Μάθαμε να ζούμε με το εργασιακό άγχος

Υπερβολικός φόρτος εργασίας, ψυχολογική πίεση, σωματική κόπωση, περιορισμένες δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης, ανεπαρκείς μισθολογικές απολαβές, ανασφάλεια για το μέλλον. Το εργασιακό άγχος φαίνεται να έχει παγιωθεί στην καθημερινότητα σχεδόν των μισών εργαζομένων στην Ελλάδα.

Την έκταση του φαινομένου αποτυπώνει έρευνα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, στην οποία συμμετείχαν περισσότεροι από 28.000 εργαζόμενοι/-ες από 30 χώρες, που τοποθετεί τη χώρα στην αρνητική κορυφή της Ευρώπης. Το 49% των Ελλήνων δηλώνει ότι έχει βιώσει στρες, άγχος ή προβλήματα ψυχικής υγείας που συνδέονται με την εργασία, έναντι 29% κατά μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

«Η αρνητική πρωτιά ήταν αναμενόμενη»

Τι βρίσκεται, όμως, πίσω από αυτή τη μεγάλη απόκλιση; Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία και γραμματέας Υγείας και Ασφάλειας της ΓΣΕΕ, Ανδρέας Στοϊμενίδης, στρέφει τη συζήτηση στις ίδιες τις συνθήκες εργασίας.

«Η αρνητική πρωτιά ήταν απολύτως αναμενόμενη και καθορίζεται από το γενικό νομοθετικό πλαίσιο στα εργασιακά ζητήματα», αναφέρει στη «ΜτΚ». «Στην υπόλοιπη Ευρώπη εφαρμόζουν πιλοτικά τις 35 ώρες την εβδομάδα ή λιγότερες ώρες εργασίας και στην Ελλάδα γίνεται συζήτηση για 13 ώρες εργασίας την ημέρα, οι οποίες παρουσιάζονται ως μεγάλη μεταρρύθμιση και διευκόλυνση για τους εργαζομένους».

Στην εικόνα προσθέτει την αγοραστική δύναμη, τους μισθούς και το κόστος ζωής, κάνοντας λόγο για ανισορροπία μεταξύ εργοδοτικής και εργατικής πλευράς. «Οι εργαζόμενοι βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα περιβάλλον έντονης πίεσης, η οποία προκύπτει από τον αυξημένο φόρτο και τον χρόνο εργασίας, αλλά και από τις ίδιες τις εργασιακές σχέσεις. Οι συνθήκες αυτές επηρεάζουν την απόδοσή τους και δημιουργούν την αίσθηση μιας διαρκούς εργασιακής πίεσης», τονίζει.

Τα βασικά προβλήματα των εργαζομένων

Μετά την πανδημία έχει αυξηθεί αισθητά τόσο ο αριθμός των εργαζομένων που απευθύνονται σε ειδικούς όσο και το ενδιαφέρον των εταιρειών για ζητήματα ψυχικής υγείας, όπως εξηγεί στη «ΜτΚ» ο εργασιακός ψυχολόγος και σύμβουλος ανθρώπινου δυναμικού Κωνσταντίνος Θεοδωράκης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα προβλήματα που του περιγράφουν οι εργααζόμενοι/-ες αφορούν κυρίως επτά ζητήματα: την εξουθένωση, το mobbing (συστηματική και επαναλαμβανόμενη άσκηση ψυχολογικής βίας στον χώρο εργασίας), τις συγκρούσεις μεταξύ συναδέλφων, τις απολαβές, τη διάψευση των επαγγελματικών προσδοκιών, την έλλειψη προοπτικών εξέλιξης και τη δυσκολία των εργαζομένων να θέσουν όρια στον χώρο εργασίας.

Τα προβλήματα αυτά συχνά αλληλοτροφοδοτούνται. Η εξουθένωση συνδέεται με ένα καθημερινό περιβάλλον έντονης πίεσης, ενώ οι συγκρούσεις μεταξύ συναδέλφων επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την ψυχική κατάσταση των εργαζομένων. Την ίδια στιγμή, οι χαμηλές ή μη ικανοποιητικές απολαβές, η διάψευση των προσδοκιών για την επαγγελματική πορεία και η απουσία ευκαιριών ανέλιξης ενισχύουν το αίσθημα στασιμότητας και απογοήτευσης.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει ο κ. Θεοδωράκης στη νοοτροπία που επικρατεί σε αρκετούς χώρους εργασίας, η οποία προκύπτει από την έλλειψη παιδείας. Παρά τα βήματα που, όπως λέει, έχουν γίνει από τις νεότερες γενιές, φαινόμενα ψυχολογικής βίας εξακολουθούν να καταγράφονται. «Αποτελεσματικά, πολλοί/-ες αναζητούν βοήθεια μόνο όταν «η κατάσταση έχει φτάσει στα όρια».

Σε αυτή την κατεύθυνση, θεωρεί την επικοινωνία και την οριοθέτηση βασικά εργαλεία για τη διαχείριση της πίεσης. «Να μη φοβάται να μιλά. Να μην ποινικοποιεί τη λέξη “όχι”», είναι το μήνυμά του προς τους εργαζόμενους/-ες, επιμένοντας πως «πρώτα είμαστε άνθρωποι και μετά είμαστε εργαζόμενοι».

Στήριξη για την παραμονή στην εργασία

Ιδιαίτερες προκλήσεις αντιμετωπίζουν εργαζόμενοι/-ες με ψυχοκοινωνικές δυσκολίες. Σε αυτούς/-ες απευθύνεται το Εξειδικευμένο Γραφείο Υποστηριζόμενης Απασχόλησης του ΚοιΣΠΕ Τομέα Ψυχικής Υγείας Ανατολικής Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής «Ίρις», το οποίο παρέχει δωρεάν εξατομικευμένες υπηρεσίες τόσο στους ίδιους όσο και σε επιχειρήσεις που επιθυμούν να τους εντάξουν στο ανθρώπινο δυναμικό τους.

Ο αρμόδιος επιστημονικός υπεύθυνος Πέτρος Ζαφειρίου επισημαίνει ότι «τα τελευταία χρόνια καταγράφεται αυξημένη δυσκολία πολλών ατόμων να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της εργασιακής καθημερινότητας».

Η εργασιακή καθημερινότητα έξω από τα ελληνικά σύνορα

Τρεις Έλληνες που ζουν και εργάζονται πλέον στο εξωτερικό περιγράφουν μια διαφορετική εργασιακή καθημερινότητα, με μεγαλύτερη ασφάλεια, σαφέστερα όρια και περισσότερο σεβασμό στον προσωπικό χρόνο. Ο Πάνος ζει εδώ και 12 χρόνια στη Δανία, η οποία στην έρευνα βρίσκεται στη χαμηλότερη θέση ως προς το εργασιακό άγχος, με ποσοστό 19%. Αυτό που εκτιμά περισσότερο είναι η διαφορετική σχέση μεταξύ εργαζομένων και διοίκησης. «Υπάρχει φλατ ιεραρχεία. Δεν είναι τόσο έντονη η απόσταση μεταξύ manager και εργαζομένων και μπορείς να εκφράσεις τη γνώμη σου πιο άμεσα και να έχεις περισσότερη αυτονομία», περιγράφει.

Ο ίδιος εργάζεται περίπου 37 ώρες την εβδομάδα. ενώ θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικό τον σεβασμό στην ισορροπία προσωπικής και εργασιακής ζωής (work-life balance). «Είναι απόλυτα φυσιολογικό να τελειώσεις τη δουλειά σου στην ώρα σου και να φύγεις». Αίσθημα ασφάλειας δημιουργεί, όπως εξηγεί, και το κοινωνικό δίχτυ προστασίας σε περίπτωση απώλειας της εργασίας.

Η Δήμητρα βίωσε ιδιαίτερα δύσκολες εργασιακές συνθήκες στην Ελλάδα, με την έντονη πίεση να επηρεάζει τελικά και την ψυχική της υγεία. Όπως περιγράφει, σωματοποίησε το άγχος, πέρασε κρίση πανικού και κατάθλιψη και ξεκίνησε ψυχοθεραπεία.

Στη Σουηδία, όπου το αντίστοιχο ποσοστό βρίσκεται στο 30%, η βασικότερη διαφορά για την ίδια συνοψίζεται σε μία φράση: «Το ωράριό σου είναι ωράριο. Αν δουλέψεις παραπάνω, θα πληρωθείς παραπάνω». Παράλληλα, περιγράφει ένα περιβάλλον όπου ο/η εργαζόμενος/-η μπορεί ευκολότερα να πει «όχι», χωρίς να αισθάνεται ότι κινδυνεύει η θέση του.

Μια διαφορετική διαδρομή ακολούθησε ο Χρήστος, ο οποίος έφυγε από την Ελλάδα στα 42 του και σήμερα έχει το δικό του εστιατόριο στη Γερμανία, όπου το ποσοστό της έρευνας διαμορφώνεται επίσης στο 19%. Δεν υποστηρίζει ότι «όλα είναι ρόδινα». Εκείνο που ξεχωρίζει είναι η γενικότερη αίσθηση ασφάλειας, Όπως περιγράφει, στο τέλος της ημέρας δεν υπάρχει η ίδια αγωνία για απρόβλεπτες επιβαρύνσεις στους λογαριασμούς και στο κόστος ζωής. Για εκείνον, αυτή η σταθερότητα είναι που κάνει τελικά τη μεγαλύτερη διαφορά.