Παναγία Σουμελά: Το προσκύνημα που κρατά ζωντανή τη μνήμη - Χιλιάδες πιστοί από την Ελλάδα και το εξωτερικό (βίντεο)

Χιλιάδες πιστοί κατευθύνονται κάθε χρόνο την περίοδο του Δεκαπενταύγουστου προς την Καστανιά Ημαθίας, με προορισμό την Παναγία Σουμελά. Το προσκύνημα στο Βέρμιο αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σημεία αναφοράς για τον ποντιακό ελληνισμό, συγκεντρώνοντας προσκυνητές από όλη την Ελλάδα, Έλληνες του εξωτερικού και επισκέπτες από την άλλη άκρη της γης.

Σάββατο 08 Αυγ 2026, 07:00

Βέρμιο και Πιέρια Όρη: Κρυμμένα διαμάντια, μια ανάσα από τη Θεσσαλονίκη

ΒΟΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Η κίνηση κορυφώνεται στις 14 και 15 Αυγούστου καθώς, σύμφωνα με τον υπεύθυνο του προσκυνήματος, Αντώνη Δάλα, που μιλά στη «ΜτΚ» περίπου 5.000 έως 6.000 άνθρωποι περνούν από τον χώρο μέσα στο διήμερο για να προσκυνήσουν. Σε ετήσια βάση, οι επισκέπτες ξεπερνούν τους 50.000, με την περίοδο από το Πάσχα έως τα τέλη Οκτωβρίου να συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος της επισκεψιμότητας.

Η 14η Αυγούστου ξεκινά με τον Πολυαρχιερατικό Εσπερινό, ενώ ανήμερα της γιορτής πραγματοποιείται η Θεία Λειτουργία, παρουσία πλήθους πιστών και εκπροσώπων της πολιτικής, στρατιωτικής και τοπικής ηγεσίας.

Από την Τραπεζούντα στο Βέρμιο

Η σημερινή Παναγία Σουμελά στο Βέρμιο είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορική μονή του ίδιου ονόματος στο όρος Μελά, στην περιοχή της Τραπεζούντας. Η εικόνα της Παναγίας, η οποία σύμφωνα με την παράδοση φιλοτεχνήθηκε από τον Ευαγγελιστή Λουκά, αποτελεί το κεντρικό ιερό κειμήλιο του προσκυνήματος.

Μετά τον ξεριζωμό των Ποντίων και τα γεγονότα του 1922, η εικόνα διασώθηκε από τους μοναχούς και μεταφέρθηκε στην Ελλάδα. Για περίπου 20 χρόνια φιλοξενήθηκε στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας. Η παραμονή της εκεί, όμως, αποτέλεσε μόνο ένα ενδιάμεσο στάδιο μέχρι να δημιουργηθεί ένας νέος χώρος προσκυνήματος, καθώς για τους Ποντίους η εικόνα αποτελεί σημείο αναφοράς της ιστορικής και πολιτιστικής τους ταυτότητας.

Η δημιουργία του προσκυνήματος στο Βέρμιο ξεκίνησε το 1951, με πρωτοβουλία του γιατρού και συγγραφέα Φίλωνα Κτενίδη και τη συμμετοχή της ποντιακής κοινότητας. Η κοινότητα της Καστανιάς παραχώρησε έκταση 50 στρεμμάτων, ενώ τα επόμενα χρόνια πολλά από τα κτίσματα δημιουργήθηκαν με δωρεές.

Δεν είναι τυχαία ούτε η επιλογή της περιοχής, καθώς η Καστανιά, όπως εξηγεί η ξεναγός Σοφία Χατζηλιάδου, θύμιζε στους ανθρώπους που είχαν φτάσει από τον Πόντο το τοπίο γύρω από την παλιά μονή. Το όρος Μελά και το Βέρμιο έχουν παρόμοιο υψόμετρο και δασώδη μορφολογία. Το πρώτο βρίσκεται περίπου στα 1.068 μέτρα και η περιοχή της Παναγίας Σουμελά περίπου στα 1.080 μέτρα.

Η επιλογή αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία για έναν πληθυσμό που είχε χάσει την πατρίδα του. Η δημιουργία ενός νέου τόπου προσκυνήματος δεν αφορούσε μόνο στη μεταφορά της εικόνας, αλλά και στη δημιουργία ενός χώρου συνάντησης, όπου οι Πόντιοι θα μπορούσαν να διατηρήσουν την πίστη, τη μνήμη και την πολιτιστική τους ταυτότητα.

Η εικόνα ως σημείο αναφοράς

Η εικόνα της Παναγίας Σουμελά είναι ξύλινη και σήμερα η εικονογραφία της έχει υποστεί σημαντικές φθορές. Διακρίνονται ωστόσο οι μορφές της Παναγίας και του Χριστού, καθώς και οι σχετικές επιγραφές. Σύμφωνα με την παράδοση, η εικόνα αποδίδεται στον Ευαγγελιστή Λουκά.

Η ιστορία της είναι εκείνη που προσδίδει στο προσκύνημα τη μεγαλύτερη συμβολική του διάσταση. Για τους ανθρώπους που έφυγαν από τον Πόντο, η εικόνα συνδέθηκε με την απώλεια της πατρίδας και με την ανάγκη να διατηρηθεί ένας κοινός τόπος αναφοράς.

Όπως επισημαίνει η κ. Χατζηλιάδου, μετά την καταστροφή της ιστορικής μονής στην Τραπεζούντα οι Πόντιοι δεν είχαν πλέον έναν τόπο στον οποίο μπορούσαν να επιστρέφουν για να προσκυνήσουν. Το Βέρμιο αποτέλεσε έτσι τη νέα κοιτίδα της κοινότητας, συνδέοντας την ορθόδοξη πίστη με τη μνήμη του ξεριζωμού.

Ένα προσκύνημα που έγινε σημείο συνάντησης

Η προσέλευση στην Παναγία Σουμελά δεν περιορίζεται στους Ποντίους της Ελλάδας. Στην Καστανιά φτάνουν κάθε χρόνο Έλληνες από την Αμερική, την Αυστραλία, τη Γερμανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ επισκέπτες έρχονται και από τα Βαλκάνια.

Ιδιαίτερη παρουσία έχουν και οι ποντιακοί σύλλογοι, που συμμετέχουν στις εκδηλώσεις του Δεκαπενταύγουστου. Χορευτικά συγκροτήματα από διαφορετικές περιοχές της χώρας παρουσιάζουν ποντιακούς χορούς, ενώ το βράδυ η περιοχή αποκτά χαρακτηριστικά πανηγυριού, με μουσική, εστίαση και κόσμο που παραμένει στην Καστανιά.

Παράλληλα, σημαντικό ρόλο στη λειτουργία του χώρου έχουν τα ποντιακά σωματεία, όπως επισημαίνει ο κ. Δάλας. Οι ξενώνες που δημιουργήθηκαν με δικές τους δωρεές μπορούν να φιλοξενήσουν συνολικά περίπου 300 έως 340 άτομα. Κατά το διήμερο 14-15 Αυγούστου, οι χώροι διατίθενται κυρίως στα σωματεία που τους δημιούργησαν, ενώ τις υπόλοιπες ημέρες μπορούν να φιλοξενήσουν προσκυνητές, κατόπιν συνεννόησης.

Η επισκεψιμότητα συνεχίζεται και τους επόμενους μήνες, καθώς σύμφωνα με τον υπεύθυνο του προσκυνήματος, οι καλύτεροι μήνες τα τελευταία χρόνια είναι ο Σεπτέμβριος και ο Οκτώβριος. Τον χειμώνα, αντίθετα, οι χιονοπτώσεις και ο παγετός δυσκολεύουν την πρόσβαση στο Βέρμιο.

Κάθε χρόνο, όμως, ο Δεκαπενταύγουστος είναι η ημέρα που το προσκύνημα βρίσκεται στο επίκεντρο. Χιλιάδες άνθρωποι φτάνουν στην Καστανιά για να προσκυνήσουν την εικόνα της Παναγίας Σουμελά, ενώ μαζί με τη θρησκευτική τελετουργία αναβιώνουν οι ποντιακές παραδόσεις και η συλλογική μνήμη.

(Βίντεο)

Παναγίες της Βόρειας Ελλάδας

ΟΔεκαπενταύγουστοςαποτελεί μία από τις σημαντικότερες γιορτές της Ορθοδοξίας και κάθε χρόνο χιλιάδες πιστοί ταξιδεύουν σε όλη τη Βόρεια Ελλάδα για να προσκυνήσουν εικόνες της Παναγίας, σε μοναστήρια και μικρά ξωκλήσια που έχουν συνδεθεί με αιώνες ιστορίας, παραδόσεις και θρησκευτική ευλάβεια.

Παναγία Εικοσιφοίνισσα

Στις καταπράσινες πλαγιές του Παγγαίου, σε υψόμετρο περίπου 750 μέτρων, βρίσκεται η ιστορική Μονή της Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, ένα από τα αρχαιότερα εν ενεργεία μοναστήρια της Ελλάδας και της Ευρώπης. Στο επίκεντρο βρίσκεται η αχειροποίητη εικόνα της Παναγίας, η οποία σύμφωνα με την παράδοση έλαμψε με κόκκινο, «φοινικούν φως». Κάθε Δεκαπενταύγουστο χιλιάδες πιστοί καταφθάνουν για να προσκυνήσουν και να συμμετάσχουν στην κατανυκτική πανήγυρη.

Παναγία Κοσμοσώτειρα

Στις Φέρες του Έβρου δεσπόζει ο ιστορικός ναός της Παναγίας Κοσμοσώτειρας, ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της Θράκης. Το μοναστήρι ιδρύθηκε το 1151-1152 από τον Σεβαστοκράτορα Ισαάκιο Κομνηνό, γιο του αυτοκράτορα Αλεξίου Α’ Κομνηνού. Σήμερα αποτελεί προσκυνηματικό κέντρο και έχει ανακηρυχθεί προστάτιδα των απανταχού Θρακιωτών. Ανήμερα της μεγάλης γιορτής της Παναγίας, το πανθρακικό προσκύνημα συγκεντρώνει πλήθος πιστών, συνδέοντας τη γιορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου με τη βυζαντινή ιστορία και την ταυτότητα της Θράκης.

Παναγία Κρημνιώτισσα

Σκαρφαλωμένο στην άκρη ενός απόκρημνου βράχου πάνω από την παραλία της Παχιάς Άμμου, το μικρό ξωκλήσι της Παναγίας Κρημνιώτισσας αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά προσκυνήματα της Σαμοθράκης. Σύμφωνα με την παράδοση, κατά την Εικονομαχία βοσκοί βρήκαν την εικόνα της Παναγίας και την έκρυψαν σε σπηλιά. Η εικόνα όμως επέστρεφε κάθε φορά στην άκρη του ίδιου γκρεμού. Οι κάτοικοι θεώρησαν το γεγονός σημάδι και έχτισαν εκεί το εκκλησάκι, λαξεύοντας περίπου 50 σκαλοπάτια στον βράχο.

Παναγία Μικροκάστρου

Η Μονή της Παναγίας Μικροκάστρου, κοντά στη Σιάτιστα, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θρησκευτικούς προορισμούς της Δυτικής Μακεδονίας. Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Ελεούσας, που χρονολογείται στον 12ο αιώνα, βρίσκεται στο επίκεντρο του εορτασμού. Ξεχωριστό είναι το έθιμο των Καβαλάρηδων, με ρίζες στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Η εικόνα μεταφέρεται στη Σιάτιστα, με τους πιστούς να ακολουθούν την πορεία ακόμη και κάτω από δύσκολες καιρικές συνθήκες, ώστε να ευλογηθούν τα σπίτια της πόλης. Κάθε χρόνο, εκατοντάδες προσκυνητές συμμετέχουν στο έθιμο και εκπληρώνουν τα τάματά τους.

Παναγία η Παντοβλεπούσα

Στο ομώνυμο χωριό της Θάσου βρίσκεται ο επιβλητικός Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου, η κατασκευή του οποίου ξεκίνησε το 1831 από Καστοριανούς μαστόρους. Στο εσωτερικό του ξεχωρίζει η εικόνα της Παναγίας της Παντοβλεπούσας, του 1814, ενώ ο ναός διαθέτει εντυπωσιακό τέμπλο του 1881. Η γιορτή κορυφώνεται στις 15 Αυγούστου με το παραδοσιακό κουλμπάνι. Οι γυναίκες του χωριού μαγειρεύουν κρέας με σιτάρι στον αύλειο χώρο του ναού και το μοιράζουν στους πιστούς μετά τη Θεία Λειτουργία, διατηρώντας ένα έθιμο που αποτελεί μέρος της τοπικής παράδοσης.

*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» που κυκλοφόρησε στις 15-16.08.2026