Οι 262 φωτογραφίες από τις εκτελέσεις των 200 κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά΄του 1944, επαναφέρουν στο προσκήνιο μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες της Κατοχής. Τα ιστορικά ντοκουμέντα βρέθηκαν στην ιδιοκτησία του Βέλγου συλλέκτη Τιμ Ντε Κράνε, και περιήλθαν πριν λίγες ημέρες στην κατοχή του Υπουργείου Πολιτισμού καθώς αποτελούν τα μοναδικά φωτογραφικά ντοκουμέντα από την αιματοβαμμένη ημέρα.
Οι φωτογραφίες, που ήρθαν στο φως στις 14 Φεβρουαρίου, δεν μπορούν να αφήσουν κανέναν ασυγκίνητο. Οι κομμουνιστές όρθιοι και αγέρωχοι κοιτάνε τον θάνατο στα μάτια. Δεν λυγίζουν, δεν γονατίζουν, δεν παρακαλάνε. Θα μπορούσαν να είχαν γλιτώσει αν υπέγραφαν τη δήλωση μετάνοιας. Δεν το έκαναν. Προτίμησαν να πεθάνουν για τα ιδανικά τους.
Ο δημοσιογράφος Σπύρος Κουζινόπουλος ο οποίος αποκάλυψε την ταυτότητα των Θεσσαλονικέων εκτελεσθέντων μιλάει στο emakedonia.gr με αφορμή την ομιλία του για το θέμα που θα πραγματοποιηθεί σήμερα στην Κεντρική Βιβλιοθήκη.
Οι βορειοελλαδίτες της Καισαριανής
Ο δημοσιογράφος εξηγεί αρχικά πως από τους 200 εκτελεσθέντες, οι 49 ήταν βορειοελλαδίτες και οι 16 Θεσσαλονικείς. Οι περισσότεροι εκ των εκτελεσθέντων ήταν συνδικαλιστές που είχαν συλληφθεί μετά τα γεγονότα του Μάη του 1936, όταν είχε ξεσηκωθεί ο πληθυσμός της Θεσσαλονίκης για τις σφαγές που είχαν γίνει κατά των απεργών εργατών. Αρχικά΄στάλθηκαν εξορία, οι περισσότεροι στον Άη Στράτη και άλλα ξερονήσια του Αιγαίου και στη συνέχεια φυλακίστηκαν στην Ακροναυπλία, όπου υπέστησαν βασανιστήρια. Από εκεί, όταν κατέρρευσαν οι αρχές με την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα, η διοίκηση των φυλακών τους παρέδωσε στους κατακτητές. Εκείνοι με τη σειρά τους, τους μετέφεραν αρχικά στο στρατόπεδο συγκέντρωσης της Λάρισας και στη συνέχεια του Χαϊδαρίου στην Αθήνα. Από εκεί τους πήραν οι ναζί και τους εκτέλεσαν σαν αντίποινα για τον φόνο ενός Γερμανού ανώτερου αξιωματικού.
Τα φωτογραφικά ντοκουμέντα
Ο κ. Κουζινόπουλος χαρακτηρίζει «συγκλονιστικά» τα φωτογραφικά ντοκουμέντα που ήρθαν στο φως. «Βοηθούν στην διατήρηση της ιστορικής μνήμης, στο να μπορούν οι νέοι να πληροφορούνται τι έγινε εκείνη τη μαύρη περίοδο της γερμανικής κατοχής αλλά και να εξάγονται συμπεράσματα από αυτή τη σκοτεινή περίοδο. Και φυσικά το μεγάλο “όχι” απέναντι στον ναζισμό, τον φασισμό, την κάλπικη εθνικοφροσύνη και απέναντι σε κάθε είδους διακρίσεις που οδήγησαν σε τέτοια θλιβερά φαινόμενα. Επιβεβαίωσαν όσα ήδη ξέραμε: 200 κομμουνιστές, όρθιοι μπροστά στον θάνατο, πήγαιναν στο εκτελεστικό απόσπασμα και τραγουδούσαν. Δεν έχασαν το ηθικό τους και βέβαια ούτε τα ιδανικά τους. Θα μπορούσαν με μια δήλωση μετάνοιας να σωθούν. Όλοι τους ήταν κομμουνιστές και έμειναν πιστοί σε αυτά που πίστευαν» λέει χαρακτηριστικά και παραλληλίζει το γεγονός με τις εκτελέσεις στο Γεντί Κουλέ, όπου το 2025 βρέθηκαν ομαδικοί τάφοι εκτελεσμένων.
«Έλληνες γεννηθήκαμε, Έλληνες θα πεθάνουμε»
«Υπήρξαν πολλές συγκλονιστικές περιπτώσεις ανθρώπων που εκτελέστηκαν με σαθρά κατηγορητήρια. Για παράδειγμα, υπήρχε μια ομάδα 45 κομμουνιστών αντιστασιακών οι οποίοι είχαν μεταφερθεί στη Θεσσαλονίκη από την Ανάφη όπου ήταν εξόριστοι. Τον Δεκέμβρη του 1942 εμφανίστηκε μπροστά τους ένας Γερμανός Ταγματάρχης και ένας Βούλγαρος Συνταγματάρχης και τους είπαν πως αν απαρνηθούν την ελληνικότητά τους και δηλώσουν Βούλγαροι θα ελευθερωθούν - όπως είναι γνωστό, η Ανατολική Μακεδονία και η Θράκη είχαν παραχωρηθεί από τον Χίτλερ ως δώρο στο Βουλγαρικό φασιστικό καθεστώς για τη βοήθεια που είχαν παράσχει στους Γερμανούς, να περάσουν μέσα από τη Βουλγαρία για να χτυπήσουν Ελλάδα και Γιουγκοσλαβία. Οι Βούλγαροι ήθελαν να δείξουν ότι τυγχάνουν της έγκρισης του ελληνικού πληθυσμού γι’ αυτό προσπαθούσαν διάφορους να τους βουλγαρογράψουν - γι’ αυτό δημιουργήθηκε και μια βουλγαρική λέσχη εδώ στη Θεσσαλονίκη όπου προσπαθούσαν με μάθημα να παραπλανήσουν τον ελληνικό πληθυσμό. Οι κομμουνιστές, χωρίς να συνεννοηθούν, είπαν με ένα στόμα: “Έλληνες γεννηθήκαμε, Έλληνες θα πεθάνουμε”. Την επόμενη, 30 Δεκεμβρίου 1942 τους έστησαν στο εκτελεστικό απόσπασμα» περιγράφει ο κ. Κουζινόπουλος.
«Δεν υπήρχε κανένας σεβασμός απέναντι στους νεκρούς»
Οπως εξηγεί ο κ. Κουζινόπουλος, «στη διάρκεια της κατοχής οι Γερμανοί είχαν εκτελέσει περίπου 400 Έλληνες αντιστασιακούς, φυλακισμένους στο Γεντί Κουλέ. Μόνο που οι εκτελέσεις τότε, δεν γινόταν πίσω από το Γεντί Κουλέ, όπως αργότερα στον εμφύλιο. Αντιθέτως, τους έβαζαν σε καμιόνια και τους μετέφεραν σε διάφορα σημεία της Θεσσαλονίκης, κυρίως στο λεγόμενο Κόκκινο Σπίτι (βρίσκεται πίσω από το Καυτανζόγλειο εκεί που σήμερα είναι το Θέατρο Γης), τα Σφαγεία, τη Μίκρα, την αεροπορική βάση Σέδες και τα Διαβατά.
Όπως και στον εμφύλιο, οι ταφές γίνονταν με βάρβαρο τρόπο, δεν υπήρχε κανένας σεβασμός απέναντι στους νεκρούς - η έλλειψη σεβασμού προς τους νεκρούς ήταν για τους αρχαίους το μεγαλύτερο αμάρτημα όλων. Λίγο πριν γίνει η εκτέλεση, άλλοι κρατούμενοι άνοιγαν μεγάλους λάκκους δίπλα στο σκοπευτήριο. Έπειτα, τους πετούσαν μέσα χωρίς κάσα, σάβανα, ή ιερέα να τους διαβάσει. Μάλιστα, οι κρατούμενοι που έσκαβαν τους λάκκους, είχαν τη δυνατότητα πριν την ταφή να πάρουν ρούχα ή αντικείμενα των νεκρών για να τα πουλήσουν σε άλλους κρατούμενους. Γι’ αυτό πολλοί από τους 47 σκελετούς που βρέθηκαν το 2025 στο Γεντί Κουλέ ήταν χωρίς ρούχα και παπούτσια παρά μόνο με τα εσώρουχά τους.»
«Τον εκτέλεσαν επειδή μάζευε υπογραφές για την ειρήνη»
Οι ναζί σκότωναν για απίστευτους λόγους και με σαθρές κατηγορίες, συνεχίζει ο κ. Κουζινόπουλος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο 23χρονος Νίκος Νικηφορίδης ο οποίος εκτελέστηκε επειδή συγκέντρωνε υπογραφές για την ειρήνη, για να σταματήσει ο πυρηνικός εξοπλισμός των δύο τότε υπερδυνάμεων ΕΣΣΔ και ΗΠΑ. Αυτή η προσπάθεια έγινε με μια ομάδα άλλων 10 μαθητών Γυμνασίου και έπεσε στην αντίληψη της αστυνομίας. Όλοι συνελήφθησαν, χαρακτηρίστηκαν πράκτορες της Μόσχας και επιβλήθηκε ποινή θανάτου στον Νικηφορίδη, ισόβια σε άλλα δύο παιδιά και οι υπόλοιποι μαθητές καταδικάστηκαν σε ποινές φυλάκισης από 10 μέχρι 20 χρόνια. Αξίζει να σημειωθεί πως η κατηγορία συγκέντρωσης υπογραφών για την ειρήνη δεν στοιχειοθετούσε αδίκημα. Βρήκαν λοιπόν ένα ραδιοφωνάκι που είχε αγοράσει από ένα μαγαζί στην Εγνατία ο Νικηφορίδης όταν ήρθε στη Θεσσαλονίκη από το Παγκράτι. Το χαρακτήρισαν ως πομπό ασυρμάτου και με βάση αυτό τον χαρακτηρισμό στοιχειοθέτησαν την κατηγορία της κατασκοπείας σε βάρος του και τον εκτέλεσαν. Δύο χρόνια μετά οι δύο ισοβίτες μαθητές έκαναν έφεση η οποία εκδικάστηκε και σαν μάρτυρας κλήθηκε ένας εκ των αστυνομικών που τους είχε συλλάβει. Όταν του έδειξαν το ραδιοφωνάκι και τον ρώτησε ο δικαστής αν αυτό είναι πομπός ασυρμάτου, ο αστυνομικός έβαλε τα γέλια: «καλά τώρα μου κάνετε πλάκα; είναι ένα κοινό ραδιοφωνάκι αμερικάνικης κατασκευής από τα οποία κυκλοφορούν κατά χιλιάδες στα καταστήματα» είπε. Τα ισόβια μειώθηκαν σε φυλάκιση 2 ετών και επειδή ήταν ήδη δύο χρόνια μέσα, απελευθερώθηκαν.
«Επιβάλλεται η δημιουργία Μουσείου Εθνικής Αντίστασης και Κοινωνικών Αγώνων»
«Οι κομμουνιστές αντιμετώπιζαν τον θάνατο με θάρρος και αποφασιστικότητα» προσθέτει. «Κυριολεκτικά πέθαιναν για τις ιδέες τους. Η αποκάλυψη των φωτογραφιών και των τάφων νομίζω ότι επιβάλλουν τη δημιουργία πρώτον ενός πανελλαδικού Μουσείου Εθνικής Αντίστασης και Κοινωνικών Αγώνων και δεύτερον ένα μουσείο ειδικά στη Θεσσαλονίκη η οποία είχε ιδιαίτερο βάρος την περίοδο της κατοχής - να μη ξεχνάμε πως στις 15 Μαΐου 1944 μόλις ένα μήνα μετά την εισβολή των γερμανών στις 9 Απριλίου, δημιουργήθηκε στη Θεσσαλονίκη η πρώτη αντιστασιακή οργάνωση κατά των ναζί στην Ευρώπη. Είχε το όνομα ¨Ελευθερία” και μάλιστα μετείχαν στελέχη από όλο το πολιτικό φάσμα της εποχής: κομμουνιστές, δημοκράτες, σοσιαλιστές, φιλελεύθεροι.»
Τέλος, ο κ. Κουζινόπουλος αναφέρεται και στις γερμανικές αποζημιώσεις. «Οι Γερμανοί δεν έχουν πληρώσει για τις εκατόμβες θυμάτων που δημιούργησαν. Ειδικά στην περιοχή μας έχουμε ένα σωρό ολοκαυτώματα: του Χορτιάτη, των Γιαννιτσών, της Κασσάνδρας. Έστω και τυπικά, ως αναγνώριση της θυσίας των ανθρώπων τους, οι συγγενείς θα έπρεπε κάπως να αποζημιωθούν» καταλήγει.
Η εκδήλωση-συζήτηση για τους 16 Θεσσαλονικείς και συνολικά τους 49 βορειοελλαδίτες κομμουνιστές που εκτελέστηκαν από τους Ναζί στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944, οργανώνει η Εταιρία Διάσωσης Ιστορικών Αρχείων Μακεδονίας (ΕΔΙΑ 1940-1974) θα πραγματοποιηθεί σήμερα, Σάββατο 7 Μαρτίου, ώρα 6:30 μ.μ. στην Κεντρική Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης (Εθνικής Αμύνης 27). Ομιλητές θα είναι ο δημοσιογράφος - συγγραφέας Σπύρος Κουζινόπουλος και ο επίκουρος καθηγητής Νομικής ΑΠΘ, Δημήτρης Κούρτης. Συντονιστής ο πρόεδρος της ΕΔΙΑ Μακεδονίας, Τριαντάφυλλος Μηταφίδης.
