«Παρακοινωνικό πένθος»: Γιατί ο θάνατος μιας διασημότητας μας αγγίζει τόσο προσωπικά;

- Newsroom

Ο θάνατος μιας διασημότητας μπορεί να προκαλέσει μια βαθιά και, εκ πρώτης όψεως, απρόσμενη θλίψη, ακόμη και σε ανθρώπους που δεν είχαν γνωρίσει ποτέ προσωπικά το συγκεκριμένο πρόσωπο. Καλλιτέχνες, αθλητές και άλλες δημόσιες προσωπικότητες μπορούν να γίνουν μέρος της καθημερινότητάς μας μέσα από τη μουσική, τις ταινίες, τις αθλητικές διοργανώσεις, τις συνεντεύξεις και, τα τελευταία χρόνια, την καθημερινή τους παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Σύμφωνα με το Thriveworks, αυτό μπορεί να δημιουργήσει μια παρακοινωνική σχέση-μια συναισθηματική σύνδεση στην οποία το κοινό αισθάνεται κοντά σε κάποιον που στην πραγματικότητα δεν γνωρίζει. Όταν αυτό το πρόσωπο πεθαίνει, η αίσθηση της απώλειας μπορεί επομένως να μοιάζει εκπληκτικά προσωπική.

Τι είναι το «παρακοινωνικό πένθος» και γιατί πραγματικά μας προκαλεί πόνο;

Όπως αναφέρεται στο Focus.it  το μονόπλευρο συναισθηματικό φαινόμενο που αναπτύσσεται ανάμεσα στο κοινό και σε ηθοποιούς, τραγουδιστές, αθλητές κ.ά., όταν μια διασημότητα πεθαίνει, έχει μια συγκεκριμένη ονομασία: «παρακοινωνικό πένθος ή parasocial grief». Ο όρος επινοήθηκε τη δεκαετία του 1950 από τους Donald Horton και Richard Wohl. Παρότι πρόκειται για μια σχέση μονής κατεύθυνσης, ο δεσμός αυτός μπορεί να ενεργοποιήσει αυθεντικές και βαθιές συναισθηματικές αντιδράσεις.

Όταν πεθαίνει ένα δημόσιο πρόσωπο, το αίσθημα της απώλειας μπορεί να είναι συγκρίσιμο με εκείνο που βιώνουμε όταν πεθαίνει κάποιος κοντινός μας άνθρωπος. Μια μελέτη που πραγματοποιήθηκε από τους Eyal και Cohen το 2006 έδειξε ότι η διακοπή μιας παρακοινωνικής σχέσης μπορεί να προκαλέσει συναισθήματα παρόμοια με εκείνα του πραγματικού πένθους, ενεργοποιώντας πολύ παρόμοιες διαδικασίες σε ψυχολογικό επίπεδο. Επίσης, σύμφωνα με τους Brown, Basil και Bocarnea (2003), οι ξαφνικοί και τραγικοί θάνατοι δημόσιων προσώπων προκαλούν εντονότερες συναισθηματικές αντιδράσεις, ιδιαίτερα όταν αφορούν νέους, αγαπητούς και χαρισματικούς ανθρώπους.

Ποιοι υποφέρουν περισσότερο από τον θάνατο μιας διασημότητας; Ο ρόλος της ηλικίας, της ενσυναίσθησης και της προσωπικότητας

Φυσικά, δεν αντιδρούμε όλοι με τον ίδιο τρόπο. Η ένταση του πόνου ποικίλλει ανάλογα με διάφορους παράγοντες: την ηλικία -οι έφηβοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι- την προσωπικότητα, ιδιαίτερα σε άτομα με υψηλά επίπεδα ενσυναίσθησης ή αγχώδους προσκόλλησης, τον τρόπο ζωής και το φύλο. Ορισμένες μελέτες δείχνουν, για παράδειγμα, ότι οι γυναίκες τείνουν, κατά μέσο όρο, να εμπλέκονται περισσότερο συναισθηματικά σε αυτές τις δυναμικές (Giles, 2002).

Γιατί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα ΜΜΕ καθιστούν το πένθος συλλογικό;

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν επίσης αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι βιώνουν και εκφράζουν αυτού του είδους την απώλεια. Οι θαυμαστές μπορούν να μοιραστούν αμέσως αναμνήσεις, αφιερώματα και συναισθήματα, δημιουργώντας μια αίσθηση συλλογικού πένθους. Όπως σημειώνεται στο ιταλικό περιοδικό Focus.it και στην εφημερίδα «Ouest-France» για το «παρακοινωνικό πένθος», ο θάνατος μιας γνωστής προσωπικότητας μπορεί να επηρεάσει μεγάλες κοινότητες ανθρώπων που μοιράζονταν μια συναισθηματική σύνδεση με το έργο της, ακόμη και αν αυτή η σύνδεση ήταν μονόπλευρη.

Δεν πενθούμε μόνο το πρόσωπο, αλλά και όσα συμβολίζει

Η αντίδραση των μέσων ενημέρωσης συμβάλλει στην ενίσχυση και στον πολλαπλασιασμό αυτής της συναισθηματικής εμπλοκής. Ενώ τα παραδοσιακά μέσα, όπως το ραδιόφωνο και η τηλεόραση, δημιουργούν μια τελετουργική και δημόσια αφήγηση γύρω από την απώλεια, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μετατρέπουν το πένθος σε μια κοινή συναισθηματική συμμετοχή. Η δημοσίευση μιας ανάρτησης, μιας φράσης ή μιας φωτογραφίας γίνεται μια συλλογική πράξη συμβολικής επεξεργασίας του πένθους. Και συχνά, μέσα από αυτή την κοινή έκφραση, αναζητούμε νόημα, παρηγοριά και σύνδεση.

Αλλά τι είναι αυτό που πραγματικά πενθούμε;

Όχι μόνο το ίδιο το πρόσωπο, αλλά και αυτό που αντιπροσώπευε για εμάς: μια περίοδο της ζωής μας, μια ιδέα, μια συναισθηματική ταύτιση. Οι διασημότητες μας συνοδεύουν καθώς μεγαλώνουμε, δίνουν φωνή στα όνειρά μας και γίνονται μέρος του καθημερινού μας φαντασιακού κόσμου.

Ο θάνατος μιας διασημότητας ως πολιτισμικό γεγονός

Όπως έχουν παρατηρήσει στο παρελθόν ο Richard Dyer και η Carolyn Kitch — ο πρώτος μελετητής των μέσων ενημέρωσης και των διασημοτήτων και η δεύτερη καθηγήτρια με ειδίκευση στη συλλογική μνήμη στα μέσα ενημέρωσης — ο θάνατος ενός δημόσιου προσώπου αποτελεί επίσης ένα πολιτισμικό γεγονός. Σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής, το συμβολικό κλείσιμο ενός συλλογικού κεφαλαίου. Δεν πενθούμε, λοιπόν, μόνο ένα οικείο πρόσωπο, αλλά και ένα κομμάτι του ίδιου μας του εαυτού.

Πηγή: ΕΡΤ