή μετατόπιση των επιλογών προς οικονομικότερες λύσεις.

Η μέση μηνιαία δαπάνη στο σούπερ μάρκετ διαμορφώνεται στα 347 ευρώ, με την τιμή και τις προσφορές να παραμένουν οι σημαντικότεροι παράγοντες επιλογής καταστήματος.

Τα ευρήματα έρευνας της BrandsMirror δείχνουν ότι η παραδοσιακή διαδικασία, κατά την οποία ο πελάτης επισκέπτεται ένα κατάστημα, επιλέγει προϊόντα από τα ράφια και ολοκληρώνει την αγορά του, εξελίσσεται σε ένα περισσότερο σύνθετο μοντέλο.

Συγκεκριμένα, το 86,2% των καταναλωτών έχει μετακινηθεί από το ένα κανάλι στο άλλο μέσα στην ίδια αγοραστική διαδρομή. Μόλις το 36,3% πραγματοποιεί τις αγορές του κυρίως από φυσικά καταστήματα, ενώ το 40,3% κινείται ισορροπημένα ανάμεσα σε φυσικά και ψηφιακά κανάλια. Αυτό σημαίνει ότι ο καταναλωτής μπορεί να ενημερωθεί για ένα προϊόν μέσω διαδικτύου, να συγκρίνει τιμές μέσα από εφαρμογές, να αναζητήσει προσφορές και τελικά να πραγματοποιήσει την αγορά του στο φυσικό κατάστημα. Μπορεί επίσης να ακολουθήσει την αντίστροφη διαδρομή, ξεκινώντας από το ράφι και ολοκληρώνοντας την αγορά ψηφιακά.

Η τιμή εμφανίζεται ως βασικό κριτήριο αγοράς για το 92% των συμμετεχόντων, ενώ οι προσφορές επηρεάζουν το 79,1%. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η διείσδυση των εφαρμογών λιανεμπορίου. Σύμφωνα με την έρευνα, το 65,6% χρησιμοποιεί τέτοιες εφαρμογές τουλάχιστον περιστασιακά, κυρίως για να ενημερώνεται σχετικά με προσφορές και εκπτωτικά κουπόνια.

«Λευκός χρυσός» η φέτα αλλά η κατανάλωση αυξάνεται

Η μειωμένη παραγωγή πρόβειου γάλακτος και το υψηλότερο κόστος ενέργειας περνούν σταδιακά στην αγορά, με τους καταναλωτές να βάζουν βαθύτερα το χέρι στην τσέπη για γαλακτοκομικά.

Οι ανατιμήσεις στη φέτα κινούνται ήδη μεταξύ 5% και 9%, ενώ σήμερα η τιμή της βρίσκεται περίπου στα 12-13 ευρώ το κιλό, με ορισμένες περιπτώσεις στα σούπερ μάρκετ να φτάνουν ήδη κοντά στα 16 ευρώ χωρίς να αποκλείονται νέες δυσάρεστες εκπλήξεις το ερχόμενο διάστημα.

Πίσω από τις πιέσεις βρίσκεται κυρίως η κατάσταση στην παραγωγή. Το έλλειμμα στο πρόβειο γάλα υπολογίζεται περίπου στους 100.000 τόνους σε σύνολο παραγωγής 700.000 τόνων, εκ των οποίων 60.000-70.000 τόνοι συνδέονται με τις απώλειες και τις ασθένειες του ζωικού κεφαλαίου, ενώ περίπου 30.000 τόνοι αποδίδονται στην αυξημένη ζήτηση από τις εξαγωγές.

Παρά τις αυξήσεις στις τιμές, η κατανάλωση σε όγκο αυξάνεται, σύμφωνα με στοιχεία της Circana (αφορούν τον Αύγουστο). Οι τιμές των «κίτρινων τυριών» μειώθηκαν κατά 3,8%, ο όγκος τους αυξήθηκε κατά 3,2% και ο τζίρος τους μειώθηκε κατά 0,6%. Αντιθέτως τα «λευκά τυριά», που αποτελούνται κατά κύριο λόγο από την φέτα και το «λευκό τυρί» – το οποίο παρασκευάζεται από αγελαδινό γάλα κι έχει σημαντικά χαμηλότερη τιμή – είχαν αύξηση του όγκου τους 6% και οι πωλήσεις τους αυξήθηκαν κατά 9%. Ως εκ τούτου έχουν μία μέση ανατίμηση 3%.

Στο γιαούρτι, ο όγκος των πωλήσεων του αυξήθηκε κατά 9,1% και ο τζίρος του στο οκτάμηνο κατά 12,2% – σ΄ αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται το στραγγιστό, το αγελαδινό και τα πάσης φύσεως επιδόρπια.

Στο γάλα, θετική πορεία καταγράφει το υψηλής παστερίωσης που η κατανάλωση του αυξήθηκε κατά 1,2% και ο τζίρος του κατά 4,7% ενώ τα προϊόντα ανατιμήθηκαν κατά 3,5%.

Τα 5 σημεία – κλειδιά

1)Ο κλοιός των ανατιμήσεων σε βασικά είδη διαβίωσης, παρά την προσωρινή χαλάρωση, ετοιμάζεται να σφίξει εκ νέου.

2) Το 2027 αναμένεται να φέρει νέες ανατιμήσεις ως και 15% σε προϊόντα πρώτης ανάγκης με το ενεργειακό κόστος να βάζει μπουρλότο στα λειτουργικά κόστη των επιχειρήσεων.

3)Η πρωτοβουλία μείωσης τιμών βοήθησε κυρίως στη συγκράτηση νέων αυξήσεων παρά σε ουσιαστικές μειώσεις.

4)Με τα… κομπιουτεράκια πάνε στο σούπερ μάρκετ οι πολίτες στρέφοντας το βλέμμα πρωτίστως στην τιμή και δευτερευόντως σε προσφορές.

5) Ένα νέο καταναλωτικό μοντέλο αναδύεται στον ορίζοντα με την τεχνολογία… να μπαίνει στο καρότσι.

Εορταστικό καλάθι για να… φύγει το ξωτικό της ακρίβειας

Συμπληρωματικά με την πρωτοβουλία μείωσης τιμών, επιδιώκει να λειτουργήσει το εορταστικό καλάθι που θα αφορά την περίοδο Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς.

Το σχέδιο για να… γεμίσει το καλάθι βρίσκεται υπό επεξεργασία, με τις τελικές λεπτομέρειες να εξαρτώνται από τη συνεργασία με τη βιομηχανία τροφίμων και τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Η νέα δράση προορίζεται να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς την υφιστάμενη πρωτοβουλία μείωσης τιμών, ενισχύοντας την παρουσία προϊόντων με χαμηλότερες τιμές στα ράφια κατά την περίοδο των εορτών.

Από το γάλα και το βούτυρο μέχρι τα εορταστικά γλυκά

Στον σχεδιασμό για το νέο χριστουγεννιάτικο καλάθι περιλαμβάνονται το βούτυρο, το γάλα, τα γιαούρτια, τα τυριά, το αλεύρι, τα ζυμαρικά και το ρύζι. Στη λίστα βρίσκονται επίσης τα αναψυκτικά και το κρασί, ενώ προβλέπεται η ένταξη της σοκολάτας, καθώς και εποχικών προϊόντων όπως το τσουρέκι, η βασιλόπιτα, οι κουραμπιέδες και τα μελομακάρονα.

Ξεχωριστή θέση καταλαμβάνουν τα κρέατα, καθώς επιδιώκεται να συμμετάσχουν πέντε κατηγορίες: αρνί, γαλοπούλα, μοσχάρι, χοιρινό και κοτόπουλο. Με τον τρόπο αυτό, η πρωτοβουλία επιχειρεί να καλύψει τόσο το χριστουγεννιάτικο τραπέζι όσο και σημαντικό μέρος των καθημερινών διατροφικών αναγκών των νοικοκυριών.

Ο στόχος για τις περισσότερες κατηγορίες είναι οι εκπτώσεις να διαμορφωθούν τουλάχιστον στο 25%. Ωστόσο, για τα κρέατα εξετάζεται εξαίρεση από το συγκεκριμένο όριο, με κατώτατη μείωση από 5% και πάνω, χωρίς να αποκλείονται μεγαλύτερες μειώσεις όπου αυτό καταστεί εφικτό.

Ο τελικός κατάλογος των προϊόντων, το ύψος των μειώσεων ανά κατηγορία και η διάρκεια εφαρμογής της δράσης δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί. Καθοριστική θα είναι η ανταπόκριση των προμηθευτών και των αλυσίδων στις συζητήσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη.

Η επιστροφή των χριστουγεννιάτικων καλαθιών

Η νέα πρωτοβουλία επαναφέρει ένα εργαλείο που χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά τα Χριστούγεννα του 2022, επί υπουργίας Άδωνι Γεωργιάδη. Τότε το «Καλάθι των Χριστουγέννων» λειτούργησε ως επέκταση του "Καλαθιού του Νοικοκυριού", με πρόσθετες εορταστικές κατηγορίες όπως η γαλοπούλα, το μοσχάρι, το τσουρέκι, η βασιλόπιτα και η σοκολάτα.

Το 2023, επί Κώστα Σκρέκα, η σύνθεση άλλαξε, με την προσθήκη αρνιού και κατσικιού αντί του μοσχαριού, ενώ το ίδιο μοντέλο διατηρήθηκε και το 2024, επί Τάκη Θεοδωρικάκου.

Η βασική διαφορά του νέου σχεδιασμού είναι ότι επιχειρείται μια ευρύτερη παρέμβαση, με περισσότερες κατηγορίες προϊόντων και συγκεκριμένους στόχους μειώσεων. Σε αντίθεση με τα προηγούμενα χριστουγεννιάτικα καλάθια, τα οποία αποτελούσαν επέκταση του βασικού «Καλαθιού του Νοικοκυριού», η νέα πρωτοβουλία στηρίζεται στην εθελοντική συνεργασία με την αγορά.

*Δημοσιεύτηκε στη "ΜτΚ" στις 25 Οκτωβρίου 2026