Με το ηχηρό μήνυμα «Ποτέ ξανά» και με την ανάγκη απόδοσης φόρου τιμής στους χιλιάδες Εβραίους της Θεσσαλονίκης, ώστε να μην υπάρξει ποτέ άλλο Ολοκαύτωμα στην ιστορία της ανθρωπότητας, πραγματοποιήθηκε η εκδήλωση μνήμης στην Πλατεία Ελευθερίας.
Η εκδήλωση ξεκίνησε στις 12.00 το μεσημέρι στη συμβολή των οδών Λεωφόρου Νίκης και Ελευθερίου Βενιζέλου, με την επιμνημόσυνη δέηση (Ασκαβά) από τη Χορωδία της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης. Οι παρευρισκόμενοι στάθηκαν ευλαβικά, αποτίοντας φόρο τιμής στους περίπου 50.000 Εβραίους της Θεσσαλονίκης που εξοντώθηκαν.
Στη συνέχεια ακολούθησαν ομιλίες, με κοινό στόχο να τονιστεί η ανάγκη αποφυγής του μίσους και της μισαλλοδοξίας αλλά και η μεγάλη σημασία της διατήρησης της μνήμης των ανθρώπων που εκτοπίστηκαν και θανατώθηκαν με τόσο βίαιο τρόπο. Όλοι οι ομιλητές στάθηκαν στην ανάγκη εκμάθησης και μετάδοσης της ιστορίας μιας από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ανθρωπότητας και επανέλαβαν το κεντρικό μήνυμα «Ποτέ ξανά», ώστε να μην υπάρξει ποτέ άλλο Ολοκαύτωμα.
Ο υφυπουργός Εσωτερικών (τομέας Μακεδονίας-Θράκης), Κωνσταντίνος Γκιουλέκας, τόνισε ότι «από εδώ ξεκίνησαν όλα, η μακρά πορεία προς τα κολαστήρια που ντρόπιασαν ολόκληρη την ανθρωπότητα». Όπως ανέφερε, «κάποια ανθρωπόμορφα τέρατα άφησαν τη μισαλλοδοξία να τους οδηγήσει στο να θεωρούν πως έχουν το δικαίωμα ζωής και θανάτου πάνω σε άλλους ανθρώπους». Υπογράμμισε ότι οι μάρτυρες που δεν γύρισαν ποτέ αποτελούν γέφυρες με το παρελθόν αλλά και με το μέλλον, επισημαίνοντας πως τα νέα παιδιά οφείλουν να μάθουν τι συνέβη και να θέσουν ως χρέος ζωής τον αγώνα για να μην επαναληφθεί ποτέ αυτό το κακό.
Αναφορά στο Μουσείο Ολοκαυτώματος που θα δημιουργηθεί έκανε ο Ευρωπαίος επίτροπος βιώσιμων μεταφορών και τουρισμού, Απόστολος Τζιτζικώστας. Τόνισε μεταξύ άλλων ότι, όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος στεκόμαστε στον ίδιο χώρο για να θυμηθούμε όχι αριθμούς και στατιστικές, αλλά ανθρώπους με ονόματα, οικογένειες και όνειρα. Υπογράμμισε ότι η εβραϊκή κοινότητα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητας της Θεσσαλονίκης και πως οι άνθρωποι που εκτοπίστηκαν ήταν φίλοι, συντοπίτες και η ίδια η προοπτική της πόλης. Όπως σημείωσε, «η μνήμη από μόνη της δεν αρκεί», τονίζοντας ότι το Ολοκαύτωμα διδάσκει πως το μίσος δεν ξεκινά από τα στρατόπεδα θανάτου, αλλά από την αδιαφορία του πολίτη, τις θεωρίες συνωμοσίας και τα fake news.
Ο πρέσβης του Ισραήλ στην Ελλάδα, Noam Katz, στην ομιλία του στα αγγλικά χαρακτήρισε το Ολοκαύτωμα «ένα έγκλημα κατά της ανθρωπότητας και το πιο σκοτεινό κεφάλαιο της παγκόσμιας ιστορίας». Όπως είπε, πρόκειται για ένα κεφάλαιο που ξεκίνησε με λόγια, ψέματα και θεωρίες συνωμοσίας, ενώ επισήμανε ότι η ίδρυση του Μουσείου Ολοκαυτώματος και η ανάπλαση της Πλατείας Ελευθερίας αποδεικνύουν τη σημασία της σύνδεσης της πόλης με την Ισραηλιτική Κοινότητα.
Η περιφερειάρχης κεντρικής Μακεδονίας, Αθηνά Αηδονά, ανέφερε ότι «τιμούμε ζωές που διακόπηκαν βίαια και μαζί τους ένα κομμάτι της Θεσσαλονίκης». Τόνισε ότι η παρουσία όλων στην εκδήλωση αποτελεί ταυτόχρονα υπόσχεση μνήμης και διαρκούς εγρήγορσης, επισημαίνοντας πως το Ολοκαύτωμα αποτελεί μια τραυματική τομή στην ιστορία της πόλης. Υπογράμμισε ότι η ευθύνη δεν σταματά στη μνήμη και στην απόδοση τιμής, αλλά συνεχίζεται με τη σταθερή και αδιαπραγμάτευτη άρνηση κάθε μορφής μισαλλοδοξίας, χαρακτηρίζοντας το Μουσείο Ολοκαυτώματος ως «φάρο μνήμης».
Ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης και πρόεδρος του Μουσείου Ολοκαυτώματος Ελλάδος, Δαυίδ Σαλτιέλ, αναφέρθηκε μεταξύ άλλων και στη στάση του Δήμου Θεσσαλονίκης σχετικά με την ανάπλαση της Πλατείας Ελευθερίας, εκφράζοντας την ελπίδα το έργο να ξεκινήσει το 2026. Παράλληλα, επισήμανε ότι η Θεσσαλονίκη, που έχασε πάνω από το 98% του εβραϊκού της πληθυσμού, μπορεί και οφείλει να διδάξει. Όπως είπε, «κάθε κοινωνική δραστηριότητα, κάθε δημόσιος λόγος και κάθε συμπεριφορά οφείλει να μεταφέρει το μήνυμα ότι καμία πράξη μίσους δεν μπορεί να γίνει ανεκτή». Υπογράμμισε ότι «η μνήμη πρέπει να μετατρέπεται σε καθημερινή πράξη ανθρωπιάς και σεβασμού προς τον άλλον», σημειώνοντας πως η Θεσσαλονίκη οφείλει να είναι πρωτοπόρος όχι μόνο λόγω του παρελθόντος της, αλλά κυρίως λόγω του μέλλοντός της.
Από το βήμα της εκδήλωσης, ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Στέλιος Αγγελούδης, όπως είχε δημοσιεύσει νωρίτερα το emakedonia.gr, ανακοίνωσε την έναρξη του έργου ανάπλασης της Πλατείας Ελευθερίας σε πάρκο μνήμης, με σαφές χρονοδιάγραμμα, το οποίο αναμένεται να ανακοινωθεί από τις τεχνικές υπηρεσίες του δήμου έως τα τέλη Φεβρουαρίου. Στην ομιλία του τόνισε ότι, 81 χρόνια μετά, οι μνήμες της πόλης είναι και οφείλουν να παραμένουν έντονες. Παράλληλα, πέρα από τη μνήμη των χιλιάδων συμπολιτών μας που δεν επέστρεψαν ποτέ από τα στρατόπεδα θανάτου, αναφέρθηκε και στους 329 χριστιανούς της πόλης που αντιστάθηκαν στη βαρβαρότητα, με κυρίαρχη μορφή τον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Γεννάδιο Αλεξιάδη.
Σε δηλώσεις του μετά το πέρας της εκδήλωσης, ο κ. Αγγελούδης υπογράμμισε ότι «μέσα στο 2026 θα δούμε την Πλατεία Ελευθερίας να μεταμορφώνεται σε πάρκο μνήμης».
Από το βήμα της εκδήλωσης, ο αντιπεριφερειάρχης Μητροπολιτικής Ενότητας Θεσσαλονίκης, Κωνσταντίνος Γιουτίκας, επισήμανε ότι «δεν μπορούμε και δεν πρέπει να ξεχάσουμε πως το 96% των Εβραίων της Θεσσαλονίκης εξοντώθηκαν στα στρατόπεδα θανάτου», επισημαίνοντας ότι, όσο κι αν περνούν τα χρόνια, αυτή η φρίκη παραμένει μια ανοιχτή πληγή για την πόλη.
Δείτε βίντεο με αποσπάσματα από τις ομιλίες:
Απότιση φόρου τιμής
Στη συνέχεια ακολούθησε η τελετή απόδοσης φόρου τιμής στα θύματα του Ολοκαυτώματος. Εκπρόσωποι φορέων και της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης προσέγγισαν το μνημείο, καταθέτοντας στεφάνια ως ένδειξη σεβασμού και μνήμης.
Ιδιαίτερα συγκινητική ήταν η παρουσία των μαθητών και των μαθητριών του Εβραϊκού Δημοτικού Σχολείου «Joseph Nissim», οι οποίοι, κρατώντας λουλούδια στα χέρια τους, στάθηκαν μπροστά στο μνημείο τιμώντας τις αθώες ψυχές που χάθηκαν. Η συμμετοχή των παιδιών ανέδειξε τη σημασία της μετάδοσης της ιστορικής μνήμης στις νεότερες γενιές.
Ακολούθως, πολιτικά κόμματα, εκπρόσωποι θεσμικών φορέων και συλλογικοτήτων από ολόκληρη τη χώρα κατέθεσαν στεφάνια, αποτίοντας φόρο τιμής στους χιλιάδες Εβραίους της Θεσσαλονίκης που εξοντώθηκαν στα ναζιστικά στρατόπεδα θανάτου. Η τελετή ολοκληρώθηκε με την τήρηση ενός λεπτού σιγής στη μνήμη των θυμάτων, ενώ στη συνέχεια ακούστηκε ο Εθνικός Ύμνος, μέσα σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης και σεβασμού.
Φωτογραφίες από την εκδήλωση:
