Η κλιματική κρίση βάζει τεράστιο «τόκο» στο τίμημα της φωτιάς

Τα τελευταία χρόνια, λόγω της κλιματικής κρίσης έχουμε μεγαλύτερα διαστήματα ξηρασίας, έντονους καύσωνες που διαρκούν πολύ περισσότερο, ενώ οι νύχτες μας είναι θερμότερες και ξηρότερες. Σε αυτές τις συνθήκες η φωτιά εμφανίζει ακραία συμπεριφορά.

«Μπορεί να κινείται με πάρα πολύ μεγάλη ταχύτητα, να δημιουργεί πολύ ισχυρά ανοδικά και καθοδικά ρεύματα αέρα, πυρονέφη -όπως αυτά που είδαμε το 2021 στη χώρα μας και πρόσφατα στο Μπορντό-, πυροστροβίλους, πολύ πυκνές και χαοτικές κηλιδώσεις και διάφορες άλλες αλληλεπιδράσεις μεταξύ της φωτιάς και της ατμόσφαιρας, φαινόμενα τα οποία είναι πάρα πολύ επικίνδυνα για όσους επιχειρούν στο έδαφος» λέει στη «ΜτΚ» ο Θοδωρής Γιάνναρος, πυρομετεωρολόγος και επικεφαλής ερευνητής στην πυρομετεωρολογική ομάδα FLAME του Εθνικού Αστεροσκοπείου.

Τέτοια φαινόμενα υπήρχαν και στο παρελθόν, αλλά ήταν πολύ πιο σπάνια. Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες τα καταγράφουν με μεγαλύτερη συχνότητα και ένταση. «Το τίμημα της φωτιάς θα το πληρώναμε ακόμη και αν υποθέσουμε ότι δεν υπήρχε η κλιματική κρίση, η οποία τώρα είναι ο "τοκογλύφος" που μας βάζει τεράστιο "τόκο"» αναφέρει χαρακτηριστικά. Ξεκαθαρίζει ότι, παρόλο η κλιματική κρίση δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για να εξελιχθούν οι φωτιές, στην πλειονότητά τους ξεκινούν από κάποια ανθρωπογενή δραστηριότητα.

Ο κ. Γιάνναρος θεωρεί ότι εδώ και δεκαετίες έχουμε κινηθεί σε εντελώς λάθος κατεύθυνση, με εγκατάλειψη της υπαίθρου και χωρίς χωροταξικό σχεδιασμό: «Η ύπαιθρος εγκαταλείφθηκε, η βλάστηση άρχισε να οργιάζει, η περίσσεια βιομάζας δεν απομακρύνθηκε» και από την άλλη «δεν υπήρξε κανένας χωροταξικός σχεδιασμός για περιοχές όπως η Κασσάνδρα, η Σιθωνία, το Μάτι, το Πόρτο Γερμενό, εκεί όπου έχουμε τις ζώνες διεπαφής δασών-οικισμών. Σε αυτές τις ζώνες έχουμε και τις μεγαλύτερες συνέπειες».

Θα είναι πιο συχνές από εδώ και πέρα οι καταστροφικές πυρκαγιές; «Αν δεν κάνουμε τίποτα στο κομμάτι της διαχείρισης του τοπίου, θα πρέπει να το συνηθίσουμε» απαντά o κ. Γιάνναρος. Με δεδομένη την εν εξελίξει κλιματική κρίση, ο ίδιος θεωρεί ότι «θα πρέπει να εκσυγχρονίζουμε το Πυροσβεστικό Σώμα, αλλά ταυτόχρονα, με τον ίδιο ρυθμό, να επενδύουμε στην πρόληψη και την τεχνολογία και να ξαναδούμε το πώς διαχειριζόμαστε το τοπίο. Διαφορετικά κάθε χρόνο θα μιλάμε για τα ίδια, το φθινόπωρο θα ξεχνάμε τις πυρκαγιές, για να τις ξαναθυμηθούμε την επόμενη άνοιξη. Όμως το θέμα δεν είναι εποχικό. Αν το καταλάβουμε, θα κάνουμε βήματα μπροστά. Χρειάζεται επένδυση στην πρόληψη, ενίσχυση των μέσων ετοιμότητας και καταστολής, πάντα σε άμεση συνεργασία και εμπλοκή των ανθρώπων κάθε περιοχής».

Τα 4+1 εργαλεία του νέου θεσμικού πλαισίου

Ο νέος νόμος Πολιτικής Προστασίας, που ψηφίστηκε την άνοιξη, δυστυχώς δεν πρόλαβε να εφαρμοστεί στην τρέχουσα αντιπυρική περίοδο. Από την αρχή του έτους κάηκαν περισσότερα από 210.000 στρέμματα δασικών και αγροτικών εκτάσεων —τα μισά από αυτά στην καταστροφική φωτιά στο Πόρτο Γερμενό- ενώ τα μελτέμια του Αυγούστου είναι μπροστά μας. Όμως, σύμφωνα με τον κ. Γιάνναρο, το νέο θεσμικό πλαίσιο περιλαμβάνει τα εργαλεία για μία ορθή διαχείριση του προβλήματος τα επόμενα χρόνια: ελεγχόμενη καύση και ελεγχόμενη βόσκηση για μείωση της περίσσειας βιομάζας, δημιουργία μονάδας επιχειρησιακής μετεωρολογίας και, το κυριότερο, σχεδιασμό με ορίζοντα δεκαετίας και εμπλοκή των τοπικών κοινοτήτων.

1. Προδιαγεγραμμένη καύση: Είναι μία παλιά πρακτική που χρησιμοποιούνταν στο παρελθόν για να απομακρύνουν τη νεκρή βλάστηση. Δεν έχει τους κινδύνους που έχει η καύση ξερών χόρτων στο χωράφι το καλοκαίρι, ενώ φυσά άνεμος. «Η προδιαγεγραμμένη καύση εφαρμόζεται τον χειμώνα, σε πολύ συγκεκριμένες περιοχές και κάτω από πολύ αυστηρές πυρομετεωρολογικές συνθήκες. Η θερμοκρασία και η υγρασία πρέπει να είναι σε συγκεκριμένα όρια, για να έχουμε μια φωτιά στο έδαφος που θα καίει με μικρή ένταση και θα απομακρύνει τη βλάστηση. Την εφαρμογή θα την αναλάβουν οι Ειδικές Μονάδες Δασικών Επιχειρήσεων του Πυροσβεστικού Σώματος, σε συνεργασία με τη Δασική Υπηρεσία» εξηγεί ο κ. Γιάνναρος.
2. Ελεγχόμενη βόσκηση: «Ένα ακόμη μέτρο που εφαρμοζόταν στο παρελθόν για την απομάκρυνση της περίσσειας βλάστησης είναι η ελεγχόμενη βόσκηση. Έτσι μπορούμε να ζωντανέψουμε ξανά την κτηνοτροφία και ταυτόχρονα, με τη βόσκηση, τα ζώα να απομακρύνουν την καύσιμη ύλη».
3. Μονάδα επιχειρησιακής μετεωρολογίας: Ο νόμος προβλέπει ότι στο Ενιαίο Συντονιστικό Κέντρο Επιχειρήσεων και Διαχείρισης Κρίσεων θα λειτουργεί μονάδα επιχειρησιακής μετεωρολογίας, δηλαδή του εξειδικευμένου κλάδου της μετεωρολογίας που μελετά τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ καιρικών συνθηκών και πυρκαγιών. «Μία τέτοια μονάδα, όταν δημιουργηθεί, θα μπορεί να παρέχει πολύ πιο εξειδικευμένη πληροφορία στο Πυροσβεστικό Σώμα. Μακροπρόθεσμα, μπορούμε να έχουμε και την τακτική ανάλυση της φωτιάς».
4. Δεκαετές σχέδιο: Ο νόμος προϋποθέτει τη σύνταξη και υλοποίηση ενός δεκαετούς πλάνου για την ολοκληρωμένη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών, ολοκληρωμένο σχέδιο αντιπυρικής προστασίας σε επίπεδο ΟΤΑ και συνέργειες μεταξύ της αυτοδιοίκησης.
5. Εμπλοκή της κοινότητας: Για τον κ. Γιάνναρο, ένα πολύ σημαντικό εργαλείο είναι η ενεργός εμπλοκή της κοινότητας για την ενίσχυση της πρόληψης των πυρκαγιών. «Πρέπει να εμπλέξουμε τον κόσμο. Στην περίπτωση ενός χωριού, για παράδειγμα, η κοινότητα θα μπορούσε να φροντίσει τον χώρο γύρω του, να δημιουργήσει μία ζώνη ασφαλείας, να οργανώσει περιπολίες, βάρδιες σε πυροφυλάκια, να έχει το δικό της σχέδιο εκκένωσης. Η εμπλοκή της κοινότητας μπορεί να βοηθήσει στο να περιοριστεί η έναρξη των πυρκαγιών και, σε κάποιες περιπτώσεις, να γίνει καλύτερα η διαχείρισή της, γιατί οι άνθρωποι που ζουν σε έναν τόπο τον ξέρουν καλύτερα από όλους. Όλα αυτά προϋποθέτουν ένα οργανωμένο σχέδιο. Η γνώση γύρω από τη φωτιά - πώς εξαπλώνεται, πώς σβήνει και πώς τη χρησιμοποιούμε το χειμώνα- θα πρέπει να διαχυθεί στην κοινότητα. Γιατί δεν μπορούμε να έχουμε ένα ελικόπτερο πάνω από το σπίτι μας, να είναι πάντα σε ετοιμότητα» καταλήγει ο κ. Γιάνναρος.

*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 09.08.2026