- Newsroom
Σε μία ιστορική παρέμβαση για τα ελληνικά και ευρωπαϊκά δεδομένα, η κυβέρνηση παρουσίασε σήμερα το ολοκληρωμένο στρατηγικό σχέδιο για τον περιορισμό της πρόσβασης των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι υπουργοί Επικρατείας, Άκης Σκέρτσος, Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης και Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, εξειδίκευσαν τα μέτρα που αποσκοπούν στην αντιμετώπιση του ψηφιακού εθισμού και την προάσπιση της ψυχικής ισορροπίας των νέων.
Ο κ. Σκέρτσος έδωσε το πολιτικό στίγμα της πρωτοβουλίας, η οποία, όπως είπε, αποτελεί προσωπικό στοίχημα του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη.
«Η Ελλάδα δεν ακολουθεί απλώς τις εξελίξεις, αλλά διαμορφώνει την ευρωπαϊκή ατζέντα. Ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, με επιστολή του προς την πρόεδρο της Κομισιόν, έθεσε το ζήτημα στην καρδιά της ΕΕ. Προτείνουμε πέντε συγκεκριμένες προσθήκες στη νομοθεσία του DSA, ζητώντας υποχρεωτική επαλήθευση ηλικίας σε όλη την Ευρώπη και κοινή ψηφιακή ηλικία ενηλικίωσης στα 15 έτη», σημείωσε ο υπουργός Επικρατείας.
Αναφερόμενος στο χρονοδιάγραμμα, ήταν σαφής: «Ξεκινάμε άμεσα μια εντατική διπλωματική προσπάθεια. Το δεύτερο τρίμηνο του 2026 θα εισέλθουμε στη φάση της ευρωπαϊκής διαβούλευσης, με στόχο την ψήφιση του εθνικού νόμου το καλοκαίρι του 2026. Η πλήρης εφαρμογή της απαγόρευσης θα ξεκινήσει τον Ιανουάριο του 2027. Θέλουμε τα παιδιά μας να ξαναβρούν τον χρόνο τους στον φυσικό κόσμο, στις παρέες, στον αθλητισμό και στο παιχνίδι».
«To scroll χωρίς όρια κάνει κακό στη ψυχική υγεία των παιδιών μας. Πρόκειται για ένα αναγκαίο και ικανό μέτρο. Έχουμε ευθύνη σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο», τόνισε κ. Σκέρτσος.
Άδωνις Γεωργιάδης: «Ο αλγόριθμος δεν μπορεί να ορίζει την ψυχική υγεία των παιδιών μας»
Ο κ. Γεωργιάδης παρουσίασε τα ανησυχητικά επιδημιολογικά στοιχεία που κατέστησαν τη ρύθμιση επιτακτική, περιγράφοντας την πρόκληση της εξάρτησης ως μία «σιωπηλή πανδημία».
«Τα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας είναι σοκαριστικά. Το 23% των δεκαπεντάχρονων στην Ελλάδα δηλώνει ότι νιώθει ανασφάλεια ή εκνευρισμό όταν δεν έχει πρόσβαση στο κινητό του. Αυτό είναι το πρώτο σύμπτωμα εθισμού», επεσήμανε ο υπουργός Υγείας.
Αναλύοντας τις συνέπειες, ο κ. Γεωργιάδης στάθηκε σε τρεις πυλώνες:
- Σωματική Υγεία: «Η καθιστική ζωή που επιβάλλει το ατέρμονο scrolling οδηγεί σε εκθετική αύξηση της παιδικής παχυσαρκίας, διαταραχές ύπνου και οφθαλμολογικά προβλήματα».
- Ψυχική Υγεία: «Παρατηρούμε κατακόρυφη αύξηση στο άγχος, την κατάθλιψη και, το χειρότερο όλων, στον αυτοκτονικό ιδεασμό λόγω του cyberbullying και των μη ρεαλιστικών προτύπων που προβάλλονται».
- Ψυχοκοινωνικές Επιπτώσεις: «Τα παιδιά χάνουν την ικανότητα συγκέντρωσης και κοινωνικοποίησης. Δημιουργείται μια ψηφιακή απομόνωση που ναρκοθετεί τη μετέπειτα ενήλικη ζωή τους».
«Η παρέμβασή μας δεν είναι τιμωρητική, είναι σωτήρια», κατέληξε ο υπουργός Υγείας.
Δημήτρης Παπαστεργίου: «Τεχνολογική θωράκιση μέσω Kids Wallet και αυστηρών κυρώσεων»
Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης εξειδίκευσε το τεχνικό κομμάτι, εξηγώντας πώς η τεχνολογία θα χρησιμοποιηθεί ως μέσο προστασίας και όχι ως απειλή.
«Το νομοσχέδιο θέτει τις πλατφόρμες προ των ευθυνών τους. Στο πλαίσιο του DSA, οι εταιρείες οφείλουν να εφαρμόσουν αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας. Εμείς προσφέρουμε τη λύση μέσω του Kids Wallet στο Gov.gr Wallet. Θα χρησιμοποιούνται "διακριτικά ηλικίας" (age tokens). Αυτό σημαίνει ότι η πλατφόρμα θα γνωρίζει μόνο ότι ο χρήστης είναι άνω των 15, χωρίς να έχει πρόσβαση σε κανένα άλλο προσωπικό δεδομένο ή στοιχείο ταυτότητας. Διασφαλίζουμε την ιδιωτικότητα στο 100%», υπογράμμισε ο κ. Παπαστεργίου.
Όσον αφορά στην εποπτεία και τις κυρώσεις, ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης ήταν κατηγορηματικός: «Δεν θα χαριστούμε σε κανέναν. Οι κυρώσεις θα είναι εξαιρετικά αυστηρές και θα φτάνουν έως και το 6% του παγκόσμιου τζίρου των εταιρειών, όπως προβλέπει το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η εποπτεία θα είναι διαρκής και οι έλεγχοι δειγματοληπτικοί αλλά εξαντλητικοί. Με λίγα λόγια, δημιουργούμε ένα περιβάλλον όπου η ασφαλής λειτουργία των πλατφορμών είναι η μόνη επιλογή».
Επαλήθευση ηλικίας και εργαλεία ελέγχου
Σε ό,τι αφορά την επαλήθευση ηλικίας, υπογραμμίστηκε ότι τα εργαλεία αυτά είναι συμβατά με το άρθρο 28 της DSA, που αφορά την προστασία των ανηλίκων.
Οι μηχανισμοί επαλήθευσης, όπως αναφέρθηκε, λειτουργούν ως ενδεικτικά εργαλεία και δεν επιβάλλονται ως αποκλειστική τεχνολογική λύση, διασφαλίζοντας την αρχή της τεχνολογικής ουδετερότητας.
Επιπλέον, πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια, όπως:
- η χρήση αξιόπιστων και ακριβών τεχνικών επαλήθευσης
- η αποτελεσματική λειτουργία σε πραγματικές συνθήκες
- η δυσκολία παράκαμψης
- η προσβασιμότητα για όλους τους χρήστες
- η μη παραβίαση των δικαιωμάτων των χρηστών
- η αποφυγή χρήσης προσωπικών δεδομένων που δεν είναι απολύτως απαραίτητα
Αναφέρθηκε επίσης η προοπτική διασύνδεσης των μηχανισμών αυτών με το ευρωπαϊκό ψηφιακό πορτοφόλι (EUDI Wallet).
Εποπτεία και κυρώσεις
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στο πλαίσιο εποπτείας και επιβολής κυρώσεων, με τις πλατφόρμες να φέρουν την ευθύνη για την εφαρμογή της επαλήθευσης ηλικίας και τον περιορισμό της πρόσβασης σε χρήστες κάτω των 15 ετών.
Το ισχύον πλαίσιο της DSA ενεργοποιείται για την εποπτεία και την επιβολή κανόνων, με έμφαση στη διασυνοριακή συνεργασία μεταξύ των αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδιαίτερα για τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες.
Ως αρμόδιες εθνικές αρχές στην Ελλάδα αναφέρθηκαν: η ΕΕΤΤ, ως Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών, το ΕΣΡ, για ζητήματα που σχετίζονται με το άρθρο 28 της DSA, η ΑΠΔΠΧ, επίσης για την εποπτεία εφαρμογής του άρθρου 28.
Σε περιπτώσεις καταγγελιών, προβλέπεται διαδικασία διαβίβασης της υπόθεσης στη χώρα εγκατάστασης της πλατφόρμας, όπως για παράδειγμα η Ιρλανδία για μεγάλες εταιρείες, με ταυτόχρονη ενημέρωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για ενδεχόμενη επιβολή κυρώσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν σκιαγραφούν ένα πλαίσιο που συνδυάζει την πρόληψη, τον έλεγχο και την εποπτεία, με στόχο την αντιμετώπιση των κινδύνων που σχετίζονται με τη χρήση των social media από ανηλίκους.
«Οι εταιρείες των social media λένε πως ναι μεν δεν επιτρέπεται η χρήση κάτω των 14 ετών αλλά υποστηρίζουν ότι δεν μπορούν να ξέρουν την ηλικία. Τώρα εμείς ερχόμαστε και τους λέμε: Έχουμε το εργαλείο, χρησιμοποιήσέ το» απάντησε ο κ. Παπαστεργίου σε σχετική ερώτηση.
Έκθεση και εξάρτηση από μικρή ηλικία
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, η χρήση του διαδικτύου και των social media σε ανηλίκους συνοδεύεται από αυξημένους κινδύνους. Ενδεικτικά, 1 στους 4 εφήβους δηλώνει ότι ένιωσε δυσφορία όταν προσωπικές του πληροφορίες κοινοποιήθηκαν χωρίς συναίνεση, ενώ το 17% των παιδιών ηλικίας 11-15 ετών έχει υπάρξει θύμα διαδικτυακής παρενόχλησης.
Παράλληλα, το 23% των 15χρονων αναφέρει ότι αισθάνεται νευρικότητα ή ανασφάλεια χωρίς πρόσβαση στο κινητό του, ενώ το 20% παραμελεί σημαντικές δραστηριότητες, όπως ο αθλητισμός και τα χόμπι, εξαιτίας της χρήσης των social media.
Επιδημιολογικά δεδομένα και συμπεριφορές υψηλού κινδύνου
Τα επιδημιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι το φαινόμενο έχει ήδη λάβει σημαντικές διαστάσεις. Το 36% των νέων δηλώνει ότι βρίσκεται σε συνεχή διαδικτυακή επαφή με φίλους, ενώ περισσότεροι από 1 στους 10 εφήβους εμφανίζουν σημάδια προβληματικής συμπεριφοράς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Στο πεδίο του gaming, το 34% των εφήβων παίζει καθημερινά ψηφιακά παιχνίδια, με πάνω από 1 στους 5 να αφιερώνει περισσότερες από τέσσερις ώρες ημερησίως.
Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι και τα στοιχεία για επικίνδυνες συμπεριφορές: περίπου το 25-30% των εφήβων εμπλέκεται σε περιστατικά cyberbullying είτε ως θύμα είτε ως δράστης, ενώ το 14,7% έχει συμμετάσχει σε ανταλλαγή σεξουαλικού περιεχομένου μέσω διαδικτύου (sexting). Παράλληλα, το 34,7% δηλώνει ότι έχει αλληλεπιδράσει με αγνώστους στο διαδίκτυο.
Διαφορές ανάμεσα σε αγόρια και κορίτσια
Τα στοιχεία δείχνουν διαφοροποίηση και ως προς το φύλο. Τα κορίτσια εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά προβληματικής χρήσης social media (13% έναντι 9% στα αγόρια), ενώ στα αγόρια καταγράφεται υψηλότερο ποσοστό προβληματικού gaming (16% έναντι 7% στα κορίτσια).
Οι επιπτώσεις στη σωματική υγεία
Η εκτεταμένη χρήση ψηφιακών μέσων συνδέεται με συγκεκριμένες επιπτώσεις στη σωματική υγεία. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η καθιστική ζωή και η παχυσαρκία, η οπτική κόπωση και τα οφθαλμικά προβλήματα, καθώς και οι διαταραχές ύπνου και η κόπωση.
Οι συνέπειες στην ψυχική υγεία
Στο επίπεδο της ψυχικής υγείας, καταγράφονται διαταραχές προσοχής, συγκέντρωσης και μνήμης, καθώς και δυσκολίες στον σχεδιασμό και την οργάνωση. Επιπλέον, αναφέρονται χαμηλή αυτοεκτίμηση, κοινωνική απομόνωση και ανηδονία, ενώ αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης άγχους, κατάθλιψης και αυτοκτονικού ιδεασμού.
Στα φαινόμενα που σχετίζονται με τη χρήση των social media περιλαμβάνονται επίσης το FoMO (fear of missing out), το λεγόμενο «σύνδρομο Münchhausen online» και ο ηλεκτρονικός τζόγος.
Ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις και αλλαγές στη συμπεριφορά
Οι επιπτώσεις επεκτείνονται και στο κοινωνικό επίπεδο, με δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις και μείωση της δια ζώσης κοινωνικής επαφής. Καταγράφεται επίσης μείωση της κοινωνικής αλληλεπίδρασης (phubbing, hikikomori), καθώς και ενίσχυση της κοινωνικής σύγκρισης και της χαμηλής αυτοεκτίμησης.
Παράλληλα, επισημαίνεται η έκθεση ανηλίκων σε ακατάλληλο περιεχόμενο, όπως sexting και grooming, καθώς και η ενίσχυση φαινομένων διαδικτυακού εκφοβισμού και ρητορικής μίσους.
