Όταν η ένταξη των ΑμεΑ γίνεται πράξη χωρίς αποκλεισμούς

Σε μία εποχή που η λέξη «ένταξη» συχνά μένει σε επίπεδο διακηρύξεων, η ΚΟΙΝΣΕΠ «Λαμπηδόνες» στην Πτολεμαΐδα, επιχειρεί να τη μετατρέψει σε καθημερινή πράξη. Η λειτουργία της δομής συνδυάζει δημιουργικές δράσεις, εργασιακή απασχόληση και εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες, προσπαθώντας να δημιουργήσει ένα περιβάλλον ισότητας και συμμετοχής.

Με αφορμή την τιμητική διάκριση της ΚΟΙΝΣΕΠ, στην έκθεση Nóema Craft Prize 2026 στην Αθήνα, η πρόεδρος Όλγα Ντέλλα, μιλά στη «ΜτΚ» για μία διαδρομή γεμάτη προκλήσεις, αλλά και μικρές και μεγάλες νίκες.

Από την κοινωνική αποδοχή μέχρι τις δυσκολίες της εργασιακής ένταξης, οι «Λαμπηδόνες» φωτίζουν ένα πεδίο όπου η αλληλεγγύη συναντά την πράξη και η συμμετοχή γίνεται δικαίωμα -όχι εξαίρεση.

Ποια είναι η ιστορία πίσω από τους «Λαμπηδόνες»;

Θα πάμε 30 χρόνια πίσω, όταν ο Σύλλογος Γονέων ΑμεΑ Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας δέχτηκε την παραχώρηση του λεηλατημένου γηροκομείου της Μητρόπολης Φλωρίνης, Πρεσπών και Εορδαίας, ώστε να λειτουργήσουν οι δύο δομές, το Κέντρο Διημέρευσης και Ημερήσιας Φροντίδας (ΚΔΗΦ) και η Στέγη Υποστηριζόμενης Διαβίωσης (ΣΥΔ). Μετά από πολλή προσπάθεια και πιέσεις κατορθώθηκε να ενταχθεί στο ΕΣΠΑ Δυτικής Μακεδονίας 2014-2020 με συγχρηματοδότηση Ελλάδας-Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ανακατασκευή και τον πλήρη αντίστοιχο εξοπλισμό. Φορέας υλοποίησης ήταν ο Δήμος Εορδαίας. Το 2023 παραδόθηκε το έργο στην ΚΟΙΝΣΕΠ ΛΑΜΠΗΔΟΝΕΣ που διοικείται από γονείς και κηδεμόνες παιδιών με Αναπηρία. Η λειτουργία των δύο δομών ξεκίνησε άμεσα χάρη στη χρηματοδότηση της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας και του Δήμου Εορδαίας.

Πώς θα περιγράφατε με απλά λόγια τι είναι οι «Λαμπηδόνες» και τι κάνουν στην πράξη;

Οι «Λαμπηδόνες» είναι ένα όραμα που πραγματοποιείται κάθε μέρα. Είναι η ανάδυση και η καλλιέργεια των λανθανουσών δυνατοτήτων των νέων με αναπηρία. Είναι ένας τρόπος να υπάρχουν μέσα στην κοινότητα. Η Τέχνη είναι ο τρόπος. Όπως η λαμπηδών, φυτό μυθικό, θαυματουργό, αφανέρωτο τη μέρα, φανερώνεται όμως τη νύχτα και φωτίζει με τη λάμψη του το υπόλοιπο σκοτάδι, έτσι και οι «Λαμπηδόνες», είναι ένα φως στο περιθώριο, που παλεύει και θέλει να αποκαλυφθεί το αφανέρωτό του…

Πώς είναι μία «τυπική μέρα» μέσα στη δομή σας;

Μπαίνεις. Ακούγεται μουσική. Κάτι ορχηστρικό. Αρχίζουμε με γυμναστική. Ύστερα ο καθένας στο εργαστήριό του: Υφαντική, βιβλιοδεσία, κεριά, υγρή συμπίληση, ψηφιδωτό, κομποδετική, μαγειρική. Θεραπείες παράλληλα: Εργοθεραπεία / αυτόνομη διαβίωση, λογοθεραπεία, φυσιοθεραπεία, ρεφλεξολογία, μουσικοθεραπεία, ψυχολογική ενδυνάμωση. Άλλοτε θα μας βρείτε με τα βιβλία και τα επιτραπέζια κάτω από τη βελανιδιά, στον κήπο μας. Κάποτε έχουμε επισκέψεις, ένας φωτογράφος πουλιών, ένας καλλιτέχνης, παιδιά από σχολεία να ξεναγηθούν σε ένα από τα εργαστήριά μας. Τακτικά επισκεπτόμαστε ένα μουσείο, έναν τεχνίτη, μία τοπική επιχείρηση. Πάμε εκδρομή, στις Πρέσπες για πεζοπορία, στη λίμνη Ζάζαρη για κανό. Συλλέγουμε βότανα για τον χειμώνα, άνθη για τις φυτικές βαφές των νημάτων μας. Για έναν χρόνο ετοιμαζόμασταν για την παράσταση «Η Κυράνη του Δάσους» της Φωτεινής Φραγκούλη σε σκηνοθεσία Ελένης Δημοπούλου. Συμμετείχαμε στην παρουσίαση του «Τσίρκο τρελάνο» στη Διεθνή έκθεση βιβλίου Θεσσαλονίκης με το «Καλλιτεχνικό Βιβλιοδετείο». Στο ετήσιο πρόγραμμα Φιλαναγνωσίας της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Πτολεμαΐδας. Στο συνέδριο του Ζωγράφειου Λυκείου με το 3ο Γυμνάσιο Πτολεμαΐδας. Δεν πλήττουμε ποτέ.

Μπορείτε να μας πείτε μία ιστορία που σας έχει μείνει αξέχαστη από κάποιον φιλοξενούμενο ή εργαζόμενο;

Όταν ήρθε ο Βασίλης και μου είπε «εγώ έχω δύο σπίτια, ένα το σπίτι μου και ένα οι Λαμπηδόνες. Από τους Λαμπηδόνες δεν θα φύγω ποτέ. Τα έχω και τα δύο το ίδιο». Κράτησα τα λόγια του. Για να παίρνουμε δύναμη. Να θυμόμαστε τι έχει συμβεί στη ψυχή ενός παιδιού με την παρουσία αυτής της δυνατότητας να υπάρξει στη ζωή.

Ποιες είναι οι μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία στην καθημερινότητά τους;

Η πρόσβαση η ρεαλιστική. Και η πρόσβαση η συναισθηματική, το να υπάρχουν μέσα στην κοινότητα όχι με αποστροφή, όχι με λύπηση, όχι με αμηχανία. Να λογαριάζονται σε κάθε γεγονός με έγνοια. Να πάψουν να είναι παρατηρητές. Να είναι κατ’ ουσία συμμετέχοντες.

Ποιες είναι οι μεγαλύτερες δυσκολίες στη λειτουργία ενός ΚΔΗΔ-ΣΥΔ στην Ελλάδα σήμερα;

Οι δυσκολίες προκύπτουν από το όραμα που υπάρχει πίσω από κάθε ΚΔΗΦ. Από το πόσο προχωρά κανείς πέρα από τη θεραπευτική αποκλειστικά προσέγγιση. Από το πόσο εμβαθύνει στην ολόπλευρη καλλιέργεια.

Η Στέγη είναι η ισορροπία πάνω σε μία διελκυστίνδα, οι συναισθηματικές ανάγκες εφημερεύουν κάθε στιγμή. Με την επαγρύπνηση να μη μετατραπεί το όραμα σε ίδρυμα.

Θα περιμένει κανείς να ειπωθεί ότι το οικονομικό είναι το μείζον θέμα. Είναι όχι μόνο για την επιβίωση, αλλά και για το τι ονειρεύεσαι να προσφέρεις.

Μία ιδιαίτερη δυσκολία είναι οι άνθρωποι, όχι απλά οι καταρτισμένοι, αλλά αυτοί με την «ένθεη» μανία που με έμπνευση και αγάπη θα απογειώσουν την εικόνα που είχαμε ως τώρα για την αναπηρία, αφού πρώτα τη σπάσουν σε κομμάτια.

Υπάρχει ακόμη «αόρατος αποκλεισμός» στην εργασία και την καθημερινότητα;

Υπάρχει. Όταν δεν είναι ένας νέος με αναπηρία υπολογίσιμος. Όταν συνεχίζει να μας προκαλεί έκπληξη το ότι καταρτίζεται και εργάζεται. Όταν δεν επιλέγεται για να εργαστεί. Όταν δεν έχει κανείς την υπομονή να παρακολουθήσει τον τρόπο του, τη διαφορετική ύπαρξή του. Όταν η αναπηρία έχει ταυτιστεί με την ασθένεια. Αυτή η εικόνα πρέπει να σβήσει από τον «σκληρό». Για να φανερωθεί η αυθεντική εικόνα. Με όλες τις ραγισματιές πάνω της. Με όλες τις ψηφίδες. Όπως είναι η εικόνα όλων των ανθρώπων.

Τι θα θέλατε να καταλάβει ο μέσος πολίτης για την αναπηρία;

Το δικό τους «μπορώ». Το ότι μπορούν αλλιώτικα. Το ότι μπορούν εξίσου θαυμαστά. Είναι αυτό που συμβαίνει στην υφαντική, ότι στον «κάμπο» ενός υφαντού δεν υπάρχει ούτε ένας κόμπος παρά μόνο ενώσεις διαφορετικών νημάτων.

Υπάρχουμε μέσα σε ένα κάλεσμα για ένωση. Και όχι σε έναν κόσμο που προφασίζεται «κόμπους».

Τι σημαίνει για εσάς η πρόσφατη τιμητική των «Λαμπηδόνων» στο Βραβείο Χειροτεχνίας Nόema; Είναι μία επιβράβευση ή μια ευθύνη για τη συνέχεια;

Είναι μία στιγμή που παίρνει κανείς μία ανάσα, σαν να πρόκειται για μία ανάβαση. Ξαποσταίνεις λίγο σε ένα κατώφλι, για να συνεχίσεις να ανεβαίνεις -για να βλέπεις καλύτερα και πιο μακριά.

Ποιο είναι το όραμά σας για την ΚΟΙΝΣΕΠ τα επόμενα χρόνια;

Το όραμά μας είναι η απρόσκοπτη συνέχιση της ανάβασης. «Σχεδιάζουμε» διαρκώς την έκπληξη που μας επισκέπτεται ερήμην μας… Σαν ένα θαύμα που επίκειται και το αγνοούμε. Γιατί διαρκώς συναντιόμαστε με θαύματα.

---

*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 12.07.2026