Πώς «Δαίδαλος» και «Pharos» ενισχύουν την ψηφιακή μας κυριαρχία - Η λειτουργία και όσοι έχουν πρόσβαση

Η Ελλάδα σταματά να είναι απλός χρήστης της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) και αρχίζει να αποκτά ενεργό συμμετοχή στην ευρωπαϊκή ψηφιακή κυριαρχία. Αυτό σηματοδότησε η έναρξη λειτουργίας του υπερυπολογιστή «Δαίδαλος» που θα είναι ο πυρήνας του «Pharos AI Factory», ενός από τα πρώτα 13 της Ευρώπης, που θα παρέχει υπολογιστική ισχύ, δεδομένα, τεχνογνωσία σε start-ups, πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και επιχειρήσεις.

Ίσως να διανύουμε τη σημαντικότερη μεταβατική περίοδο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, σύμφωνα με πολιτικούς αναλυτές. Η ΤΝ δεν είναι απλώς μία τεχνολογική εξέλιξη που μετασχηματίζει την οικονομία και την παραγωγή, αλλά ορίζει και τον τρόπο με τον οποίο κατανέμεται η ισχύς στον πλανήτη. Την ώρα που οι ΗΠΑ και η Κίνα συγκεντρώνουν περίπου το 90% της παγκόσμιας υπολογιστικής ισχύος και το σύνολο των εταιρειών που αναπτύσσουν πλατφόρμες ΤΝ, η Ευρώπη προς το παρόν συμμετέχει σε ένα παιχνίδι κυρίως ως θεατής και όχι ως παίκτης.

Τα πρώτα βήματα δειλά-δειλά άρχισαν να γίνονται στην Ευρώπη αλλά και τη χώρα μας, ώστε να ξεφύγει από παθητικό καταναλωτισμό και να αποκτήσει ψηφιακή κυριαρχία. Αυτό δεν σημαίνει αυτάρκεια ή απομόνωση, αλλά δυνατότητα επιλογής σε υπηρεσίες, υποδομές και απεξάρτησης από άλλες δυνάμεις. Δεν ήταν τυχαία η δήλωση του Κυριάκου Μητσοτάκη, το μεσημέρι της Δευτέρας όταν ενεργοποίησε τον «Δαίδαλο». «Αν δεν επενδύσουμε σε τεχνολογίες αυτού του είδους μπορεί να είμαστε ευάλωτοι σε κάποιον που μπορεί να θέλει να μας κόψει την πρόσβαση στην τεχνολογία», τόνισε ο πρωθυπουργός δίνοντας τη διάσταση της ανάγκης για ψηφιακή κυριαρχία που αρχίζει να «χτίζεται» με τον υπερυπολογιστή και την κοιτίδα ανάπτυξης ΤΝ, «Pharos».

Τι είναι και πως δουλεύει ο «Δαίδαλος»

Τα νούμερα αποτυπώνουν πλήρως τη μεγάλη ισχύ και δυναμική που κατέχει ο υπερυπολογιστής «Δαίδαλος». Μέσα σε ένα δευτερόλεπτο μπορεί να εκτελέσει 85,69 τετράκις εκατομμύρια πράξεις, για τις οποίες ένας άνθρωπος με κουμπιετεράκι θα χρειαζόταν 2,7 δισεκατομμύρια χρόνια.

Ο εθνικός υπερυπολογιστής είναι το ισχυρότερο υπολογιστικό σύστημα που έχει αποκτήσει ποτέ η Ελλάδα. Ο «Δαίαδαλος» καταλαμβάνει την 31η θέση στην παγκόσμια κατάταξη TOP 500 των ισχυρότερων υπερυπολογιστών και την 23η θέση στην Green 500, που αξιολογεί την ενεργειακή τους αποδοτικότητα. Ο υπερυπολογιστής που έχει εγκατασταθεί στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου, βασίζεται στην προηγμένη αρχιτεκτονική της Hewlett Packard Enterprise (HPE) και διαθέτει επιταχυντές NVIDIA GH200, σχεδιασμένους για ιδιαίτερα απαιτητικές υπολογιστικές εργασίες και εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.

Τη λειτουργία και τη διαχείριση του έχει το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας, φορέας του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος EuroHPC. Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε 58,9 εκατ. ευρώ.

Η σύνδεση με τον «Pharo»

Με την ισχύ του «Δαίδαλου» θα παρασκευαστεί η ΤΝ «made in Greece» στο «Pharos AI Factory», όπου συνδυάζονται δεδομένα, τεχνογνωσία, εργαλεία, εκπαίδευση και εξειδικευμένη υποστήριξη. Ο «Pharos» θα αποτελεί το οικοσύστημα για ερευνητές, πανεπιστήμια, επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς, ώστε να αναπτύσσουν εφαρμογές ΤΝ.

Την κοιτίδα «Pharos» διαχειρίζεται μία νεοσύστατη εταιρεία του ελληνικού δημοσίου με μετόχους το υπερταμείο το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και ΤΝ. Στόχος είναι να αποτελέσει τον επιχειρηματικό βραχίονα της αξιοποίησης της ΤΝ στη χώρα με ταχύτατους ρυθμούς.

Όπως αναφέρουν πηγές στη «ΜτΚ», στην ουσία θα λειτουργεί ως το περιβάλλον για πειράματα για να εξετάζονται εφαρμογές ΤΝ πριν χρησιμοποιηθούν από το ευρύ κοινό. Θα δίνεται η δυνατότητα να χρησιμοποιούν οι ενδιαφερόμενοι εργαλεία, υπηρεσίες, τεχνογνωσία ώστε να δοκιμάζουν τις ιδέες τους στην πράξη.

Οι δυνατότητες

Οι εφαρμογές θα καλύπτουν ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα, από την υγεία και τη βιοϊατρική έρευνα μέχρι την κλιματική αλλαγή, την ενέργεια, τις μεταφορές, τη βιομηχανία και την κυβερνοασφάλεια. Παράλληλα, σημαντικό μέρος τους θα αφορά την ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό.

Για παράδειγμα, στον τομέα της υγείας, ερευνητικές ομάδες θα μπορούν να αξιοποιούν μοντέλα ΤΝ για την έγκαιρη ανίχνευση ασθενειών και την ανάπτυξη εξατομικευμένων θεραπειών.

Στην Πολιτική Προστασία, η ΤΝ θα μπορεί να συμβάλλει στην πρόβλεψη της εξάπλωσης μίας πυρκαγιάς, εξετάζοντας διαφορετικά σενάρια, αλλά και στην εκτίμηση ακραίων καιρικών φαινομένων.

Την ίδια ώρα, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και start-ups θα έχουν τη δυνατότητα να δοκιμάζουν ψηφιακά νέα προϊόντα και παραγωγικές διαδικασίες πριν από την υλοποίησή τους, περιορίζοντας σημαντικά τον χρόνο και το κόστος ανάπτυξης.

Ποιοι θα μπορούν να το χρησιμοποιούν

Την υπολογιστική ισχύ του «Δαιδάλου» θα μπορούν να χρησιμοποιούν φοιτητές και ερευνητές από την ελληνική και ευρωπαϊκή επιστημονική και ακαδημαϊκή κοινότητα, νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς. Η πρόσβαση θα γίνεται μέσω συγκεκριμένων διαδικασιών και προσκλήσεων της ΕΔΥΤΕ, της Κοινής Επιχείρησης EuroHPC, ενώ μέσω της «Pharos» θα δίνεται η δυνατότητα πρόσβασης και σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις να έχουν τα εργαλεία τις υπηρεσίες ΤΝ.

Σύμφωνα με πληροφορίες της «ΜτΚ» για την πρόσβαση των επιχειρήσεων θα υπάρχουν συγκεκριμένα κριτήρια που θα ανακοινωθούν σύντομα. Ένα από τα βασικά κριτήρια για τις επιχειρήσεις, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, θα είναι το οικονομικό αποτύπωμα των προϊόντων που θα αναπτύσσονται μέσω της πλατφόρμας «Pharos». Συγκεκριμένα, θα πρέπει να προκύπτει ένα σαφές και μετρήσιμο οικονομικό όφελος από την αξιοποίηση της πλατφόρμας. Με άλλα λόγια, θα πρέπει να μπορεί να αξιολογηθεί στην πράξη τι κερδίζει μία επιχείρηση από το προϊόν που ανέπτυξε, ποια είναι τα οφέλη για τους πολίτες και ποιος είναι ο ευρύτερος αντίκτυπος στην ελληνική οικονομία.

Γενικότερα, οι ενδιαφερόμενοι θα υποβάλλουν προτάσεις, οι οποίες θα αξιολογούνται με βάση την επιστημονική ή τεχνολογική τους αξία, τις υπολογιστικές απαιτήσεις και τη διαθεσιμότητα των πόρων. Για τα πρώτα δύο χρόνια όλες οι υπηρεσίες της «Pharos» θα είναι δωρεάν για όσους τις χρησιμοποιούν, καθώς υπάρχει χρηματοδότηση.

Το επόμενο βήμα

Μετά το Λαύριο, ο δεύτερος υπερυπολογιστής σχεδιάζεται να εγκατασταθεί στην Κοζάνη και στο νέο πράσινο Κέντρο Δεδομένων του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας. Ήδη, ο διαγωνισμός ύψους 21,6 εκατ. ευρώ για την εγκατάσταση του εξοπλισμό τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση και προβλέπει ενιαία ανάθεση.

Με τους δύο υπερυπολογιστές σε ισχύ, η χώρα θα επιχειρήσει να αποτελέσει τεχνολογικό κόμβο της ΝΑ Ευρώπης και να παρέχει υποδομές και οικοσύστημα σε άλλες χώρες και εταιρείες. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι επόμενες κινήσεις σχεδιάζονται μετά από 5 έτη, όταν παγιωθούν όσα ξεκινούν άμεσα. Συγκεκριμένα, υψηλόβαθμα στελέχη που τρέχουν τα projects αναφέρουν στη «ΜτΚ» πως «η τεχνολογικά βρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη, το σημαντικό είναι ότι έχουμε μπει σε αυτή την εξέλιξη».

Δημήτρης Παπαστεργίου: «Θέλουμε να παράγουμε τη δική μας Τεχνητή Νοημοσύνη»

«Η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει ήδη τα πάντα γύρω μας. Στην υγεία, στην έρευνα, στην οικονομία, στην καθημερινότητά μας. Για να αξιοποιήσουμε, όμως, πραγματικά τις δυνατότητές της, χρειαζόμαστε και τις κατάλληλες υποδομές. Αυτό ακριβώς έρχεται να προσφέρει ο υπερυπολογιστής «ΔΑΙΔΑΛΟΣ», που εγκαινιάσαμε μαζί με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη» δηλώνει στη «ΜτΚ» ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου.

«Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Ένα πανεπιστήμιο, για παράδειγμα, θα μπορεί να αναπτύξει νέα, εξαιρετικά ακριβή μετεωρολογικά μοντέλα με δυνατότητα τοπικών προβλέψεων για ακραία καιρικά φαινόμενα, ένα ερευνητικό κέντρο να δοκιμάζει νέες προσεγγίσεις για θεραπείες ασθενειών, ή ακόμα μία startup να σχεδιάζει έξυπνες λύσεις για την κυκλοφορία στις πόλεις μας, επεξεργαζόμενη εκατομμύρια δεδομένα σε πραγματικό χρόνο. Εφαρμογές που μέχρι σήμερα απαιτούσαν τεράστιο κόστος, θα μπορούν να αξιοποιούν δωρεάν την υπολογιστική ισχύ του «ΔΑΙΔΑΛΟΥ», μέσω της εταιρείας «PHAROS» εξηγεί ο κ. Παπαστεργίου.

«Από τον Δεκέμβριο ξεκινά σταδιακά η παροχή υπηρεσιών. Και κάτι ακόμα σημαντικό: Τα δεδομένα μας θα μπορούν να παραμένουν εδώ, στην Ελλάδα και την Ευρώπη. Γιατί θέλουμε να παράγουμε τη δική μας Τεχνητή Νοημοσύνη, δίνοντας ευκαιρίες στους επιστήμονες και στις επιχειρήσεις μας» τονίζει ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης.

*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις  25.10.2026