Πέθανε ο νομπελίστας Ντέσμοντ Τούτου, ήρωας του αγώνα κατά του απαρτχάιντ

- Newsroom

Ο Νοτιοαφρικάνος αγγλικανός αρχιεπίσκοπος Ντέσμοντ Τούτου, νομπελίστας Ειρήνης, ήρωας του αγώνα κατά του απαρτχάιντ, πέθανε σήμερα σε ηλικία 90 ετών, ανακοίνωσε ο πρόεδρος της χώρας Σίριλ Ραμαφόσα.

Ο πρόεδρος εξέφρασε «εξ ονόματος όλων των Νοτιοαφρικανών τη βαθιά του θλίψη για τον θάνατο, σήμερα Κυριακή», αυτή της κορυφαίας προσωπικότητας στην ιστορία της Νότιας Αφρικής, σύμφωνα με ανακοίνωση.

«Ο θάνατος του αρχιεπισκόπου επί τιμή Ντέσμοντ Τούτου είναι ένα νέο κεφάλαιο πένθους στον αποχαιρετισμό του έθνους μας σε μια γενιά εξαιρετικών Νοτιοαφρικανών που μας κληροδότησαν μια απελευθερωμένη Νότια Αφρική», δήλωσε ο πρόεδρος.

«Ένας άνδρας εξαιρετικής ευφυΐας, ακεραιότητας, ακατάβλητος απέναντι στις δυνάμεις του απαρτχάιντ, ήταν επίσης τρυφερός και ευάλωτος στη συμπόνια του για αυτούς που υπέστησαν καταπίεση, αδικία και βία υπό το απαρτχάιντ και για τους καταπιεσμένους ολόκληρου του κόσμου», πρόσθεσε ο Ραμαφόσα.

Η υγεία του είχε επιδεινωθεί εδώ και μήνες. Δεν εμφανιζόταν πλέον δημοσίως αλλά πάντα χαιρετούσε τις κάμερες που ήταν παρούσες σε κάθε κίνησή του, χαμογελώντας ή με πειρακτικό βλέμμα, όταν εμβολιάστηκε κατά της Covid-19 σε νοσοκομείο, ή κατά τη διάρκεια του εορτασμού των γενεθλίων του τον Οκτώβριο.

Ο Τούτου είχε διαγνωστεί με καρκίνο του προστάτη στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και τα τελευταία χρόνια είχε νοσηλευθεί αρκετές φορές για να αντιμετωπίσει λοιμώξεις που σχετίζονταν με τη θεραπεία του.

«Τελικά, σε ηλικία 90 ετών, πέθανε γαλήνια στο Oasis Frail Care Centre στο Κέιπ Τάουν σήμερα το πρωί», ανέφερε σε ανακοίνωση εκ μέρους της οικογένειας Τούτου η δρ. Ραμφέλα Μαμφέλε, που εκτελεί χρέη αντιπροέδρου στο ίδρυμα Archbishop Desmond Tutu για την Πνευματική Ιδιοκτησία και ήταν εκ των συντονιστών στο Γραφείο του Αρχιεπισκόπου. Δεν έδωσε λεπτομέρειες για τα αιτία του θανάτου του.

Παρότι είχε ύψος μόλις 1,68 μ., ο Τούτου, με μεταδοτικό γέλιο, ήταν γίγαντας ήθους, που το 1984 βραβεύθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης για τη μη βίαιη αντίστασή του στο απαρτχάιντ. Μια δεκαετία αργότερα, έγινε μάρτυρας του τέλους του καθεστώτος αυτού και ανέλαβε επικεφαλής της Επιτροπής Αλήθειας και Συμφιλίωσης, που συστήθηκε για να αποκαλύψει τις ωμότητες που διαπράχθηκαν εκείνα τα πέτρινα χρόνια.

Κήρυττε κατά της τυραννίας της μειοψηφίας των λευκών και ακόμα και μετά το τέλος της, ποτέ δεν υπαναχώρησε στον αγώνα του για μια δικαιότερη Νότια Αφρική, ζητώντας με εξίσου μαχητικό τρόπο να λογοδοτήσει η πολιτική ελίτ των μαύρων, όπως το ζητούσε και για τους λευκούς Αφρικανούς.

Προς το τέλος της ζωής του, εξέφραζε τη λύπη του που το όνειρό του για το «έθνος του ουράνιου τόξου» δεν έχει γίνει ακόμα πραγματικότητα.

Σε διεθνές επίπεδο, ο ακτιβιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μίλησε για σειρά από ζητήματα, από την κατοχή των παλαιστινιακών εδαφών από το Ισραήλ ως τα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων και τον υποβοηθούμενο θάνατο – θέματα που παγίωσαν τη δημοφιλία του.

Είχε αξιοποιήσει την θητεία του στην κορυφή της ιεραρχίας της Αγγλικανικής Εκκλησίας για να τονίσει τα δεινά των μαύρων της Νότιας Αφρικής.

Ερωτηθείς, όταν εγκατέλειπε τη θέση του Αρχιεπισκόπου του Κέιπ Τάουν το 1996, εάν υπάρχει κάτι για το οποίο μετανιώνει, ο Τούτου δήλωσε: «Ο αγώνας τείνει να κάνει κάποιον περισσότερο τραχύ και να νομίζει ότι έχει πάντα δίκιο. Ελπίζω ότι ο κόσμος θα με συγχωρήσει για τις όποιες πληγές τυχόν του προκάλεσα».

Μιλώντας δημόσια και ταξιδεύοντας ακούραστα καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980, ο Τούτου έγινε το πρόσωπο του κινήματος κατά του απαρτχάιντ στο εξωτερικό, την ώρα που πολλοί ηγέτες του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου (ANC), όπως ο Νέλσον Μαντέλα, βρίσκονταν στη φυλακή.

«Η γη μας φλέγεται και ματώνει και ζητώ από τη διεθνή κοινότητα να επιβάλει τιμωρητικές κυρώσεις σε βάρος αυτής της κυβέρνησης», είπε το 1986.

Παρόλο που οι κυβερνήσεις αγνόησαν την έκκλησή του, βοήθησε να οργανωθούν καμπάνιες μεταξύ των απλών ανθρώπων σε όλο τον κόσμο που μάχονταν υπέρ του τέλους του απαρτχάιντ μέσω μποϊκοτάζ σε οικονομικό και πολιτιστικό επίπεδο.

Ο πρώην σκληροπυρηνικός λευκός πρόεδρος Π. Β. Μπότα είχε ρωτήσει τον Τούτου σε επιστολή τον Μάρτιο του 1968 εάν εργαζόταν για το βασίλειο του Θεού ή για το βασίλειο που είχε υποσχεθεί το τότε εκτός νόμου –κυβερνών σήμερα– ANC.

Επικήδειοι

Από τα πιο δύσκολα καθήκοντά του ήταν να απευθύνει επικήδειους για μαύρους που έχασαν με βίαιο τρόπο τη ζωή τους στη μάχη κατά της κυριαρχίας των λευκών. «Έχουμε κουραστεί να ερχόμαστε σε κηδείες, να εκφωνούμε λόγους κάθε εβδομάδα. Είναι ώρα να σταματήσουν να χάνονται ανθρώπινες ζωές», είπε κάποτε.

Ο ίδιος έλεγε ότι η στάση του για το απαρτχάιντ είναι περισσότερο ηθική, παρά πολιτική.

«Είναι ευκολότερο να είναι κανείς χριστιανός στη Νότια Αφρική παρά οπουδήποτε αλλού, διότι τα θέματα ηθικής είναι τόσο ξεκάθαρα σε αυτή τη χώρα», είπε κάποτε στο πρακτορείο ειδήσεων Reuters.

Τον Φεβρουάριο του 1990, ο Τούτου οδήγησε τον Νέλσον Μαντέλα σε εξώστη στο δημαρχείο του Κέιπ Τάουν, που έβλεπε προς την πλατεία όπου εκείνος απηύθυνε την πρώτη δημόσια ομιλία του ύστερα από 27 χρόνια στη φυλακή. Ο Τούτου ήταν επίσης στο πλάι του Μαντέλα τέσσερα χρόνια αργότερα όταν εκείνος ορκίστηκε πρώτος μαύρος πρόεδρος της χώρας.

«Κάποιες φορές οξεία, συχνά τρυφερή, ποτέ φοβισμένη και σπάνια χωρίς χιούμορ, η φωνή του Ντέσμοντ Τούτου θα είναι πάντα η φωνή όσων δεν έχουν φωνή», είναι ο τρόπος με τον οποίο ο Μαντέλα, που πέθανε τον Δεκέμβριο του 2013, περιέγραφε τον φίλο του.

Γιος δασκάλου

Γιος δασκάλου, ο Τούτου γεννήθηκε στο Κλάρκσντορπ, μια συντηρητική πόλη δυτικά του Γιοχάνεσμπουργκ, στις 7 Οκτωβρίου του 1931. Η οικογένεια μετακόμισε στη Σοφίαταουν του Γιοχάνεσμπουργκ, μια από τις λίγες μικτές περιοχές της εμπορικής πρωτεύουσας της χώρας, που στη συνέχεια διαλύθηκε υπό τους νόμους του απαρτχάιντ για να χτιστεί το προάστιο των λευκών, το Τριόμφ.

Ανέκαθεν φιλομαθής και παθιασμένος, ο Τούτου αρχικά εργάστηκε ως δάσκαλος. Αλλά είπε ότι τον εξόργιζε το σύστημα εκπαίδευσης για τους μαύρους, για το οποίο Νοτιοαφρικανός πρωθυπουργός δήλωσε κάποτε ότι είχε στόχο να τους προετοιμάσει για τον ρόλο τους ως υπηρετών στην κοινωνία.

Εγκατέλειψε τη διδασκαλία το 1957 και αποφάσισε να ενταχθεί στους κόλπους της εκκλησίας, σπουδάζοντας αρχικά στο Θεολογικό Κολλέγιο Σεντ Πίτερς στο Γιοχάνεσμπουργκ. Χειροτονήθηκε το 1961 και συνέχισε τις σπουδές του στο Λονδίνο.

Ύστερα από τέσσερα χρόνια, επέστρεψε στη Νότια Αφρική, όπου το χαρισματικό κήρυγμά του τον οδήγησε στη θέση του αρχιμανδρίτης της Αγγλικανικής Εκκλησίας στο Γιοχάνεσμπουργκ το 1975.

Το 1986 διορίστηκε ο πρώτος μαύρος αρχιεπίσκοπος του Κέιπ Τάουν, και έγινε επικεφαλής της Αγγλικανικής Εκκλησίας, της τέταρτης μεγαλύτερης στη Νότια Αφρική. Παρέμεινε στη θέση αυτή ως το 1996.

"Οι Πρεσβύτεροι" τιμούν την προσήλωσή του στην ειρήνη, την αγάπη και την ισότητα

Η ομάδα των προσωπικοτήτων που συγκροτούν την ομάδα των Πρεσβύτερων ("The Elders") τίμησαν τον νοτιοαφρικανό αρχιεπίσκοπο Ντέσμοντ Τούτου χαρακτηρίζοντάς τον «έμπνευση» για τον κόσμο. «Η προσήλωσή του στην ειρήνη, την αγάπη και την ισότητα» θα παραμείνει.

Ο Ντέσμοντ Τούτου, που πέθανε σήμερα σε ηλικία 90 ετών, υπήρξε ο πρώτος πρόεδρος της οργάνωσης αυτής που ιδρύθηκε το 2007 από τον Νέλσον Μαντέλα και συγκεντρώνει αναγνωρισμένες προσωπικότητες που εργάζονται για παγκόσμια προβλήματα που θεωρούνται ανυπέρβλητα.

«Ο θάνατός του ακολουθεί μία μακρά και θαρραλέα μάχη κατά της αρρώστιας, η οποία ποτέ δεν έκαμψε ην αποφασιστικότητά του να αγωνίζεται κατά της αδικίας σε όλες τις μορφές της», αναφέρεται στην ανακοίνωση των Πρεσβύτερων.

«Οι πρεσβύτεροι έχασαν έναν πολύτιμο φίλο, το μεταδοτικό γέλιο και το πονηρό χιούμορ του οποίου μας γοήτευαν όλους...Ο κόσμος έχασε μία πηγή έμπνευσης, τα επιτεύγματα του οποίου δεν θα λησμονηθούν ποτέ και η προσήλωσή του στην ειρήνη, την αγάπη και την θεμελιώδη ισότητα όλων των ανθρωπίνων όντων θα συνεχίσει να εμπνέει τις επόμενες γενεές».

Η πρόεδρος της οργάνωσης, η πρώην πρόεδρος της Ιρλανδίας Μέρι Ρόμπινσον, δήλωσε ότι οι Πρεσβύτεροι «δεν θα είναι αυτό που είναι σήμερα χωρίς το πάθος, την προσήλωση και την ηθικού συνείδηση».

Και χιούμορ και οργή

Ο αρχιεπίσκοπος Ντέσμοντ Τούτου ήταν ο άνθρωπος των ισχυρών πεποιθήσεων και των ισχυρών λόγων. Χρησιμοποιούσε τόσο το χιούμορ όσο και την οργή για να μεταδώσει ό,τι πίστευε και ό,τι απεχθανόταν:

- «Να είστε επιεικείς με τους Λευκούς, έχουν την ανάγκη να ανακαλύψουν και πάλι την ανθρωπιά τους»

(Οκτώβριος 1984, στις χειρότερες στιγμές του καθεστώτος του απαρτχάιντ)

- «Είναι η ιστορία ενός Ζαμπιανού και ενός Νοτιοαφρικανού που συζητούν. Ο Ζαμπιανός κομπάζει για τον υπουργό Ναυτικού. Ο Νοτιοαφρικανός τον ρωτάει: "αλλά εσείς δεν έχετε στόλο, δεν έχετε πρόσβαση στην θάλασσα, πώς μπορείτε να έχετε υπουργό Ναυτικού; Και ο Ζαμπιανός απαντά: "Κι' εσείς στην Νότια Αφρική δεν έχετε υπουργό Δικαιοσύνης, ε;" »

(Ομιλία κατά την απονομή του Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης, 11 Δεκεμβρίου 1984).

- «Για όνομα του Θεού, θα ακούσουν, οι Λευκοί θα ακούσουν αυτό που προσπαθούμε να τους πούμε; Σας παρακαλώ, το μόνο πράγμα που σας ζητάμε είναι να αναγνωρίσετε ότι είμαστε κι' εμείς άνθρωποι. Όταν μας γδέρνετε, ματώνουμε. Όταν μας γαργαλάτε, γελάμε».

(Όταν ζητούσε την επιβολή κυρώσεων κατά της Νότιας Αφρικής σε ομιλία του τον Ιανουάριο 1985).

- «Ο πρόεδρός σας είναι καταστροφή σε ό,τι αφορά τους Μαύρους. Είμαι πολύ θυμωμένος. Η Δύση να πάει στον διάολο. Τα συνδικάτα των μαύρων ζητούν κυρώσεις, Πάνω από το 70% του λαού μας, όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις, θέλει κυρώσεις. Αλλά όχι, ο πρόεδρος Ρέιγκαν ξέρει καλύτερα από όλους τους άλλους. Να υποφέρουμε. Κάθεται εκεί, σαν μεγάλος λευκός αρχηγός αλά παλαιά, και μας λέει ότι εμείς, οι Μαύροι δεν ξέρουμε τι είναι καλό για μας. Ο Λευκός ξέρει».

(Συνέντευξη στον αμερικανικό Τύπο μετά την άρνηση του προέδρου των ΗΠΑ Ρόναλντ Ρέιγκαν να επιβάλει κυρώσεις στο καθεστώς του απαρτχάιντ, Ιούλιος 1986).

- «Στην Νότια Αφρική ζητούσα συχνά σε δημόσιες εκδηλώσεις στις οποίες συμμετέχουν Μαύροι και Λευκοί: "Σηκώστε τα χέρια!". Μετά έλεγα: "Κουνήστε τα χέρια". Και μετά "Κοιτάξτε τα χέρια σας". Διαφορετικά χρώματα που αντιπροσωπεύουν διαφορετικούς ανθρώπους. Είστε ο λαός ουράνιο τόξο του Θεού».

(Απόσπασμα από το βιβλίο του "The Rainbow People of God", 1996)

- «Ευχαριστώ από καρδιάς τον Θεό που δημιούργησε τον Δαλάι Λάμα. Πιστεύετε σοβαρά, όπως έχουν πει μερικοί, ότι ο Θεός λέει: "Σύμφωνοι, αυτός ο τύπος, ο Δαλάι Λάμα, είναι μια χαρά. Τι κρίμα που δεν είναι χριστιανός;" Εγώ δεν το πιστεύω, διότι, ξέρετε, ο Θεός δεν είναι χριστιανός».

(Ιούνιος 2006, Βρυξέλλες)

- «Έχει μεταμορφωθεί σε κάτι πολύ παράξενο. Ένα είδος Φρανσκεστάιν για τον λαό του».

(Για τον Ρόμπερτ Μουγκάμπε, Ιούνιος 2008)

- «Μια μέρα στο Σαν Φρανσίσκο, καθόμουν ήσυχος στην γωνιά μου και μια γυναίκα εμφανίζεται μπροστά μου. Ολοφάνερα συγκινημένη με χαιρετάει με ένα "καλημέρα αρχιεπίσκοπε Μαντέλα!". Δύο στην τιμή του ενός».

(Εκδήλωση, Οκτώβριος 2008)

«Η κυβέρνησή μας που με αντιπροσωπεύει- που με αντιπροσωπεύει, εμένα; - δήλωσε ότι δεν θα υποστηρίξει τους Θιβετιανούς που καταπιέζονται βάναυσα από τους Κινέζους. Σας προειδοποιώ, σας προειδοποιώ ότι θα προσευχηθούμε όπως προσευχηθήκαμε για την πτώση του καθεστώτος του απαρτχάιντ, θα προσευχηθούμε για την πτώση μίας κυβέρνησης που δεν μας αντιπροσωπεύει».

(Συνέντευξη Τύπου μετά την άρνηση της κυβέρνησης της Νότιας Αφρικής να χορηγήσει βίζα στον Δαλάι Λάμα για να παρευρεθεί στα 80ά γενέθλια του Ντέσμοντ Τούτου, Οκτώβριος 2011).

- «Δεν θα σεβαστώ έναν ομοφοβικό Θεό (...) Θα αρνηθώ να πάω στον ομοφοβικό παράδεισο. Θα πω, όχι, λυπάμαι, προτιμώ μακράν να πάω στην άλλη πλευρά. Συμμετέχω και σ' αυτήν την εκστρατεία, όπως συμμετείχα στην εκστρατεία κατά του απαρτχάιντ. Για μένα, βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο».

(Ομιλία, Ιούλιος 2013)

- «Είχε αδυναμίες; Φυσικά. Κι' ανάμεσα σ' αυτές, αυτή η ακλόνητη πίστη προς αυτήν την οργάνωση (το Εθνικό Αφρικανικό Κονγκρέσο) και ορισμένους συντρόφους που τον απογοήτευσαν. Κράτησε στην κυβέρνησή του υπουργούς ανίκανους, πραγματικά ανίκανους. Αλλά πιστεύω ότι είναι άγιος, διότι ενέπνευσε δυνατά τους άλλους».

(Την επομένη του θανάτου του Νέλσον Μαντέλα, 6 Δεκεμβρίου 2013)

- «Καθώς πεθαίνουν, οι άνθρωποι έχουν τον έλεγχο της ζωής τους, άρα γιατί να τους αρνείται κανείς τον έλεγχο του θανάτου τους;».

(Άρθρο, Οκτώβριος 2016)

ΑΠΕ -ΜΠΕ, AFP, Reuters