«Ομπρέλα» προστασίας στις αργίες και διώξεις αιρετών

Καθεστώς τείνουν να γίνουν οι πειθαρχικές ποινές που επιβάλλονται σε αιρετούς, δημάρχους και δημοτικούς συμβούλους, που οδηγούνται σε αργία με παύση καθηκόντων. Το γεγονός προβληματίζει εδώ και πολλά χρόνια την κοινότητα της Αυτοδιοίκησης, με την ΚΕΔΕ να προτάσσει το ζήτημα, το οποίο εντέλει συμπεριλήφθηκε στον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης.

Η θέση του ανώτατου συλλογικού οργάνου της Αυτοδιοίκησης ήταν εξαρχής ξεκάθαρη: Να καταργηθεί ή να τροποποιηθεί η σχετική διάταξη του νόμου, καθώς θεωρεί ότι είναι υπερβολικά αυστηρή σε κάποιες περιπτώσεις και προσβλητική για το κύρος του ίδιου του θεσμού.

Οι Δήμοι στην Κεντρική Μακεδονία έχουν «βαρύ» παρελθόν με τις αργίες αιρετών, με την πλέον χαρακτηριστική περίπτωση του Παναγιώτη Ψωμιάδη, ο οποίος τον Ιανουάριο του 2013 παύτηκε οριστικά (κηρύχθηκε έκπτωτος) από Περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας. Τότε, ο Άρειος Πάγος απέρριψε οριστικά την προσφυγή του για την καταδίκη του σε φυλάκιση 12 μηνών με αναστολή, για παράβαση καθήκοντος στην υπόθεση μείωσης προστίμου σε πρατηριούχο υγρών καυσίμων.

Στη συνέχεια, το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) επικύρωσε ως συνταγματική και νόμιμη την απομάκρυνσή του από τη θέση του περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας, απορρίπτοντας σχετική προσφυγή του. Στην προσφυγή του ζητούσε να ακυρωθεί ως αντισυνταγματική και παράνομη η απόφαση του γ.γ. Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μακεδονίας-Θράκης στις 2.1.2013.

Από τότε, κύλησε και άλλο νερό στο αυλάκι της Αυτοδιοίκησης, αφού οι πειθαρχικές ποινές σε βάρος αιρετών πέφτουν… βροχή τα τελευταία χρόνια, ενώ όσον αφορά την ποινή της έκπτωσης κορυφώθηκε με την πρώην δήμαρχο Κασσάνδρας Χαλκιδικής Αναστασία Χαλκιά, για τον θάνατο του 19χρονου στο Λούνα Παρκ στο Πευκοχώρι.

Τη «μαύρη λίστα» συμπλήρωσε πριν από έναν μήνα, συγκεκριμένα στις 19 Ιουνίου, ο διάδοχος της κ. Χαλκιά, τέως δήμαρχος Κασσάνδρας Ηρακλής Λειβαδιώτης, ο οποίος τέθηκε προ ημερών σε δίμηνη αργία. Την πειθαρχική ποινή της δίμηνης αργίας γνωμοδότησε το αρμόδιο Συμβούλιο Αιρετών οργάνων ΟΤΑ για τον τ. δήμαρχο, αναφορικά με το ίδιο δυστύχημα στο Λούνα Παρκ.

Η πρόνοια του νόμου υπήρχε πάντα

Στελέχη και έμπειροι νομικοί που δραστηριοποιούνται με την Αυτοδιοίκηση αναφέρουν στη «ΜτΚ» ότι όλη αυτή η κατάσταση με τις πειθαρχικές και άλλες ποινές, δεν είναι καινούρια στην ΤΑ, και γι’ αυτόν τον λόγο, όπως επισημαίνουν, υπάρχει η πρόνοια του νόμου. «Ο νόμος έχει προβλέψει τις ποινές σε περιπτώσεις που υπάρχει καταδίκη για συγκεκριμένα, και ονομαστικά προσδιορισμένα, από τον νόμο, αδικήματα ή όταν υπάρχουν κατηγορίες για πολύ βαριά αδικήματα π.χ. ένας αιρετός να διαπράξει φόνο ή ληστεία», υπογραμμίζουν νομικοί σύμβουλοι Δήμων. Προσθέτουν, μάλιστα, ότι ποινές επιβάλλονται ακόμη και όταν αιρετοί κατηγορηθούν για παράβαση καθήκοντος, η οποία προκάλεσε οικονομική ζημία στον Δήμο.

Τέτοιες περιπτώσεις, σύμφωνα με τους ίδιους, προκύπτουν από καταγγελίες, από διαχειριστικούς ελέγχους, από δυστυχήματα ή ατυχήματα, ακόμη και από ζημιές από θεομηνία, όταν διαπιστώνεται ότι ένας Δήμος θα έπρεπε να έχει κάνει τις αναγκαίες υποδομές για να προστατεύσει δημόσια και ιδιωτική περιουσία.

Ο κύκλος άνοιξε από τη Νάουσα

Τον κύκλο με τις πειθαρχικές ποινές άνοιξε από την αρχή της τρέχουσας θητείας ο δήμαρχος Νάουσας Νίκος Κουτσογιάννης, ο οποίος τιμωρήθηκε με αργία και με βάση το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο, δηλαδή το άρθρο 236 του ν. 3852/2010 («Καλλικράτης»), όπως είχε τροποποιηθεί και ισχύει, και αφορούν πράξεις για τις οποίες δεν είχε ακόμη εκδοθεί τελεσίδικη δικαστική απόφαση. Μάλιστα, η επιβολή της αργίας έχει ουσιαστικά άμεση ισχύ, οδηγώντας σε προσωρινή απομάκρυνση από τα καθήκοντα τους αιρετούς, ακόμη και χωρίς καταδίκη σε δεύτερο βαθμό, κάτι που σύμφωνα με στελέχη της αυτοδιοίκησης, εγείρει ζητήματα νομικής ασφάλειας και πολιτικής ηθικής.

Ο κ. Κουτσογιάννης τέθηκε εκ νέου σε αργία τον Οκτώβριο του 2024, με απόφαση του πρώην Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μακεδονίας-Θράκης, Γιάννη Σάββα, για την υπόθεση μίσθωσης δημοτικού αναψυκτηρίου κατά την προηγούμενη θητεία του (2014-2019). Ο δήμαρχος είχε τεθεί αρχικά σε αργία τον Μάρτιο της ίδιας χρονιάς, αλλά επανήλθε στα καθήκοντά του μετά από αναίρεση που έγινε δεκτή από τον Άρειο Πάγο. Ωστόσο, το Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων Θεσσαλονίκης τον έκρινε εκ νέου ένοχο για παράβαση καθήκοντος, επιβάλλοντάς του ποινή φυλάκισης 3 μηνών με 3ετή αναστολή, με αποτέλεσμα να τεθεί πάλι σε αργία.

Τον Ιούνιο του 2025, ενάμιση χρόνο από την ανάληψη των καθηκόντων της, οριστικά έκπτωτη από το αξίωμα της και με απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, στο οποίο η ίδια είχε προσφύγει, τέθηκε η δήμαρχος Κασσάνδρας Αναστασία Χαλκιά, για την τραγική υπόθεση του Λούνα Πάρκ στο Πευκοχώρι. Το Συμβούλιο της Επικρατείας απέρριψε την αίτηση αναστολής που είχε καταθέσει η κ. Χαλκιά κατά της απόφασης του Πειθαρχικού Συμβουλίου για την έκπτωσή της.

Η πρώην δήμαρχος Κασσάνδρας, είχε παραπεμφθεί από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Μακεδονίας-Θράκης στο αρμόδιο Πειθαρχικό Συμβούλιο για να διερευνηθεί αν τέλεσε το αδίκημα της παράβαση καθήκοντος, για την υπόθεση με τον θάνατο του 19χρονου. Η ίδια, παραπέμφθηκε, καθώς διαπιστώθηκε ότι η επιχείρηση λειτουργούσε χωρίς να διαθέτει τη νόμιμη άδεια και ενώ η ΕΛΑΣ είχε ενημερώσει τον Δήμο Κασσάνδρας έναν μήνα πριν το δυστύχημα. Ωστόσο, φάνηκε ότι εκείνη και οι υπηρεσίες της δεν είχαν προχωρήσει στις προβλεπόμενες ενέργειες.

Υπό αυτές τις συνθήκες Πειθαρχικό Συμβούλιο, με πρόεδρο ανώτερο δικαστή του Εφετείου Θεσσαλονίκης, στις αρχές Μαρτίου του 2025 αποφάσισε την έκπτωσή της από το αξίωμα της δημάρχου. Η κ. Χαλκιά προχώρησε στη συνέχεια σε προσφυγή στο ΣτΕ για την αναστολή της ποινής, όμως το ΣτΕ αποφάσισε την απόρριψη της προσφυγής της, οπότε τέθηκε σε ισχύ η απόφαση της έκπτωσή της από το αξίωμα της δημάρχου.

…εκλέχθηκε νέος δήμαρχος, αλλά τέθηκε σε αργία

Στον ίδιο Δήμο, έναν χρόνο μετά, την πειθαρχική ποινή της δίμηνης αργίας γνωμοδότησε το αρμόδιο Συμβούλιο Αιρετών οργάνων ΟΤΑ για τον διάδοχο της κ. Χαλκιά, δήμαρχο Κασσάνδρας, Ηρακλή Λειβαδιώτη, αναφορικά με το δυστύχημα στο Λούνα Παρκ. Είχε προηγηθεί σχετική παραπομπή του στο Συμβούλιο, που απαρτίζεται από ανώτερους δικαστικούς λειτουργούς και εκλεγμένο εκπρόσωπο των ΟΤΑ, από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Μακεδονίας-Θράκης για παράβαση καθήκοντος εξ αμελείας. Ειδικότερα, κατά την περίοδο του 2023 ελέγχθηκε πειθαρχικά με την ιδιότητα του αντιδημάρχου Τεχνικών Έργων, δηλαδή έναν χρόνο πριν συμβεί το δυστύχημα, όσον αφορά τη διενέργεια αυτοψίας στο μοιραίο παιχνίδι, που αδειοδοτήθηκε για τη θερινή περίοδο του συγκεκριμένου έτους. Το Συμβούλιο γνωμοδότησε ότι τέλεσε την συγκεκριμένη πειθαρχική παράβαση και η απόφαση κοινοποιήθηκε στις 19 Ιουνίου 2026 στον κ. Λειβαδιώτη, ο οποίος αποφάσισε να προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας.

Η αργία για τον πρώην δήμαρχο Κασσάνδρας τέθηκε σε ισχύ στις 16 Ιουλίου, που σημαίνει ότι θα επιστρέψει εκ νέου στα καθήκοντά του μετά τις 15 Σεπτεμβρίου 2026.

«Ποινή» για τον νομικό σύμβουλο

Νωρίτερα, τον περασμένο Απρίλιο σε περιπέτειες μπήκε και ο δήμαρχος Εμμανουήλ Παππά Δημήτρης Νότας, ο οποίος τέθηκε σε πειθαρχική ποινή αργίας ενός μήνα, για υπόθεση που σχετίζεται με τη διαδικασία πρόσληψης νομικού συμβούλου. Κομβικό ρόλο στην εξέλιξη της υπόθεσης έπαιξε μια προβληματική διατύπωση στον Οργανισμό Εσωτερικής Υπηρεσίας (Ο.Ε.Υ.) του Δήμου.

Η ποινή επιβλήθηκε με απόφαση του Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μακεδονίας-Θράκης Δημήτρη Γαλαμάτη, που βασίστηκε σε γνωμοδότηση του Πειθαρχικού Συμβουλίου Αιρετών Οργάνων ΟΤΑ, με την κατηγορία της παράβασης καθήκοντος.

Στην ουσία της υπόθεσης βρέθηκε μία διατύπωση στον Ο.Ε.Υ. που αποδείχθηκε κρίσιμη. Στις «Ειδικές Θέσεις» του Δήμου προβλέφθηκε η θέση «Δικηγόρος - Νομικός Σύμβουλος», μία φράση που στην πράξη συγχέει δύο διαφορετικές κατηγορίες θέσεων. Από τη μία πλευρά βρίσκεται ο δικηγόρος, ο οποίος προσλαμβάνεται με αυστηρά καθορισμένη διαδικασία, μέσω πενταμελούς επιτροπής και αξιολόγησης. Από την άλλη, ο νομικός σύμβουλος με έμμισθη εντολή, ο οποίος επιλέγεται από τον δήμαρχο, στο πλαίσιο των ειδικών θέσεων εμπιστοσύνης.
Ο Ο.Ε.Υ. εγκρίθηκε κανονικά από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση και δημοσιεύτηκε σε ΦΕΚ, άρα θεωρήθηκε νόμιμος. Ωστόσο, η συγκεκριμένη διατύπωση αποδείχθηκε προβληματική στην εφαρμογή της.

…περιπτώσεις ανά την Ελλάδα

Ανά την Ελλάδα, ουκ ολίγες είναι οι περιπτώσεις αιρετών που τέθηκαν σε αργία, τόσο την τρέχουσα θητεία, όσο και κατά το παρελθόν. Τον Ιούλιο του 2025, ο δήμαρχος Τοπείρου, της Π.Ε. Ξάνθης, Θωμάς Μίχογλου τέθηκε σε αργία καθώς, συνέτρεξαν οι δύο προϋποθέσεις του νόμου: 1) παραπέμπεται με αμετάκλητο βούλευμα ως συγκατηγορούμενος σε οικογενειακή υπόθεση (δεν αφορά την άσκηση των καθηκόντων του) και για υπεξαίρεση άνω των 120.000 ευρώ (κακούργημα) και 2) του έχει επιβληθεί ο περιοριστικός όρος της απαγόρευσης εξόδου από τη χώρα.

Η υπόθεση οδηγήθηκε στο Εφετείο Κακουργημάτων της Κομοτηνής τον Νοέμβριο του 2025, ενώ η ποινή βασίζεται στην πρόβλεψη του νόμου για αυτοδίκαιη αργία όταν συντρέχουν σωρευτικά συγκεκριμένες προϋποθέσεις (ποινική εμπλοκή, αμετάκλητο βούλευμα).

Τον Ιούλιο του 2025, η δήμαρχος Αμφίκλειας-Ελάτειας της Π.Ε. Φθιώτιδας Αθανασία Στιβακτή τέθηκε σε 15ήμερη αργία από το Πειθαρχικό Συμβούλιο Αιρετών, έπειτα από σοβαρή παράλειψη ενημέρωσης για συνεχείς αδικαιολόγητες απουσίες μέλους της Οικονομικής Επιτροπής επί 13 μήνες.

Την απόφαση έλαβε η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Θεσσαλίας-Στερεάς Ελλάδας (αρ. πρωτ. 118/03-06-2025), με τη δήμαρχο να καταθέτει άμεσα αίτηση ακύρωσης και αναστολής στο Συμβούλιο της Επικρατείας.

Πριν από 14 χρόνια, τον Ιανουάριο του 2012, σε αργία τέθηκε με απόφαση του γενικού γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Μακεδονίας-Θράκης, Θύμιου Σώκου, ο δήμαρχος Κιλκίς Ευάγγελος Μπαλάσκας, μετά από βούλευμα του Συμβουλίου Εφετών για υπόθεση που αφορά πλαστά αναπηρικά πάσο, τα οποία είχε εκδώσει η πρώην νομαρχία Κιλκίς.

Η υπόθεση σχετίζονταν με την έκδοση εικονικών δελτίων μετακίνησης ΑμεΑ με λεωφορεία του ΚΤΕΛ στο νομό Κιλκίς τη διετία 2007-2008, από την οποία ζημιώθηκε το ελληνικό Δημόσιο.
Ανάλογες πειθαρχικές ποινές όμως αντιμετώπισαν αιρετοί και πριν από πολλά, πολλά χρόνια. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του πρώην δημάρχου Νάουσας τη δεκαετία του ’80, ο οποίος τέθηκε σε αργία, μετά από καταγγελία για την απομάκρυνση αγάλματος. Το άγαλμα, που ήταν μια προτομή, στην ουσία μετατοπίστηκε, αλλά με απόφαση του τότε νομάρχη, που είχε δικαίωμα να επιβάλλει ποινές, ο δήμαρχος τέθηκε σε αναγκαστική αργία.

Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης: Πότε τίθενται σε αργία οι αιρετοί

Σαφές πλαίσιο για το πότε ένας Δήμαρχος ή άλλος αιρετός τίθεται αυτοδικαίως σε αργία από τα καθήκοντά του θέτει ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης. Το νομικό καθεστώς προβλέπει συγκεκριμένες και αυστηρές προϋποθέσεις υπό τις οποίες ενεργοποιείται η απομάκρυνση από το αξίωμα, ενώ διαχωρίζει ρητά τις περιπτώσεις όπου επιβάλλονται περιοριστικοί όροι χωρίς να υφίσταται καταδίκη.

Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, αργία επιβάλλεται όταν υπάρχει πρωτόδικη καταδικαστική απόφαση για κακούργημα, καθώς και όταν έχει εκδοθεί αμετάκλητο παραπεμπτικό βούλευμα και ο αιρετός έχει τεθεί σε προσωρινή κράτηση. Παράλληλα, οι αιρετοί τίθενται σε αργία και σε περίπτωση τελεσίδικης καταδίκης για συγκεκριμένα πλημμελήματα που άπτονται της χρηστής διοίκησης, όπως απιστία, δωροληψία, δωροδοκία, πλαστογραφία, απάτη και άλλες συναφείς πράξεις.

Αντιθέτως, η απλή επιβολή περιοριστικών όρων, όπως η απαγόρευση εξόδου από τη χώρα, δεν αποτελεί λόγο αργίας. Το νομικό πλαίσιο δεν προβλέπει απομάκρυνση από το αξίωμα σε αυτή την περίπτωση, εκτός αν συνοδεύεται από καταδίκη ή προσωρινή κράτηση για κακούργημα.

Η διάκριση αυτή έχει στόχο να προστατεύσει την αυτοδιοικητική λειτουργία από πρόωρες παύσεις χωρίς δικαστική κρίση, αλλά και να διασφαλίσει ότι σοβαρά αδικήματα που άπτονται της δημόσιας διοίκησης δεν αφήνονται χωρίς συνέπειες. Ο Κώδικας προβλέπει ότι η θέση σε αργία διαπιστώνεται τυπικά από τον αρμόδιο Επόπτη ΟΤΑ, ο οποίος εκδίδει σχετική πράξη μόλις συντρέξει μία από τις προβλεπόμενες νομικές προϋποθέσεις.

Σύμφωνα με τον νέο Κώδικα, αργία επιβάλλεται όταν:

- έχει εκδοθεί πρωτόδικη καταδικαστική απόφαση για κακούργημα.

- όταν υπάρχει αμετάκλητη παραπομπή για κακούργημα και έχει επιβληθεί προσωρινή κράτηση.

- όταν υπάρχει τελεσίδικη καταδικαστική απόφαση για συγκεκριμένα πλημμελήματα (όπως πλαστογραφία, απάτη, δωροδοκία, υπεξαίρεση, παράνομη βεβαίωση, οικονομικά εγκλήματα κ.λπ.).

- Αν ισχύει οποιαδήποτε από τις παραπάνω περιπτώσεις, τότε εκδίδεται διαπιστωτική πράξη από τον αρμόδιο Επόπτη, και ο αιρετός αποστέλλεται από τα καθήκοντά του (θέση σε αργία).

*Δημοσιεύτηκε στη «ΜτΚ» στις 26/7/2026