ΣΧΟΛΗ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ Ο «Κήπος της Θεσσαλονίκης»

- Newsroom

Τον «Κήπο της Θεσσαλονίκης», με πρότυπο τη φιλοσοφική σχολή του Επίκουρου, έχει δημιουργήσει μια ομάδα φίλων που διοργανώνουν σειρά από συζητήσεις με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και θεματολογία, αποκλειστικά με θέματα που αφορούν την επικούρεια φιλοσοφία.
 

Του Κωστή Κεκελιάδη

Αυτό που προκαλεί εντύπωση είναι η απήχηση που έχει στις μέρες μας το συγκεκριμένο φιλοσοφικό ρεύμα, κάτι που φαίνεται στις εβδομαδιαίες συναντήσεις των... μαθητών του «Κήπου» στο καφέ «Λάθε βιώσας» (μείνε απαρατήρητος). Οι επικούρειοι δεν κάνουν θόρυβο γύρω από το όνομά τους, δεν επαίρονται για τον εαυτό τους, τις γνώσεις τους, τις ικανότητές τους, τα υλικά τους αγαθά, δεν ζητούν επιβεβαίωση από τους άλλους γιατί δεν τη χρειάζονται. Αυτή είναι η έννοια της φράσης «λάθε βιώσας» και όχι ο αναχωρητισμός. Πιστεύουν στην ανάγκη της συμβίωσης των ανθρώπων που βασίζεται στο κοινωνικό συμβόλαιο και την επιδίωξη της κατάκτησης κοινών στόχων, που θα διευκολύνουν τη ζωή του συνόλου.
Μέσα σε συνθήκες κοινωνικής αποδιοργάνωσης και κατάρρευσης των βεβαιοτήτων που έχει προκαλέσει η οικονομική κρίση, αναβιώνει ο λόγος του Επίκουρου, που χαρακτηρίζει κενολογία τη φιλοσοφία εκείνη «που δεν βοηθά να θεραπευτεί η ανθρώπινη αγωνία». «Όπως η ιατρική είναι άχρηστη αν δεν μπορεί να θεραπεύσει τις νόσους του σώματος, έτσι και η φιλοσοφία είναι εξίσου άχρηστη αν δεν μπορεί να ανακουφίσει την ψυχή από το πάθος», πρεσβεύει η φιλοσοφία του Επίκουρου, η οποία αποβλέπει «στην επίτευξη της κατάστασης εκείνης που συνδυάζει έλλειψη σωματικού πόνου, δηλαδή σωματική υγεία και ψυχική αταραξία και αποτελεί προϋπόθεση για την ευδαιμονία που είναι και το ζητούμενο».
Την περασμένη Τετάρτη η συζήτηση στον «Κήπο της Θεσσαλονίκης» είχε θέμα τον φόβο. «Η γνώση προστατεύει από τον φόβο, αυτή ήταν μια από τις βασικές αρχές της επικούρειας φιλοσοφίας», λέει στη «Μ» ο κ. Κώστας Καλεύρας, ένας από τα ιδρυτικά μέλη του «Κήπου», που προετοιμάζονται το διάστημα αυτό για την πανελλήνια συνάντηση στις 7 και 8 Φεβρουαρίου στο πολιτιστικό κέντρο του δήμου Παλλήνης στην Αθήνα.
«Η φιλοσοφία του Επίκουρου είναι η μοναδική σήμερα που μπορεί να δώσει ένα χαμόγελο στους ανθρώπους, είναι διαχρονική και μας ενδιαφέρει να την κάνουμε βιωματική. Πιστεύουμε ότι εάν εφαρμοστεί, τότε ο άνθρωπος μπορεί να γίνει ευτυχισμένος, ανάγοντας σε βασικά αγαθά την αυτάρκεια και τη φιλία», τονίζει ο κ. Καλεύρας. «Η επικούρεια φιλοσοφία μιλάει για την αυτάρκεια και τον άνθρωπο που γνωρίζει ότι όσες λιγότερες εξωτερικές εξαρτήσεις έχει τόσο πιο ελεύθερος είναι».
Όσο για την έννοια της ηδονής, ο Επίκουρος την ορίζει ως την κατάσταση εκείνη που εξασφαλίζει την αταραξία της ψυχής και την απονία του σώματος, κι αυτό προκύπτει όταν δεν κυριαρχούν οι επιθυμίες. Οι τελευταίες χωρίζονται στις φυσικές και αναγκαίες, π.χ. η τροφή και το νερό, στις φυσικές και μη αναγκαίες (ένα βαρύ γεύμα) και στις μη φυσικές και μη αναγκαίες, όπως είναι η απληστία και η ματαιοδοξία.
Κεντρικό ρόλο στην επικούρεια προσέγγιση της ζωής παίζει η έννοια της φιλίας. Η φιλία στηρίζεται στο αμοιβαίο όφελος και τρέφεται από αυτό. Είναι βασικό -λέει ο Επίκουρος- όχι τόσο να στηρίζεσαι στους φίλους σου, όσο κυρίως το να ξέρεις ότι μπορείς να βασίζεσαι σ’ αυτούς, στην περίπτωση που χρειαστεί. Μεταξύ φίλων η δικαιοσύνη είναι αυτονόητη, δεν χρειάζεται νόμους για να επιβληθεί. Σχηματίζεται έτσι ένα πλέγμα προστασίας και ασφάλειας, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης της κοινωνίας και των θεσμών.

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΠΕΙΡΑΜΑ
«Η ελευθερία του λόγου είναι βασικό στοιχείο της κοινωνικής συμπεριφοράς των επικούρειων», υπογραμμίζει ο κ. Δημήτρης Άλτας. Η άσκηση ελεύθερης αλλά καλοπροαίρετης κριτικής, με νηφαλιότητα, συνδυάζεται πάντα με προσεκτική αποδοχή αντίστοιχης κριτικής από τους άλλους. Αυτό προϋποθέτει ελεύθερη δημοκρατική κοινωνία, χωρίς διαχωρισμούς με βάση το φύλο, την περιουσία και την κοινωνική θέση. Αυτό είναι και το μεγάλο πείραμα που γίνεται στον «Κήπο του Επίκουρου», μέσα στην καρδιά της παρακμάζουσας αθηναϊκής κοινωνίας των ελληνιστικών χρόνων.
Στην προσπάθειά του να απαλλάξει τους ανθρώπους από το φόβο, ο Επίκουρος πολέμησε τις δεισιδαιμονίες και τον παραλογισμό. Η συνειδητοποίηση της ελεύθερης βούλησης και της ευθύνης των επιλογών προκαλεί ένα αίσθημα αυτάρκειας, ανεξαρτησίας και δημιουργικότητας, πρεσβεύει. Όπως επίσης πρεσβεύει την εσωτερική δύναμη, τη νηφαλιότητα και τη φρόνηση που απαιτούνται για να ελέγξει κανείς τους αρχέγονους φόβους του και να ιεραρχήσει τις επιθυμίες του, επιλέγοντας να ικανοποιήσει εκείνες που θα του εξασφαλίσουν πρώτιστα την επιβίωση, έπειτα την ασφάλεια, τη σωματική υγεία και την ψυχική ισορροπία.
Ο επικούρειος είναι ένας αισιόδοξος και χαρούμενος άνθρωπος. Ο Επίκουρος συμβουλεύει «να γελάς και να φιλοσοφείς την ώρα που ασχολείσαι με τις καθημερινές σου υποθέσεις. Ποτέ μην πεις ότι είναι νωρίς ή ότι είναι αργά για φιλοσοφία. Είναι σαν να λες ότι είναι νωρίς ή αργά για ευδαιμονία».