Παράγουμε πολλούς πτυχιούχους, αλλά όχι αρκετές θέσεις εργασίας που απαιτούν εξειδίκευση

- Newsroom

Μπορεί σχεδόν ο μισός πληθυσμός (44,5%) να διαθέτει ένα πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης του πληθυσμού όμως πάνω από ένας στους τρεις νέους πτυχιούχους, ηλικίας 25-34, απασχολείται σε θέσεις εργασίας που δεν απαιτούν προσόντα ανώτατης εκπαίδευσης. Συγκεκριμένα το 2023 η Ελλάδα είχε το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ (36,6%) αναντιστοιχίας των προσόντων των απασχολούμενων και των απαιτήσεων της αγοράς εργασίας. Μάλιστα, έχει σημειωθεί αισθητή βελτίωση σε σύγκριση με το 2018 που το αντίστοιχο ποσοστό (47,8%) ήταν με διαφορά το μεγαλύτερο στην ΕΕ. «Το πρόβλημα αυτό οφείλεται στον χαμηλό βαθμό δημιουργίας θέσεων εργασίας σε τομείς υψηλής έντασης γνώσης» διαπιστώνει έρευνα του ινστιτούτου διανέοσις, για την Έρευνα και Καινοτομία στην Ελλάδα.

Παρά τις σημαντικές θεσμικές εξελίξεις εξελίξεις και την αύξηση των διαθέσιμων πόρων, το οικοσύστημα καινοτομίας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει διαρθρωτικά εμπόδια που παρακωλύουν τη συνεκτική λειτουργία του, συμπεραίνει έρευνα της διανέοσις που χαρτογραφεί τις εξελίξεις σε ότι αφορά τους φορείς καινοτομίες και τις πολιτικές που καθορίζουν την ικανότητα μιας χώρας να παράγει νέα γνώση και να τη μετατρέπει σε προϊόντα, υπηρεσίες και ευημερία. 

Χάσμα πανεπιστημίων-αγοράς 

Η Ελλάδα κατατάσσεται 106η στις 133 χώρες (GII 2024) στον δείκτη συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων και πανεπιστημίων, με βάση την έκθεση Global Innovation Index 2024, έχοντας ανέβει 13 θέσεις σε σχέση με την αντίστοιχη έκθεση του 2020 (119η θέση). Ένας ακόμα δείκτης που παρέχει ουσιαστική πληροφορία σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ ακαδημαϊκών-ερευνητικών φορέων και επιχειρήσεων αφορά τη χρηματοδότηση από επιχειρήσεις ερευνητικών δαπανών των πανεπιστημίων και δημόσιων ερευνητικών κέντρων ως ποσοστό του ΑΕΠ. Για το 2021, χρονιά για την οποία υπάρχουν τα πιο πρόσφατα στοιχεία, ο σχετικός δείκτης λάμβανε τιμή 0,04% για την Ελλάδα έναντι 0,06% του κοινοτικού μέσου όρου.

Η έρευνα εντοπίζει ως διαρθρωτική αδυναμία τη γραφειοκρατία στους ειδικούς λογαριασμούς ΕΛΚΕ των πανεπιστημίων. Επιπλέον, η Ελλάδα καταγράφει μόλις 10,3 αιτήσεις για πατέντες ανά εκατομμύριο κατοίκους (έναντι 152,2 του μέσου όρου της ΕΕ).

Από την άλλη πλευρά, σημαντική πρόοδος φαίνεται να έχει σημειωθεί ως προς τη συνεργασία μεταξύ ερευνητών που απασχολούνται στον δημόσιο τομέα και στις επιχειρήσεις, καθώς παρατηρείται σημαντική αύξηση των κοινών δημοσιεύσεων σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά. 

Αύξηση δαπανών για έρευνα και ανάπτυξη

Στην έρευνα καταγράφεται η αύξηση των δαπανών για Έρευνα και Ανάπτυξη (Ε&Α) που έφτασαν τα 3,66 δισ. ευρώ (αυξημένες κατά 1,3 δισ. ευρώ από το 2019), με αποτέλεσμα η Ελλάδα να κατατάσσεται από τη 16η στη 13η θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών της ΕΕ ως προς την ένταση των ερευνητικών δαπανών. Επίσης, γίνεται αναφορά στον ρόλο του ΕΛΙΔΕΚ και της δράσης «Ερευνώ-Καινοτομώ» και στα φορολογικά κίνητρα (εκπτώσεις φόρου έως 50% για «επιχειρηματικούς αγγέλους» και ευνοϊκή μεταχείριση για stock options). Σύμφωνα με την έρευνα, η σημαντική άνοδος των εισροών των Αμέσων Ξένων Επενδύσεων στη χώρα, ιδίως μετά το 2014 [π.χ. τα Centers of Excellence της Dell και της Canon, το SAP Center of Excellence, η Tesla Greece, το Κέντρο Έρευνας και Ανάπτυξης (R&D Hub) της TeamViewer, το Κέντρο Καινοτομίας της Cisco και το Κέντρο Ψηφιακής Καινοτομίας (Center for Digital Innovation – CDI) της Pfizer], «μπορεί να συμβάλλει στη δημιουργία μιας κρίσιμης μάζας δικτυώσεων, αλλά και γενικότερα στην ενίσχυση της Ε&Α και της απασχόλησης» σημειώνει η έρευνα.

Η δυναμική των startups

Επίσης, καταγράφει τη δυναμική των νεοφυών τεχνολογικών επιχειρήσεων (Start-ups). «Ο αριθμός των ενεργών τεχνολογικών start-ups ξεπερνά πλέον τις 800 και των συνολικών start-ups τις 1.000, οι οποίες απασχολούν πάνω από 8.000 εργαζόμενους, ενώ η συνολική αξία του οικοσυστήματος αναμένεται να ξεπεράσει τα 12 δισεκ. ευρώ έως το τέλος του 2025. Το 2024 περισσότερες από 90 από αυτές (περισσότερες κατά 15% σε σχέση με το 2023) έλαβαν χρηματοδότηση που ξεπέρασε τα 560 εκατ. ευρώ και άνω, ενώ το 2025 επενδύθηκαν πάνω από 732 εκατ. ευρώ σε 95 συμφωνίες. Το αντίστοιχο ποσό που επενδύθηκε σε ελληνικές start-ups το 2018 ήταν κάπως υψηλότερο των 50 εκατ. ευρώ, με το μέγιστο ποσό χρηματοδότησης να σημειώνεται το 2021 (650 εκατ. ευρώ». Επίσης, η έρευνα διαπιστώνει ότι αυξήθηκαν οι ξένοι επενδυτές και μάλιστα τρεις στους τέσσερις ήταν από το εξωτερικό. Πιο συγκεκριμένα, το 2024 περισσότεροι από 156 μοναδικοί επενδυτές συμμετείχαν σε γύρους χρηματοδότησης ελληνικών start-ups, με το 36% αυτών να προέρχεται από τις ΗΠΑ, το 24% από την ΕΕ, το 6% από τον Ηνωμένο Βασίλειο, το 9% από τον υπόλοιπο κόσμο και το 25% από την Ελλάδα. 

«Οι επενδύσεις καλύπτουν όλα τα στάδια, αλλά αυτές που διοχετεύονται σε πιο ώριμες start-ups που αναπτύσσονται (scale-up) έχουν αυξηθεί περισσότερο, αναδεικνύοντας την ωριμότητα του οικοσυστήματος. Παρ’ όλα αυτά, είναι αναγκαίο να ενισχυθούν περαιτέρω και οι επενδύσεις σε start-ups πρωιμότερων σταδίων (pre-seed, seed κλπ.). Παρατηρείται αύξηση των επενδύσεων από «επιχειρηματικούς αγγέλους» (business angels), οι οποίοι συμμετέχουν στο 30% των start-ups που χρηματοδοτήθηκαν, αλλά και οικογενειακά γραφεία. Όμως, παρ’ όλη τη σημαντική βελτίωση που έχει πραγματοποιηθεί ως προς το ζήτημα της χρηματοδότησης, η ένταση των επενδύσεων σε start-ups από Venture Capitals (VCs) ως % του ΑΕΠ ήταν το 2023 περίπου η μισή της ΕΕ-27 (0,1% έναντι 0,2%) Το ποσοστό εγχειρημάτων υψηλής/μέσης τεχνολογίας αυξήθηκε στο 7,6% το 2023 (από 4,4% το 2019). Η ίδρυση του μητρώου Elevate Greece συνέβαλε στη χαρτογράφηση και στήριξη του τομέα».

Προτάσεις πολιτικής

Η διανέοσις προτείνει μία σειρά από παρεμβάσεις, όπως:

• Η διαμόρφωση μακροπρόθεσμης Εθνικής Στρατηγικής. 
• Η ίδρυση ενιαίου Υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης και Έρευνας για την εξάλειψη του κατακερματισμού.
• Η ενεργοποίηση του Patent Fund, με ενοποίηση των φορέων διανοητικής ιδιοκτησίας υπό μία ομπρέλα και επικύρωση του Ενιαίου Διπλώματος Ευρεσιτεχνίας (Unitary Patent). 
• Η ενίσχυση των Venture Capitals για στάδια ανάπτυξης (scale-up) και παροχή κινήτρων σε συνταξιοδοτικά ταμεία για επενδύσεις σε VCs.
• Η αξιοποίηση του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα ως πεδίου πιλοτικών εφαρμογών (early adopters) και πλήρης εφαρμογή της πολιτικής ανοιχτών δεδομένων (Ν. 4305/2014).
• Η δημιουργία κοινού φόρουμ έρευνας-βιομηχανίας, ενίσχυση των Γραφείων Μεταφοράς Τεχνολογίας και παροχή κινήτρων για τη δημιουργία συνεργατικών σχηματισμών (clusters).
• Η ίδρυση κόμβων καινοτομίας σε μεγάλες πόλεις και ενίσχυση της συμμετοχής των ΜμΕ στα ευρωπαϊκά ανταγωνιστικά προγράμματα.
• Η παροχή στοχευμένων φοροαπαλλαγών για επενδύσεις σε τεχνολογίες αιχμής και αναβάθμιση των ευρυζωνικών υποδομών. 
• Η θεσμοθέτηση κινητικότητας ερευνητών προς τον ιδιωτικό τομέα (π.χ. συμβόλαια 9μηνης διάρκειας), κίνητρα επαναπατρισμού (brain gain) και υποχρεωτική απλοποίηση διαδικασιών στους ΕΛΚΕ.
• Η επέκταση του χρόνου πρακτικής άσκησης, η ενίσχυση του επαγγελματικού προσανατολισμού και η παρακολούθηση της πορείας αποφοίτων από την ΕΘΑΑΕ.
• Η εισαγωγή μαθημάτων επιχειρηματικότητας σε τμήματα STEM και αναβάθμιση των τεχνικών-επαγγελματικών σχολών.