SafeSchools Project: Σώζοντας σχολικά κτίρια από επερχόμενο σεισμό

Ο σεισμός βρήκε τα παιδιά μέσα στις αίθουσες, στη διάρκεια της πέμπτης διδακτικής ώρας. «Θεέ μου, κάνε ακόμη 30 δευτερόλεπτα να αντέξει το κτίριο να μην καταρρεύσει και μας καταπλακώσει…». O διευθυντής του δημοτικού σχολείου στο Δαμάσι Τυρνάβου, Γρηγόρης Λέτσιος, εξιστορούσε σαν όνειρο αυτό που έζησε ο ίδιος, οι 63 μαθητές και οι υπόλοιποι δάσκαλοι, την ημέρα του ισχυρού σεισμού των 6,3 βαθμών της κλίμακας ρίχτερ στην περιοχή. Εάν δάσκαλοι και μαθητές είχαν ενημερωθεί έγκαιρα, θα μπορούσαν να είχαν εκκενώσει την αίθουσα αποφεύγοντας τα χειρότερα.

Για να μην υπάρξει ξανά άλλο «Δαμάσι», επιστήμονες του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης εργάζονται σκληρά τα τελευταία δύο χρόνια, σχεδιάζοντας ένα πρωτοποριακό σύστημα έγκαιρης ειδοποίησης με στόχο την προστασία των σχολικών μονάδων από σεισμούς. Την ανάπτυξη του έχουν αναλάβει ερευνητές του εργαστηρίου Εδαφομηχανικής, Θεμελιώσεων και Γεωτεχνικής Σεισμικής Μηχανικής, του εργαστηρίου Γεωφυσικής και του εργαστηρίου Ηλεκτρονικής Φυσικής. Το καινοτόμο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης έχει ήδη εγκατασταθεί πιλοτικά σε τρία σχολεία του πολεοδομικού συγκροτήματος Θεσσαλονίκης, -αντιπροσωπευτικά των εδαφικών συνθηκών και της θέσης τους- και μέχρι το καλοκαίρι του 2022, η διεπιστημονική ομάδα προσδοκά να είναι «επιχειρησιακά» έτοιμο.

Σειρήνα θα ηχεί μερικά δευτερόλεπτα πριν τον επερχόμενο σεισμό

Η λειτουργία του συστήματος βασίζεται στα κύματα που μεταδίδονται πριν από κάθε σεισμό. Ειδικά όργανα μόνιμου και προσωρινού δικτύου σεισμογράφων, που προηγουμένως θα έχουν εγκατασταθεί σε σχολικά κτίρια, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη κατάλληλου λογισμικού αλλά και την χρήση των σταθμών του εθνικού δικτύου σεισμογράφων, θα μπορούν, «διαβάζοντας» τα κύματα, να εκτιμήσουν το μέγεθος, το επίκεντρο και τον χρόνο άφιξης μίας δόνησης.

«Μερικά δευτερόλεπτα πριν τον σεισμό ηχητικό σήμα θα ειδοποιεί μαθητές και προσωπικό ώστε πριν εκδηλωθεί η μεγάλη ένταση,να προλάβουν να εκκενώσουν το κτίριο. Ο πρόσφατος σεισμός στο Δαμάσι ήταν μια ειδική περίπτωση καθώς ήταν πάνω από το επίκεντρο. Ευτυχώς ο δάσκαλος στάθηκε εξαιρετικά ψύχραιμος και είχαμε αίσιο τέλος» περιγράφει στο makthes.gr ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης Σεισμικής Μηχανικής και ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ, Κυριαζής Πιτιλάκης αλλά και επιστημονικά υπεύθυνος του εργαστηρίου Εδαφομηχανικής του πανεπιστημίου.

«Χρειάζονται από 10 έως 30 δευτερόλεπτα μέχρι το σύστημα να εντοπίσει το μέγεθος και το επίκεντρο του σεισμού» προσθέτει η καθηγήτρια Σεισμολογίας και επιστημονικά υπεύθυνη στο εργαστήριο Γεωφυσικής, του τμήματος Γεωλογίας του ΑΠΘ, Αναστασία Κυρατζή. «Σε περιοχές που έχουν πυκνό δίκτυο σεισμογράφων, υπάρχει ικανός χρόνος για αντίδραση. Ιδιαίτερα εάν έχουμε σεισμούς ενδιάμεσου βάθους. Προφανώς όταν ο σεισμός είναι κάτω από τα πόδια μας έχουμε περιορισμένες επιλογές» καταλήγει.

Οπτικοποιημένη αναπαράσταση του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης

Σε πραγματικό χρόνο και η εκτίμηση των βλαβών

«Το καινοτόμο αυτό σύστημα όχι μόνο ενημερώνει τους χρήστες εντός μερικών δευτερολέπτων πριν τον επερχόμενο σεισμό, αλλά μπορεί και εκτιμά σε πραγματικό χρόνο τις αναμενόμενες βλάβες σε ένα κτίριο, με ταυτόχρονη προειδοποίηση στους τελικούς χρήστες για την ένταση της αναμενόμενης ζημίας» αναφέρει η μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο εργαστήριο Εδαφομηχανικής, Σταυρούλα Φωτοπούλου, η οποία τα τελευταία δύο χρόνια ασχολείται συστηματικά με την υλοποίηση του έργου.

"Η χρήση αυτού του συστήματος και από τις αρμόδιες αρχές και
την πολιτική προστασία, είναι εξαιρετικά χρήσιμη και απαραίτητη για την βελτίωση της
ασφάλειας και την μείωση της σεισμικής διακινδύνευσης, την σημασία του
οποίου διαπιστώσαμε στα πρόσφατα γεγονότα στο Δαμάσι Τυρνάβου" επισημαίνει από την πλευρά της η δρ. πολιτικός μηχανικός και μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο έργο SafeSchools, Στέλλα Καραφαγκά. 

Το καινοτόμο σύστημα βρίσκεται στο τελευταίο στάδιο ανάπτυξης του. Θα είναι το πρώτο του είδους του στην Ελλάδα ενώ δειλές προσπάθειες γίνονται σε Ιαπωνία, Ιταλία, Ταϊβάν και Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. Με τις κατάλληλες προσαρμογές θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε άλλες περιπτώσεις φυσικής καταστροφής ( κατολισθήσεις ή θαλάσσια κύματα) όπως και σε «κρίσιμες υποδομές» όπως τα νοσοκομεία.

Η έρευνα διεξάγεται στο πλαίσιο του συγχρηματοδοτούμενου από την Ε.Ε. και τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας προγράμματος «SAFESCHOOLS» ενώ στο πλαίσιο υλοποίησής του συμμετέχει και ιδιωτική εταιρεία ανάπτυξης και παραγωγής ηλεκτρονικών συστημάτων.