Η Πλατεία Αριστοτέλους δεν είναι απλώς ένας δημόσιος χώρος· είναι ο σπουδαιότερος ενιαίος υπαίθριος χώρος της Θεσσαλονίκης, μια νοητή γέφυρα που ενώνει το χθες με το σήμερα. Στέκεται ως τοπόσημο που ισορροπεί ανάμεσα στο αρχιτεκτονικό παρελθόν και το σύγχρονο πρόσωπο της πόλης, αποτελώντας την καρδιά της κοινωνικής και πολιτικής της ζωής. Σήμερα, η εμβληματική πλατεία ετοιμάζεται για την πιο σημαντική μεταμόρφωσή της εδώ και δεκαετίες.
Το όραμα του Ερνέστ Εμπράρ
Μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 1917, ο Γάλλος πολεοδόμος Ερνέστ Εμπράρ ανέλαβε να σχεδιάσει μια πόλη ευρωπαϊκών προδιαγραφών. Το όραμά του για τον κεντρικό άξονα ήταν μεγαλειώδες: μια επιβλητική δίοδος που θα ξεκινούσε από τη θάλασσα και θα κατέληγε σε ένα επιβλητικό Δικαστικό Μέγαρο πάνω από την οδό Εγνατία. Στα αρχικά σχέδια, η πλατεία επρόκειτο να ονομαστεί «Πλατεία Μεγάλου Αλεξάνδρου», διακοσμημένη με μια θριαμβική πύλη, ένα σιντριβάνι και το άγαλμα του Μακεδόνα στρατηλάτη. Ωστόσο, η ανακάλυψη των αρχαιοτήτων της Ρωμαϊκής Αγοράς άλλαξε τα σχέδια. Το Δικαστικό Μέγαρο δεν χτίστηκε ποτέ, αφήνοντας πίσω του μόνο την ονομασία «Πλατεία Δικαστηρίων» για το πάνω μέρος του άξονα.
Αρχιτεκτονική ταυτότητα και μεταπολεμική ολοκλήρωση
Η οριστική μορφή της Αριστοτέλους παγιώθηκε το 1960. Τα κτίρια που την περιβάλλουν, οικοδομημένα κυρίως τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, αποτελούν έργα τέχνης. Οι καμάρες, οι στοές και οι κιονοστοιχίες τους παντρεύουν δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα με «νεοβυζαντινές» επιρροές, προσδίδοντας στην πλατεία μια μοναδική αριστοκρατική αύρα.
Δεσπόζουσα θέση κατέχουν δύο εμβληματικά οικοδομήματα: το Ολύμπιον (τέλη δεκαετίας '50), μόνιμη έδρα του Φεστιβάλ Κινηματογράφου, και το ξενοδοχείο Ηλέκτρα Παλλάς (δεκαετία '60), σχεδιασμένο από τον Ζακ Μοσέ, που με την καμπυλόσχημη όψη του ολοκληρώνει το «άνοιγμα» της πλατείας προς τον Θερμαϊκό.
Η Πλατεία του χθες και του σήμερα
Για δεκαετίες, η Αριστοτέλους υπήρξε το επίκεντρο των μεγάλων πολιτικών συγκεντρώσεων. Οι φωνές του Καραμανλή, του Παπανδρέου και του Μητσοτάκη αντήχησαν στις προσόψεις των κτιρίων της, συγκεντρώνοντας πλήθη από την παραλία μέχρι την Εγνατία. Ταυτόχρονα, λειτούργησε ως συγκοινωνιακός κόμβος, με τα λεωφορεία των δυτικών συνοικιών να καταλήγουν στο «πέταλο», εκεί όπου σήμερα σφύζει η ζωή ανάμεσα στην Άθωνος και το Καπάνι.
Κομβικό σημείο στη σύγχρονη πορεία της πλατείας Αριστοτέλους υπήρξε το 1997, όταν με αφορμή τον θεσμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, ο χώρος απελευθερώθηκε από την κίνηση των οχημάτων. Η πεζοδρόμηση αυτή άλλαξε ριζικά τον χαρακτήρα της περιοχής, προσδίδοντάς της τη μνημειακή και ελεύθερη μορφή που απολαμβάνουν σήμερα κάτοικοι και επισκέπτες.
Με την πεζοδρόμησή της και τη διαμόρφωση της νησίδας πρασίνου, η πλατεία μεταμορφώθηκε σε έναν χώρο αναψυχής, πολιτιστικών εκδηλώσεων και εορταστικών συναυλιών. Την ίδια στιγμή, η πλατεία αποτέλεσε τόπο συνάντησης των Θεσσαλονικέων και μη με την αθλητική ιστορία της Ελλάδας.
Αντίστροφη μέτρηση για τη νέα μορφή του κεντρικού άξονα
Σήμερα, με τη νέα ανάπλαση προ των πυλών, η Αριστοτέλους ετοιμάζεται να γυρίσει ακόμη μια σελίδα στην ιστορία της, παραμένοντας το πιο ζωντανό και αναγνωρίσιμο κύτταρο της Θεσσαλονίκης. Όπως ανακοινώθηκε από τη δημοτική αρχή, χθες δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, ο διεθνής διαγωνισμός για την ανάδειξη του αναδόχου που θα αναλάβει την κατασκευή του έργου στον Άξονα και την Πλατεία Αριστοτέλους. Το έργο αφορά το τμήμα της πλατείας από τη Λεωφόρο Νίκης έως την οδό Εγνατία.
Η νέα Αριστοτέλους φιλοδοξεί να πάψει να είναι απλώς ένα πέρασμα για τους τουρίστες και να γίνει ξανά το «σαλόνι» των Θεσσαλονικέων, διατηρώντας ταυτόχρονα την ιστορικότητα και την καθημερινή της λειτουργικότητα.
