Υπάρχουν τραγούδια που μοιάζουν με λιμάνια. Σε αυτά επιστρέφεις, ακόμη κι όταν οι εποχές αλλάζουν. Τα κομμάτια του Θάνου Μικρούτσικου ανήκουν σε αυτή την κατηγορία: μουσικές που κουβαλούν ποίηση, πολιτική συνείδηση, μνήμη και μια αδιάκοπη συνομιλία με τον καιρό.
Σε αυτή τη θάλασσα τραγουδιών βουτούν ο Κώστας Θωμαΐδης και ο Δημήτρης Νικολούδης παρουσιάζοντας το πρόγραμμα «Η πιο όμορφη θάλασσα…», στις 13 και 14 Μαρτίου στη Ζώγια της Θεσσαλονίκης, με τον Σάκη Λάιο στο πιάνο και τον Μιχάλη Πιπέρκο στα πνευστά. Ένα μουσικό ταξίδι που ξεδιπλώνει 35 τραγούδια του μεγάλου συνθέτη, γνωστά και λιγότερο γνωστά, σαν μικρά κεφάλαια μιας κοινής ιστορίας.
Η σχέση των δύο ερμηνευτών μετρά δεκαετίες. Μια φιλία που γεννήθηκε μέσα στη μουσική και ωρίμασε με τα χρόνια, όπως θυμάται ο Δημήτρης Νικολούδης:
«Με τον Κώστα Θωμαΐδη γνωριζόμαστε αρκετά χρόνια. Η αφορμή των συναντήσεών μας ήταν κάποιες συναυλίες προς το τέλος του 1980 και κρατήσαμε μια πολύ καλή επαφή η οποία εξελίχθηκε σε καλή φιλία και αρκετές φορές συνεργαστήκαμε. Τα τελευταία χρόνια αυτό γίνεται πιο συχνά, γιατί οι επιλογές είναι πολύ πιο ουσιαστικές όσο περνάει ο καιρός».
Ανάμεσα στις στιγμές που σημάδεψαν αυτή τη διαδρομή, ξεχωρίζει μια εμφάνιση στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, στη θρυλική βιβλιοθήκη, με τραγούδια βασισμένα σε Έλληνες ποιητές.
«Ήταν μια συγκλονιστική στιγμή», λέει ο Νικολούδης. «Να ερμηνεύεις τραγούδια σε έναν χώρο που είναι από τους ιστορικότερους του κόσμου και να νιώθεις πως για λίγο γίνεσαι κι εσύ ένα μικρό κομμάτι αυτής της ιστορίας».
Από εκείνη την εμπειρία γεννήθηκε και μια βαθύτερη καλλιτεχνική σύμπραξη. «Εκεί δημιουργήθηκε και η επιθυμία να κάνουμε και κάτι δισκογραφικό μαζί», εξηγεί, θυμίζοντας πως ο Θωμαΐδης συμμετείχε τελικά στο άλμπουμ του «Στην άκρη του δρόμου».
Ωστόσο, η ιδέα μιας κοινής μουσικής αναφοράς στον Θάνο Μικρούτσικο υπήρχε για χρόνια. «Πάντα θέλαμε να κάνουμε κάτι για τον Θάνο Μικρούτσικο. Το θέλαμε πάρα πολύ και νομίζω ότι έφτασε αυτή η στιγμή», σημειώνει ο Νικολούδης. «Δουλέψαμε ένα πρόγραμμα με τα τραγούδια αυτού του πολύ σημαντικού συνθέτη που αγαπάμε. Εγώ τον γνώρισα, συναναστράφηκα μαζί του και νιώθω πολύ ευτυχής που συνέβη αυτό στη ζωή μου».
Το πρόγραμμα, όπως εξηγεί, κινείται ανάμεσα στο οικείο και στο απρόσμενο:
«Σίγουρα δεν μπορείς να κάνεις κάτι χωρίς τα γνωστά του Θάνου Μικρούτσικου, αλλά επιλέξαμε και τραγούδια που μας αρέσουν πάρα πολύ χωρίς να είναι τόσο γνωστά».
Για τον ίδιο, το έργο του Μικρούτσικου δεν είναι απλώς μουσική, αλλά μια ζωντανή συνομιλία με την ιστορία:
«Τα τραγούδια του αγκαλιάζονται από τον κόσμο και έρχονται σε στιγμές που η ανθρωπότητα περνά κρίσεις. Ο Θάνος είχε έντονο πολιτικό στοιχείο στο έργο του, έπαιρνε θέση και αυτό βγαίνει στα τραγούδια του».
«Ο Θάνος με έπλασε»
Για τον Κώστα Θωμαΐδη, η σχέση με τον Μικρούτσικο είναι ακόμη πιο προσωπική, σχεδόν μαθητεία.
«Ο Θάνος με έπλασε. Ήμουν είκοσι χρονών όταν ξεκινήσαμε και πορευτήκαμε μαζί μέχρι την τελευταία στιγμή», λέει. «Δεν ήταν απλώς ένας άνθρωπος που μου έδωσε σπουδαία έργα να τραγουδήσω. Μου έμαθε το κυριότερο: να ξεκολλάω τις νότες από την παρτιτούρα και να δίνω ζωή στις νότες, να μπαίνω μέσα στο ποιητικό κείμενο και να ανακαλύπτω τη δεύτερη και την τρίτη του ανάγνωση».
Η συνεργασία του με τον συνθέτη τον οδήγησε σε έναν ιδιαίτερο μουσικό δρόμο, «σε αυτόν τον ενδιάμεσο χώρο», όπως τον χαρακτήριζε ο ίδιος ο Μικρούτσικος, ανάμεσα στο έντεχνο τραγούδι και τη λυρική μουσική.
Η σχέση με τον Δημήτρη Νικολούδη είναι εξίσου βαθιά.
«Με τον Δημήτρη είμαστε κολλητοί εδώ και χρόνια», λέει ο Θωμαΐδης. «Τα τελευταία 10-15 χρόνια αναπτύξαμε μια φιλία και έξω από την καλλιτεχνική πορεία του καθενός. Αυτό επί σκηνής παίζει μεγάλο ρόλο, γιατί δεν έχουμε κανέναν ανταγωνισμό μεταξύ μας. Τραγουδάμε γιατί αγαπάμε αυτό που κάνουμε».
Η επιστροφή του στη Θεσσαλονίκη έχει πάντα έναν ιδιαίτερο συναισθηματικό τόνο.
«Για μένα η Θεσσαλονίκη είναι σημείο αναφοράς στη ζωή μου. Έζησα εδώ τα παιδικά και τα εφηβικά μου χρόνια. Όταν έρχομαι, είναι σαν να ανοίγω ένα άλμπουμ με φωτογραφίες που δεν κιτρινίζουν ποτέ», λέει. «Νιώθω ότι είμαι εκείνο το παιδί με την κιθάρα που τραγουδούσε στα πάρκα».
Στη μικρή σκηνή της Ζώγιας, η εμπειρία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη ένταση.
«Έχω συνηθίσει σε μεγάλες συναυλίες με εκατοντάδες ανθρώπους», εξηγεί. «Εδώ όμως είσαι στην αναπνοή του κοινού. Είναι μια άλλη ιστορία. Το τραγούδι γίνεται διαδραστικό – δίνεις και παίρνεις».
Και κάπως έτσι, σε έναν μικρό χώρο στο κέντρο της πόλης, οι φωνές, οι μνήμες και τα τραγούδια του Θάνου Μικρούτσικου θα ξανασυναντηθούν με το κοινό. Γιατί, όπως μοιάζει να υπαινίσσεται ο τίτλος της παράστασης, η πιο όμορφη θάλασσα είναι πάντα εκείνη που έχουμε ακόμη να ταξιδέψουμε.
Ο Κώστας Θωμαϊδης και ο Δημήτρης Νικολούδης παρουσιάζουν ένα πρόγραμμα με τίτλο «Η πιο όμορφη θάλασσα…» με τραγούδια του Θάνου Μικρούτσικου. Παίζουν: Σάκης Λάιος (πιάνο) και Μιχάλης Πιπέρκος (πνευστά) στις 13 και 14 Μαρτίου στη Ζώγια της Θεσσαλονίκης
Δημήτρης Νικολούδης
Δεν είναι η πρώτη φορά που συνεργάζονται
Με τον Κώστα Θωμαΐδη γνωριζόμαστε αρκετά χρόνια, η αφορμή των συναντήσεών μας ήταν κάποιες συναυλίες εκεί προς το τέλος του 1980 και κρατήσαμε μια πολύ καλή επαφή η οποία εξελίχθηκε σε καλή φιλία και αρκετές φορές συνεργαστήκαμε. Τα τελευταία χρόνια γίνεται πιο συχνά αυτό γιατί υπάρχει και μεγαλύτερη ανάγκη θα έλεγα γιατί παλιότερα είχαμε έτσι και πολύ διαφορετικούς στόχους και ορίζοντες ενώ τώρα οι επιλογές είναι πολύ πιο ουσιαστικές θα μπορούσα να πω. Ότι όσο περνάει ο καιρός και μεγαλώνουμε. Έχουμε ζήσει πολύ ωραίες τραγουδιστικές στιγμές. Ξεχωριστή είναι αυτή που περάσαμε στην Αλεξάνδρεια στη βιβλιοθήκη όπου τραγουδήσαμε Έλληνες ποιητές με αφορμή τα Καβάφεια που γίνονταν το 1918 – 19 και ήταν πραγματικά μια πολύ ξεχωριστή στιγμή, συγκλονιστική θα μπορούσα να τη χαρακτηρίσω να ερμηνεύεις τραγούδια σε έναν χώρο που είναι από τους ιστορικότερους του κόσμου μας και διαμόρφωσε αυτόν τον κόσμο. Να είσαι ένα στοιχείο και εσύ κάποια στιγμή. Ήταν πάρα πολύ ξεχωριστό. Εκεί δημιουργήθηκε και μια επιθυμία αν μπορούσαμε να κάνουμε και κάτι δισκογραφικό γιατί δεν ήταν άμεση ποτέ η συνεργασία μας, συνυπήρξαμε δισκογραφικά σε δημιουργίες άλλων. Και έτσι όταν μετά εγώ κυκλοφόρησα «Στην άκρη του δρόμου», την τελευταία δισκογραφική δουλειά, εκεί υπάρχει ο Κώστας Θωμαϊδης με ένα τραγούδι μια σύνθεση δηλαδή με στίχους του Σπύρου Μπαλτογιάννη. Το τραγούδι άρχισε να δημιουργείται από την Αλεξάνδρεια και μετά το κουβεντιάζαμε λέγαμε τι θα κάνουμε να βρούμε στίχους, βρήκαμε κάποιους στίχους επιλέξαμε τελικά αυτόν που έγινε το τραγούδι από τον Κώστα και έτσι προέκυψε τελικά αυτό το τραγούδι.
Έχουμε κάνει αρκετά πράγματα μαζί επί σκηνής. Πάντα θέλαμε όμως να κάνουμε κάτι για τον Θάνο Μικρούτσικο γιατί και παλιότερα είχε γίνει κάτι σε μια παρουσίαση ενός βιβλίου για τον Θάνο Μικρούτσικο τραγουδήσαμε εγώ και ο Κώστας. Το θέλαμε πάρα πολύ και νομίζω ότι έφτασε αυτή η στιγμή, ωρίμασε καθίσαμε δουλέψαμε ένα πρόγραμμα με τα τραγούδια αυτού του πολύ σημαντικού, σπουδαίου συνθέτη που αγαπάμε τα τραγούδια του, εγώ τον γνώρισα συναναστράφηκα μαζί του και νιώθω πολύ ευτυχής που συνέβη και αυτό στη ζωή μου και έτσι τώρα παρουσιάζουμε Θάνο Μικρούτσικο σε αυτή την τελευταία συνεργασία που κάνω με τον Κώστα Θωμαΐδη.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει 35 τραγούδια και αν βάλουμε ότι υπάρχει κάτι παραπάνω… Σίγουρα δεν μπορείς να κάνεις κάτι χωρίς τα γνωστά του Θάνου Μικρούτσικου, αλλά όχι επιλέξαμε και πράγματα που μας αρέσουν πάρα πολύ χωρίς να είναι τόσο πολύ γνωστά.
Τα τραγούδια του Θάνου αγκαλιάζονται από τον κόσμο και έρχονται στον κόσμο σε τέτοιες στιγμές που η ανθρωπότητα περνάει κρίσεις ειρήνης και οικονομικές εξάλλου ο Θάνος Μικρούτσικος ήταν πάρα πολύ έντονο το πολιτικό στοιχείο που είχε σε πολλά έργα του. Ήταν ένας άνθρωπος που ο ίδιος έπαιρνε θέση, ήταν ένας άνθρωπος που ο ίδιος είχε πολιτική τοποθέτηση και αυτό όλο βγαίνει και στο έργο του, αν το παρατηρήσει κανείς πάρα πολύ προσεκτικά θα βρει πάρα πολλά στοιχεία. Αλλά και αυτό το ένα άκουσμα που μας έρχεται γρήγορα στο αυτί μας νομίζω γρήγορα ταυτιζόμαστε με διάφορες στιγμές των κρίσεων της ανθρωπότητας.
Κώστας Θωμαΐδης
Δεν έχω φίλους στη Θεσσαλονίκη αλλά με τον Δημήτρη εδώ και χρόνια είμαστε κολλητοί. Ο Δημήτρης είναι ένας καλλιτέχνης που κατέχει πολύ βαθιά την ελληνική μουσική πραγματικότητα με την έννοια ότι ήταν δεκαετίες και μουσικός παραγωγός. Και εγώ που είμαι στο δεύτερο πρόγραμμα χρόνια.
Έχουμε πολλά κοινά και επειδή έφυγα μικρός από τη Θεσσαλονίκη, έφυγα 18.5 περίπου δεν είχα παρέες έξω από τις εφηβικές, έξω από έναν φίλο που κρατήσαμε μια πολύ σπουδαία φιλία, αλλά δυστυχώς έφυγε εδώ και μερικά χρόνια. Με τον Δημήτρη γνωριστήκαμε μέσα από τη μουσική, από εκπομπές από διάφορα πεδία και τα τελευταία 10-15 χρόνια αναπτύξαμε και μια φιλία σε ανθρώπινο επίπεδο και έξω και από την καλλιτεχνική πορεία του καθενός. Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Αυτό επί σκηνής παίζει μεγάλο ρόλο γιατί δεν έχουμε κανέναν ανταγωνισμό μεταξύ μας. Αυτό μπορεί να ακούγεται απλά αλλά δυστυχώς το έχουμε δει πολλές φορές να γίνεται. Να συμβαίνει. Τραγουδάμε γιατί αγαπάμε αυτό που κάνουμε και μας αρέσει να τραγουδάμε, ένα κομμάτι της ζωής της δικής μας, το μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής μου είναι η μουσική με την έννοια ότι από τότε που κατάλαβα τον εαυτό μου δεν είπα ότι θα κάνω κάτι άλλο.
Σχετικά στην αρχή της καριέρας μου αποφάσισα να ακολουθήσω έναν δρόμο που είναι αρκετά δύσκολος και μάλιστα ο Θάνος με βοήθησε δίνοντάς μου σπουδαία έργα σε αυτόν τον ενδιάμεσο χώρο όπως έλεγε, ένας χώρος που ακουμπάει στο έντεχνο ελληνικό τραγούδι και έχει τις παρυφές του και στα κλασικά leader. Αυτό ήταν μεγάλη διδαχή για εμένα. Ο Θάνος με έπλασε. Ήμουνα είκοσι χρονών και πορευτήκαμε μέχρι την τελευταία στιγμή. Και όχι μόνον αυτό αλλά δεν ήταν απλά ο άνθρωπος που μου έμαθε το κυριότερο από όλα, να ξεκολλάω τις νότες από την παρτιτούρα και να δίνω ζωή στις νότες δηλ στην ερμηνεία στο πώς θα μπω μέσα στο ποιητικό κείμενο και να μην σταθώ στο προφανές του ποιητή δηλαδή να έχει δεύτερη και Τρίτη ανάγνωση πιο μέσα και όλα αυτά λειτουργούν σε μένα διαφορετικά σε σένα διαφορετικά και να εκφράσω με τα δικά μου φίλτρα αυτό που νιώθω για ένα συγκεκριμένο ποίημα.
Για μένα η Θεσσαλονίκη είναι σημείο αναφοράς στη ζωή μου, δηλαδή έζησα εδώ τα παιδικά και τα εφηβικά μου χρόνια μέχρι που τέλειωσα το σχολείο και όλα αυτά τα χρόνια ήταν γεμάτα μουσική και θέατρο. Έχω τόσες πολλές αναμνήσεις και συν του ότι η γενέθλια πόλη είναι σημείο αναφοράς έτσι και αλλιώς, τώρα που πέρασαν τα χρόνια η επιστροφή στη Θεσσαλονίκη έχει να κάνει με τις βόλτες που κάνω μόνος μου και αφήνω τις αναμνήσεις να ξυπνάνε. Είναι σαν ένα άλμπουμ με φωτογραφίες που δεν θα κιτρινίσουν ποτέ αυτές οι φωτογραφίες, κρατάνε καλά στον χρόνο. Όταν έρχομαι εδώ νιώθω ότι είμαι εκείνο το παιδί με την κιθάρα το πιτσιρίκι που ξαφνικά νιώθω ότι σε όποια πάρκα και να πήγαινε τον είχαν στη μέση και τους τραγουδούσε. Νιώθω ότι απευθύνομαι σε ανθρώπους πολύ δικούς μου. Γι αυτό είναι σημείο αναφοράς.
Έχουμε κάνει πρόγραμμα πολυσυλλεκτικό με τον Δημήτρη. Νομίζω πως ο Θάνος είναι ένας συνθέτης που έχει πολλά να μας δώσει ακόμα και ας έχει φύγει απ τη ζωή. Όσο τον μνημονεύουμε είναι εδώ μαζί μας. Είχα την τύχη να με πλάσει ο Θάνος και είχα την τύχη να είμαι από αυτούς που ξέρουν 100% το έργο του που λόγω του αρχείου έχω ψηφιοποιήσει όλο του το έργο. Δηλαδή και την τελευταία κασέτα που έφτιαχνε ένα τραγούδι την έχω ψηφιοποιήσει άρα τα έχω ακούσει όλα.
Σε πολλά από αυτά δε ήμουν στη γέννησή τους σε θέατρο ή ήμουν και ως μουσικός μαζί του. Ο πρώτος μου δάσκαλος. Ο δεύτερος ήταν ο Μίκης Θεοδωράκης και ο τέταρτος ο Γιάννης Ρίτσος. Θεωρώ τον εαυτό μου πολύ τυχερό. Αυτός ο χώρος εκεί ο μικρός η Ζώγια μου κάνει τρομερή εντύπωση γιατί είσαι στην αναπνοή με το κοινό. Έχω συνηθίσει σε μεγάλες συναυλίες με εκατοντάδες και χιλιάδες κόσμο να είσαι να κάνεις έτσι το χέρι σου και να αγγίζεις τον θεατή είναι μεγάλη ιστορία γιατί είναι πια διαδραστικό το τραγούδι εκείνη τη στιγμή. Δηλ δίνεις και παίρνεις, παίρνεις και δίνεις.
