Το αποστολικό ανάγνωσμα της σημερινής Κυριακής της Σαμαρείτιδος (Πράξ. 11:19-30) φωτίζει μία καθοριστική στιγμή της πρώτης Εκκλησίας: τη διάδοση του Ευαγγελίου πέρα από τα στενά όρια του Ιουδαϊσμού και τη γέννηση της χριστιανικής κοινότητας στην Αντιόχεια.
Στο επίκεντρο της αφήγησης βρίσκεται η προτροπή του Αποστόλου Βαρνάβα προς τα μέλη της πρωτοχριστιανικής κοινότητος: «να μένουν κοντά στον Κύριο με σταθερή και συνειδητή απόφαση καρδιάς». Δεν πρόκειται για απλή ηθική σύσταση, αλλά για θεολογική αποκάλυψη της ελευθερίας του ανθρώπου ως θεμέλιο της σχέσης του με τον Θεό.
Η «πρόθεση της καρδιάς» εκφράζει τον εσωτερικό προσανατολισμό του ανθρώπου, την εσωτερική εκείνη κίνηση που ελεύθερα τον οδηγεί είτε προς τον Θεό είτε προς την απομάκρυνση του από Αυτόν. Η αποδοχή του Χριστού δεν επιβάλλεται εξωτερικά, αλλά γεννιέται ως καρπός ελεύθερης συγκατάθεσης. Όπως μαρτυρεί και η Αγία Γραφή: «Να ζητάτε τον Κύριο όσο μπορεί να βρεθεί, να τον επικαλείστε όσο είναι κοντά» (Ησαΐας 55:6). Η πρόσκληση είναι καθολική, αλλά η ανταπόκριση προσωπική.
Ο Βαρνάβας, «άνδρας αγαθός και πλήρης Πνεύματος Αγίου και πίστεως», δεν εξαναγκάζει ούτε χειραγωγεί. Παρακαλεί. Σέβεται την ελευθερία των πιστών και τους προτρέπει να παραμείνουν στον Κύριο με σταθερή καρδιακή πρόθεση. Αυτή η στάση αντανακλά τη βαθιά εκκλησιαστική αντίληψη ότι η σωτηρία είναι αποτέλεσμα της συνεργίας Θεού και ανθρώπου.
Ο ιερός Χρυσόστομος επισημαίνει: «Ο Θεός τα κάνει όλα, αλλά δεν θέλει να σώσει τον άνθρωπο χωρίς τη θέλησή του» (PG 60, 162). Η Θεία Χάρη ασφαλώς και προηγείται, χωρίς, όμως, να καταργεί την ανθρώπινη ελευθερία. Αντίθετα, την ενεργοποιεί. Έτσι, η «πρόθεση της καρδιάς» γίνεται τόπος συνάντησης θείας χάριτος και ανθρώπινης ανταπόκρισης.
Ο Μέγας Βασίλειος υπογραμμίζει: «Η σωτηρία εξαρτάται από τη δική μας προαίρεση· γιατί δεν μας σώζει ο Θεός χωρίς τη θέλησή μας» (PG 29, 653), αναδεικνύοντας κι αυτός την ευθύνη του ανθρώπου να κατευθύνει την καρδιά του προς τον Θεό. Δεν αρκεί μία εξωτερική ένταξη στην Εκκλησία· απαιτείται συνειδητή εσωτερική απόφαση, συνεχής και ζωντανή.
Η σημερινή ανάμνηση της συνάντησης του Χριστού με την Σαμαρείτιδα ενισχύει αυτή την αλήθεια. Η γυναίκα στο φρέαρ δεν εξαναγκάζεται να πιστέψει· οδηγείται ελεύθερα στη συνάντηση με τον Χριστό. «Ο Θεός είναι Πνεύμα, και όσοι τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια» (Ιωάν. 4:24). Η αληθινή λατρεία πηγάζει από καρδιά που στρέφεται ελεύθερα προς τον Θεό.
Η Εκκλησία της Αντιόχειας έγινε ο τόπος όπου οι μαθητές ονομάστηκαν για πρώτη φορά «Χριστιανοί», κι αυτό δεν αποτέλεσε μία απλή ονομασία αλλά την έκφραση μίας συνειδητής επιλογής ζωής. Η «πρόθεση της καρδιάς» τούς είχε ήδη διαμορφώσει ως ανθρώπους που ανήκουν στον Χριστό.
Σήμερα, μέσα σε έναν κόσμο ποικίλων επιλογών και εσωτερικών εντάσεων, η προτροπή του Βαρνάβα παραμένει επίκαιρη. Η πίστη δεν είναι συνήθεια ούτε κοινωνική ταυτότητα· είναι καθημερινή, ελεύθερη κίνηση της καρδιάς προς τον Κύριο και απόφαση να παραμείνει σε Αυτόν.
Τελικά, η «πρόθεση της καρδιάς» δεν είναι μία στιγμιαία παρόρμηση, αλλά μια σταθερή πορείαꞏ μία διαρκής ελεύθερη ανταπόκριση στην αγάπη του Θεού. Μόνο μέσα σε αυτή την ελευθερία μπορεί να αναπτυχθεί αυθεντική σχέση με τον Χριστό, που οδηγεί στη ζωή.
* Δημοσιεύθηκε στη «Μακεδονία της Κυριακής» στις 10.05.2026
