Η ελληνική πρωτοβουλία «PROVENANCE» φέρνει ένα ψηφιακό... διαβατήριο με την τεχνητή νοημοσύνη - Ο ρόλος του ΑΠΘ στο ευρωπαϊκό έργο
Η πρόταση θέτει στο επίκεντρο την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και τη δίκαιη αμοιβή των δημιουργών
Κάνε κλικ και δες περισσότερο emakedonia.gr στην αναζήτηση της Google
Πρόσθεσέ το στην Google- Newsroom
Ένα ψηφιακό «διαβατήριο» για βιβλία, δημοσιογραφικά άρθρα και άλλα δημιουργικά έργα, που θα καταγράφει την προέλευση, τις αλλαγές και τα δικαιώματα χρήσης τους στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), φιλοδοξεί να αναπτύξει η ευρωπαϊκή ερευνητική πρωτοβουλία PROVENANCE.
Με συντονιστή το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και τη συμμετοχή 15 οργανισμών από 10 χώρες, η πρόταση θέτει στο επίκεντρο την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και τη δίκαιη αμοιβή των δημιουργών.
Ποιος είναι ο πραγματικός δημιουργός ενός κειμένου που έχει υποστεί επεξεργασία από την Τεχνητή Νοημοσύνη; Πώς μπορεί ένας συγγραφέας ή ένας εκδότης να γνωρίζει εάν το έργο του χρησιμοποιήθηκε χωρίς την άδειά του και με ποιον τρόπο θα μπορούσε να εξασφαλίσει την αμοιβή που του αναλογεί;
Απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα φιλοδοξεί να δώσει η ευρωπαϊκή ερευνητική πρόταση PROVENANCE, που έχει υποβληθεί προς χρηματοδότηση στο πρόγραμμα Horizon Europe, με επίσημο συντονιστή το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) και τη συμμετοχή 15 οργανισμών από 10 χώρες.
Στην κοινοπραξία συμμετέχουν πανεπιστήμια, τεχνολογικές επιχειρήσεις, εκδοτικοί οίκοι και φορείς του πολιτισμού, ενώ βασική τεχνολογική αφετηρία αποτελεί η πλατφόρμα Hermeneia, hermeneian.com της βρετανικής εταιρείας προηγμένης τεχνολογίας Clarita Global Matrix Ltd, που έχει ιδρυθεί από τον Έλληνα Δημήτριο Χριστοδούλου.
Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η ανάπτυξη εργαλείων που θα επιτρέπουν την αναγνώριση της προέλευσης ενός δημιουργικού έργου, την καταγραφή των αλλαγών που πραγματοποιούνται σε αυτό μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης και την προστασία των δικαιωμάτων των ανθρώπων που το δημιούργησαν.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης επεκτείνεται με ταχείς ρυθμούς στη συγγραφή, τη μετάφραση, την επεξεργασία και την αναπαραγωγή περιεχομένου, δημιουργώντας νέα δεδομένα στην αγορά του βιβλίου, της ενημέρωσης και του πολιτισμού.
Ένα ψηφιακό «διαβατήριο» για κάθε έργο
Η βασική ιδέα του PROVENANCE είναι σχετικά απλή: κάθε δημιουργικό έργο, είτε πρόκειται για ένα βιβλίο είτε για ένα δημοσιογραφικό άρθρο ή μια μετάφραση, να μπορεί να συνοδεύεται από ένα είδος ψηφιακού «διαβατηρίου».
Σε αυτό θα μπορούσαν να καταγράφονται πληροφορίες σχετικά με τον αρχικό δημιουργό, τον κάτοχο των πνευματικών δικαιωμάτων, τις άδειες χρήσης, αλλά και τις αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν στο έργο κατά τη διάρκεια της επεξεργασίας του.
Για παράδειγμα, εάν ένα δημοσιογραφικό άρθρο μεταφραστεί σε άλλη γλώσσα μέσω ενός συστήματος Τεχνητής Νοημοσύνης, θα μπορούσε να διατηρείται η πληροφορία για το ποιος το έγραψε, σε ποιο μέσο ενημέρωσης δημοσιεύθηκε αρχικά, ποιες αλλαγές έγιναν και υπό ποιες προϋποθέσεις επιτρέπεται η περαιτέρω αξιοποίησή του.
Με αυτόν τον τρόπο, ακόμη και αν το αρχικό περιεχόμενο έχει υποστεί σημαντικές μεταβολές, θα επιδιώκεται να παραμένει αναγνωρίσιμη η προέλευσή του.
Η συγκεκριμένη διαδικασία αποκαλείται ιχνηλασιμότητα και αφορά ουσιαστικά τη δυνατότητα παρακολούθησης της διαδρομής ενός έργου, από τη δημιουργία του έως την τελική μορφή που αποκτά.
Ποιος θα αμείβεται
Πέρα από την τεχνολογική διάσταση, η ερευνητική πρόταση επιχειρεί να προσεγγίσει ένα ιδιαίτερα σημαντικό οικονομικό ζήτημα: την αμοιβή των δημιουργών για την αξιοποίηση των έργων τους από συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης.
Σήμερα, τα συστήματα αυτά εκπαιδεύονται με μεγάλες ποσότητες δεδομένων, στα οποία μπορούν να περιλαμβάνονται βιβλία, δημοσιογραφικά άρθρα και άλλα έργα που προστατεύονται από τη νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας.
Το ερώτημα που ανακύπτει είναι πώς μπορεί να αναγνωριστεί η συμβολή ενός δημιουργού στην οικονομική αξία που παράγεται από τη χρήση του έργου του.
Στο πλαίσιο του PROVENANCE προβλέπεται να εξεταστούν τρόποι αναγνώρισης των δικαιούχων, καταγραφής της συγκατάθεσής τους και των όρων υπό τους οποίους επιτρέπεται η χρήση του περιεχομένου τους, ακόμη και για την εκπαίδευση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης.
Παράλληλα, αντικείμενο της έρευνας αποτελεί η διαμόρφωση μοντέλων δικαιότερης οικονομικής αποτίμησης και αμοιβής των δημιουργών.
Μία από τις προτεινόμενες κατευθύνσεις είναι οι άδειες χρήσης και οι περιορισμοί που συνοδεύουν ένα έργο να μπορούν να αναγνωρίζονται και από τα ίδια τα υπολογιστικά συστήματα.
Για παράδειγμα, ένας εκδότης θα μπορούσε να επιτρέπει τη μετάφραση ενός βιβλίου μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά να μην επιτρέπει τη χρησιμοποίησή του για την εκπαίδευση ενός εμπορικού συστήματος. Στόχος είναι οι συγκεκριμένοι περιορισμοί να συνδέονται με το ίδιο το ψηφιακό έργο και να μπορούν να λαμβάνονται υπόψη κατά την επεξεργασία του.
Η ανάπτυξη ενός τέτοιου μηχανισμού θα μπορούσε να διευκολύνει τη διαμόρφωση μιας περισσότερο διαφανούς αγοράς περιεχομένου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχουν ήδη επιλυθεί οι τεχνικές και νομικές δυσκολίες για τον εντοπισμό κάθε μη εξουσιοδοτημένης χρήσης.
Ο ρόλος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου
Κεντρικό ρόλο στην πρωτοβουλία έχει το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το οποίο έχει αναλάβει τον επίσημο συντονισμό της διεθνούς κοινοπραξίας.
Από την πλευρά του ΑΠΘ σημαντικό ρόλο έχει ο Ιωάννης Αδάμος, επίκουρος καθηγητής του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών, με επιστημονική δραστηριότητα που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τον ανθρωποκεντρικό και βιώσιμο σχεδιασμό συστημάτων μεταφορών και υποδομών, καθώς και τα ευφυή συστήματα μεταφορών.
Η συμμετοχή του Αριστοτελείου εντάσσεται σε μια ευρύτερη διεπιστημονική προσπάθεια, καθώς η προστασία των δημιουργικών έργων στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν αποτελεί αποκλειστικά ζήτημα πληροφορικής.
Αφορά εξίσου τη νομοθεσία, την οικονομία, τον πολιτισμό και τη διαμόρφωση νέων κανόνων λειτουργίας της αγοράς δημιουργικού περιεχομένου.
Τον τεχνικό και επιστημονικό συντονισμό της πρότασης, καθώς και την ευθύνη της βασικής ενότητας τεχνολογικής ανάπτυξης, έχει αναλάβει η Clarita Global Matrix.
Η τεχνολογία Hermeneia
Βασικό τεχνολογικό υπόβαθρο της πρωτοβουλίας αποτελεί η Hermeneia hermeneian.com , ένα σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης που έχει αναπτυχθεί από την Clarita Global Matrix για την επεξεργασία δημιουργικού και εκδοτικού περιεχομένου.
Σε αντίθεση με εφαρμογές που επικεντρώνονται κυρίως στην παραγωγή νέων κειμένων, η συγκεκριμένη πλατφόρμα έχει σχεδιαστεί για να υποστηρίζει ένα ευρύτερο φάσμα εργασιών, όπως η μετάφραση, η γλωσσική διόρθωση, η επιμέλεια και η προσαρμογή κειμένων.
Σύμφωνα με την εταιρεία, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διατήρηση του προσωπικού ύφους του συγγραφέα, αλλά και στη δυνατότητα ελέγχου των αλλαγών που πραγματοποιεί το σύστημα.
Με απλά λόγια, δεν αρκεί ένα κείμενο που έχει υποστεί επεξεργασία από την Τεχνητή Νοημοσύνη να είναι γλωσσικά σωστό. Χρειάζεται να είναι δυνατόν να διαπιστωθεί τι περιείχε αρχικά, τι διορθώθηκε, ποιοι κανόνες εφαρμόστηκαν και με ποιον τρόπο προέκυψε το τελικό αποτέλεσμα.
Η πλατφόρμα, σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας, αξιοποιεί 2.100 παραμέτρους ελέγχου, ενώ έχουν πραγματοποιηθεί δοκιμές με έναν ελληνικό και έναν βρετανικό εκδοτικό οίκο, οι επωνυμίες των οποίων δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.
Στο πλαίσιο του PROVENANCE επιδιώκεται η επέκταση αυτής της τεχνολογίας, ώστε πέρα από τις αλλαγές που πραγματοποιούνται σε ένα κείμενο να μπορούν να καταγράφονται και πληροφορίες για την προέλευσή του, τους δικαιούχους και τις άδειες χρήσης.
Η ερευνητική πρόταση περιγράφει ήδη υπάρχουσες τεχνολογικές υποδομές για τον έλεγχο των αλλαγών και την προστασία της ακεραιότητας των σχετικών ψηφιακών καταγραφών.
Ελληνική επιχειρηματική παρουσία στη Βρετανία
Η Clarita Global Matrix Ltd έχει έδρα το Λίβερπουλ και ιδρύθηκε τον Ιούλιο του 2025 από τον Δημήτριο Χριστοδούλου, ο οποίος, σύμφωνα με το βρετανικό μητρώο επιχειρήσεων, είναι διευθυντής της.
Η δραστηριότητά της εκτείνεται πέρα από τον χώρο των εκδόσεων, περιλαμβάνοντας την ανάπτυξη εξειδικευμένων τεχνολογικών εφαρμογών για τη νομική επιστήμη, τη βιομηχανία, τον τραπεζικό και χρηματοοικονομικό τομέα, τη ναυτιλία και τη βιοτεχνολογία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ελληνική οικονομία παρουσιάζει η δραστηριοποίησή της στον ναυτιλιακό τομέα μέσω της πλατφόρμας Neptune, που αφορά την εφαρμογή προηγμένων υπολογιστικών τεχνολογιών στο σύνθετο περιβάλλον των ναυτιλιακών και θαλάσσιων επιχειρήσεων.
Η διεθνής κοινοπραξία
Στο PROVENANCE συμμετέχουν, εκτός από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, το Πανεπιστήμιο του Νις στη Σερβία και το Τεχνικό Πανεπιστήμιο OSTİM στην Τουρκία.
Στην κοινοπραξία περιλαμβάνονται επίσης η Clarita Global Matrix από το Ηνωμένο Βασίλειο, οι Dianoia Publications και CogninN από την Ελλάδα, οι PARADIGMA INNOVATION, Blue Synergy και Factoría de Industrias Creativas από την Ισπανία, η Panodyssey από τη Γαλλία, η OctaInsight από τη Νορβηγία, η Kakushin από την Κύπρο, η DamaSistem από την Τουρκία, η Impulse Connect από τη Βόρεια Μακεδονία και η DCTR – Associação Cultural από την Πορτογαλία.
Η σύνθεση της κοινοπραξίας αντανακλά την ανάγκη συνεργασίας διαφορετικών επιστημονικών και επιχειρηματικών κλάδων για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που δημιουργεί η Τεχνητή Νοημοσύνη στην πολιτιστική και δημιουργική οικονομία.
Το ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό πλαίσιο
Η πρωτοβουλία αναπτύσσεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση ενισχύει τις ερευνητικές δράσεις για την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και τη διαμόρφωση μιας δικαιότερης αγοράς δημιουργικού περιεχομένου.
Ενδεικτική των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων είναι η προκήρυξη του Horizon Europe με κωδικό HORIZON-CL2-2026-01-HERITAGE-04, η οποία αφορά τη διαμόρφωση μιας δίκαιης και διαφανούς αγοράς πολιτιστικού και δημιουργικού περιεχομένου στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Ο συνολικός προϋπολογισμός της συγκεκριμένης δράσης ανέρχεται σε 12 εκατ. ευρώ, με ενδεικτική χρηματοδότηση από 3 έως 4 εκατ. ευρώ ανά ερευνητικό έργο.
Η προθεσμία υποβολής προτάσεων έληξε στις 23 Σεπτεμβρίου 2026, ενώ η ενημέρωση των υποψηφίων για τα αποτελέσματα της αξιολόγησης αναμένεται έως τον Φεβρουάριο του 2027.
Οι νέες υποχρεώσεις των εταιρειών Τεχνητής Νοημοσύνης
Η ερευνητική πρωτοβουλία αποκτά πρόσθετη σημασία υπό το πρίσμα του νέου ευρωπαϊκού κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη, γνωστού ως AI Act.
Ο κανονισμός εισάγει συγκεκριμένες υποχρεώσεις για τις εταιρείες που αναπτύσσουν μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης γενικού σκοπού, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πολλές διαφορετικές εφαρμογές, από τη συγγραφή και τη μετάφραση έως την επεξεργασία πληροφοριών.
Μεταξύ άλλων, το άρθρο 53 προβλέπει ότι οι πάροχοι αυτών των συστημάτων οφείλουν να διαθέτουν πολιτική συμμόρφωσης με την ευρωπαϊκή νομοθεσία για την πνευματική ιδιοκτησία και να δημοσιοποιούν επαρκώς αναλυτική περίληψη του περιεχομένου που χρησιμοποιήθηκε για την εκπαίδευση των μοντέλων τους.
Οι συγκεκριμένες υποχρεώσεις άρχισαν να εφαρμόζονται από τις 2 Αυγούστου 2025, με μεταβατικές προβλέψεις για μοντέλα που είχαν ήδη διατεθεί στην αγορά.
Στο περιβάλλον αυτό, η ανάπτυξη τεχνολογικών εργαλείων για την καταγραφή της προέλευσης και της χρήσης των δημιουργικών έργων αναμένεται να αποκτήσει ολοένα και μεγαλύτερη σημασία.
Η πρόταση PROVENANCE, η οποία βρίσκεται σε διαδικασία αξιολόγησης στο Horizon Europe, επιχειρεί να συμβάλλει σε αυτή τη μετάβαση.
Κάνε κλικ και δες περισσότερο emakedonia.gr στην αναζήτηση της Google
Πρόσθεσέ το στην GoogleΔιαβάστε περισσότερα
-
Αθήνα: ΕΔΕ για τον αστυνομικό που χτύπησε διαδηλώτρια μετά την πορεία του Πολυτεχνείου - Δρομολογείται η μετακίνησή του (βίντεο)
«Ο νόμος ισχύει για όλους, με μηδενική ανοχή σε περιστατικά παράνομης βίας», τονίζει στην ανακοίνωσή της η Αστυνομία στον απόηχο της πορείας για το Πολυτεχνείο
-
Περιστέρι: Ράγισαν καρδιές στην κηδεία του Ηλία Βαλατσού - Με τιμές αποχαιρέτησαν τον 44χρονο πυροσβέστη
Συνοδεία πυροσβεστικών οχημάτων με αναμμένους φάρους η νεκρώσιμη πομπή προς το Δημοτικό Κοιμητήριο Περιστερίου
-
Χειροπέδες σε τρία άτομα στον Πύργο Ηλείας για παράνομο εμπόριο - Τουλάχιστον 8.212 εμπορεύματα και κέρδος άνω των 100.000 ευρώ
Οι απομιμητικές ετικέτες των προϊόντων κατασχέθηκαν και καταστράφηκαν - Επιβλήθηκε διοικητικό πρόστιμο, συνολικού ύψους 64.000 ευρώ
-
Ακόμα 2.820 αναπληρωτές εκπαιδευτικοί μέσα από την Γ' Φάση προσλήψεων του Υπουργείου Παιδείας - Ποια σχολεία αφορά
Οι προσλαμβανόμενες και οι προσλαμβανόμενοι καλούνται να παρουσιαστούν και να αναλάβουν υπηρεσία από τη Δευτέρα 23 έως και την Τρίτη 24 Νοεμβρίου 2026