Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα βιώνει μια αύξηση των περιστατικών βίας και παραβατικότητας μεταξύ των ανηλίκων, με τα δεδομένα να προκαλούν έντονη ανησυχία σε κοινωνικούς φορείς και επιστήμονες. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, το 2024 καταγράφηκαν 10.968 υποθέσεις βίας και παραβατικότητας με συμμετοχή ανηλίκων, με 14.956 ανήλικους δράστες, δηλαδή μια αύξηση της τάξης του 40% στις υποθέσεις και του 44% στους δράστες σε σχέση με το 2023. Το γεγονός από μόνο του υπογραμμίζει τη δυναμική επιδείνωσης του φαινομένου στην ελληνική κοινωνία.
Η ανησυχία των πολιτών αντανακλάται και στις κοινωνικές έρευνες, με σχεδόν τους μισούς συμμετέχοντες να θεωρούν ότι η βία από νέους έχει αυξηθεί και να εκφράζουν φόβους για φαινόμενα όπως η συμμετοχή σε συμμορίες ή η παραβατικότητα μέσω ψηφιακών μέσων. Αυτή η ανοδική τάση, με περιστατικά που εκτυλίσσονται τόσο εντός όσο και εκτός σχολικού περιβάλλοντος, προβάλλει όχι μόνο ως ζήτημα ασφάλειας αλλά και ως βαθύ κοινωνικό φαινόμενο που απαιτεί νέες στρατηγικές πρόληψης και παρέμβασης.
Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η σχολική διαμεσολάβηση αναδεικνύεται ως μια πρακτική προσέγγιση με προληπτικό χαρακτήρα, η οποία στοχεύει στην εσωτερική καλλιέργεια δεξιοτήτων επίλυσης συγκρούσεων και στην αλλαγή κουλτούρας μέσα στην εκπαιδευτική κοινότητα, απομακρύνοντας την έμφαση από την τιμωρία και προωθώντας τον διάλογο ως εργαλείο αντιμετώπισης της βίας.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η δημόσια συζήτηση για τη βία ανηλίκων και τις ενδοσχολικές συγκρούσεις εντείνεται, το Law To Impact ανοίγει τον διάλογο σε τοπικό επίπεδο, διοργανώνοντας την Πέμπτη 26 Φεβρουαρίου 2026, στις 18:00, εκδήλωση αφιερωμένη στη σχολική διαμεσολάβηση. Η πρωτοβουλία πραγματοποιείται με αφορμή την κυκλοφορία της έκδοσης «Οδηγός σχολικής διαμεσολάβησης» της δικηγόρου και διαμεσολαβήτριας Μαρίας Τορορή (Bookstagram Editions, 2025) και φιλοδοξεί να ξεπεράσει τα όρια μιας απλής βιβλιοπαρουσίασης, μετατρέποντας τη συνάντηση σε ουσιαστικό εργαστήριο ιδεών.
Στατιστικά που προβληματίζουν
Η Μαρία Τορορή εξηγεί στο emakedonia.gr ότι η ενασχόλησή της με τη σχολική διαμεσολάβηση δεν ξεκίνησε ως ακαδημαϊκή επιλογή, αλλά ως αντίδραση σε συγκεκριμένα δεδομένα. Όπως αναφέρει, το 2023, διαβάζοντας στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας, διαπίστωσε ότι μόνο τον Σεπτέμβριο εκείνης της χρονιάς είχαν καταγραφεί 1.453 συλλήψεις ανηλίκων. Εκείνο που, σύμφωνα με την ίδια, την συγκλόνισε περισσότερο ήταν το ότι ένα σημαντικό ποσοστό επιθετικών και παραβατικών συμπεριφορών – περίπου 26% – άρχιζε να εκδηλώνεται ήδη από τις ηλικίες 7-8 ετών και κορυφωνόταν μετά τα 15.
«Αρχικά ένιωσα έντονο προβληματισμό, ο οποίος σταδιακά μετατράπηκε σε ευαισθητοποίηση και αίσθηση ευθύνης. Αναζήτησα συστηματικά τι συμβαίνει διεθνώς, προσπαθώντας να εντοπίσω συγκεντρωτικό υλικό για τη σχολική διαμεσολάβηση στην Ελλάδα. Διαπίστωσα δε πως, παρά κάποιες επιμέρους πρωτοβουλίες, δεν υπήρχε ένας ολοκληρωμένος, δομημένος οδηγός που να περιγράφει βήμα-βήμα τη διαδικασία. Έτσι αποφάσισα να συγγράψω η ίδια ένα εγχειρίδιο, το οποίο, γράφτηκε με διάθεση κοινωνικής προσφοράς και όχι επαγγελματικής εκμετάλλευσης», τονίζει η κ. Τορορή.
Τι είναι – και τι όχι – η σχολική διαμεσολάβηση
Η συγγραφέας διευκρινίζει ότι η σχολική διαμεσολάβηση δεν αποτελεί τιμωρητικό μηχανισμό ούτε υποκαθιστά την πειθαρχική διαδικασία. Αντιθέτως, πρόκειται για μια δομημένη, σταδιακή πρακτική μέθοδο διαχείρισης συγκρούσεων εντός της σχολικής κοινότητας.
Όπως εξηγεί, η διαδικασία βασίζεται αφενός στην εκπαίδευση μαθητών ως διαμεσολαβητών και αφετέρου στη διαχείριση συναισθημάτων, κυρίως του θυμού και του φόβου, που – κατά την ίδια – βρίσκονται συχνά στη ρίζα της επιθετικής συμπεριφοράς. Σημαντικό κομμάτι της διαδικασίας παράλληλα αποτελεί ο διαχωρισμός γεγονότων και συναισθημάτων, καθώς και η ενεργητική ακρόαση και την αναζήτηση κοινά αποδεκτής λύσης.
Περιγράφοντας ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, αναφέρει ότι περιστατικά λεκτικής βίας λόγω διαφορετικότητας – για σωματικά χαρακτηριστικά ή προσωπικότητα – συχνά αντιμετωπίζονται μονοδιάστατα ως «κακή συμπεριφορά», χωρίς να αναζητούνται τα βαθύτερα αίτια. Μέσα από τη διαμεσολάβηση, όπως επισημαίνει, τα παιδιά οδηγούνται σε έναν ελεγχόμενο διάλογο, χωρίς άμεση παρέμβαση ενηλίκων, όπου τα ίδια αναλαμβάνουν την ευθύνη να επιλύσουν τη σύγκρουση.
Σημαντικό στοιχείο, κατά την ίδια, είναι ότι η διαμεσολάβηση στην Ελλάδα σήμερα είναι εθελοντική. Τα παιδιά ζητούν να συμμετάσχουν, μεταβαίνουν σε ουδέτερο χώρο και, με τη βοήθεια εκπαιδευμένων συνομηλίκων, προχωρούν στη διαχείριση της διαφοράς τους. «Κάποιοι δάσκαλοι το κάνουν στο σχολείο και κάποιοι γονείς στο σπίτι αλλά εναπόκειται αποκλειστικά στη διάθεση και ευχέρειά τους», υποστηρίζει.
Το διεθνές παράδειγμα και η ελληνική υστέρηση
Η Μαρία Τορορή αναφέρεται εκτενώς στην εμπειρία του Καναδά, όπου η σχολική διαμεσολάβηση εφαρμόζεται από το 1980. Υπογραμμίζει ότι εκεί επιλέγονται ως διαμεσολαβητές ακόμη και παιδιά που δεν θεωρούνται «δημοφιλή» ή επικοινωνιακά ισχυρά. Αντιθέτως, συχνά επιλέγονται μαθητές που βιώνουν περιθωριοποίηση. Σύμφωνα με την ίδια, η εμπειρία έχει δείξει ότι η εκπαίδευση αυτή λειτουργεί μετασχηματιστικά, ενισχύοντας την αυτοεκτίμηση και αλλάζοντας τη θέση τους στη σχολική κοινότητα.
Αντίστοιχα, επισημαίνει ότι στην Ιταλία, όπου η σχολική διαμεσολάβηση έχει καταστεί υποχρεωτική, έχουν καταγραφεί μειώσεις στην ανήλικη παραβατικότητα και στις αποβολές. Στις Σκανδιναβικές χώρες μάλιστα, προσθέτει πως η πολυετής εφαρμογή έχει καλλιεργήσει μια κουλτούρα διαλόγου, όπου η βία δεν θεωρείται τρόπος επίλυσης διαφορών.
Σε αντίθεση με τα παραπάνω, στην Ελλάδα η εφαρμογή παραμένει προαιρετική και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διάθεση διευθυντών και εκπαιδευτικών να επενδύσουν χρόνο, συχνά εκτός ωραρίου. Η συγγραφέας εκτιμά ότι, εφόσον θεσμοθετηθεί υποχρεωτικά και συνοδευτεί από εκπαίδευση εκπαιδευτικών και ενημέρωση οικογενειών, μπορεί να λειτουργήσει ως ολοκληρωμένο εργαλείο πρόληψης.
Από την αποσπασματικότητα στη στρατηγική πρόληψης
Η Μαρία Τορορή εκτιμά ότι η Ελλάδα βρίσκεται ακόμη χαμηλά σε επίπεδο θεσμοθετημένης εφαρμογής, ενώ τα περιστατικά βίας εμφανίζουν αυξητική τάση. Υποστηρίζει ότι απαιτείται ρεαλισμός αλλά και τόλμη: μια οργανωμένη πολιτική πρόληψης, με αξιολόγηση, καταγραφή δεδομένων και διαρκή αναπροσαρμογή.
Όπως υπογραμμίζει, η εκδήλωση της 26ης Φεβρουαρίου δεν αποτελεί παρουσίαση βιβλίου, αλλά αφορμή για συζήτηση γύρω από αυτό που συμβαίνει σήμερα στα σχολεία. Στόχος, σύμφωνα με την ίδια, είναι να αναδειχθεί η σχολική διαμεσολάβηση ως εργαλείο αλλαγής κουλτούρας – ένα βήμα από την τιμωρία στον διάλογο, από την καταστολή στην πρόληψη.
Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στον χώρο του οργανισμού (Ολύμπου 17, Θεσσαλονίκη) με ελεύθερη είσοδο και θα περιλαμβάνει ανοιχτή συζήτηση, ερωτήσεις από το κοινό και διαδραστικό διάλογο μεταξύ εκπροσώπων της νομικής, της εκπαίδευσης και της ψυχολογίας.
Law To Impact: Νομική με μετρήσιμο κοινωνικό αντίκτυπο
Η ιδρύτρια του Law To Impact, Αναστασία Ακριτίδου, η οποία θα πλαισιώσει το πάνελ των ομιλητών της εκδήλωσης, εξηγεί ότι η συζήτηση είναι μία ευκαιρία να αναφερθούν θετικά παραδείγματα από το εξωτερικό με σκοπό τη μίμηση τους από την Ελλάδα. Αναφορικά με το χωρο της εκδήλωσης, εξειγεί πως το Law to Impact δημιουργήθηκε ως επιστέγασμα της ακαδημαϊκής και επαγγελματικής της διαδρομής στις Πολιτικές Επιστήμες, τους Διεθνείς Οργανισμούς και τη Νομική. Όπως αναφέρει, επιδίωξή της ήταν να συνδέσει τη νομική επιστήμη με μετρήσιμο θετικό αντίκτυπο στο κοινωνικό οικοσύστημα και να επανασυνδέσει τη νομική με την κοινωνία.
Σημειώνει ότι συχνά οι δικηγόροι συχνά θεωρούνται απομακρυσμένοι ή ελιτιστές από την κοινωνία και πως στόχος της ήταν, μέσα από δράσεις συμμετοχικού σχεδιασμού, να ταράξει δημιουργικά τον δημόσιο διάλογο. μία τέτοια δράση για την ίδια αποτελεί και η σχολική διαμεσολάβηση, η οποία όπως λέει είναι μία θεματική που δεν μπορεί να μείνει στο περιθώριο, ιδίως όταν τα ποσοστά βίας δεν επιτρέπουν αδράνεια. Ακολούθως τονίζει ότι στην εκδήλωση θα παρουσιάσει στατιστικά στοιχεία και καλές πρακτικές κρατών εντός και εκτός ΕΕ, επιχειρώντας να συνδέσει το ελληνικό πλαίσιο με τη διεθνή εμπειρία.
Στη συζήτηση θα συμμετάσχουν:
Η Αφροδίτη Αργυροπούλου, η οποία δραστηριοποιείται στην εκπαίδευση διαμεσολαβητών και – σύμφωνα με τους διοργανωτές – θα αναφερθεί στις πρακτικές προκλήσεις εφαρμογής της μεθόδου στα σχολεία της περιφέρειας.
Ο Θεόδωρος Θάνος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και επιστημονικά υπεύθυνος Δικτύου Σχολείων Σχολικής Διαμεσολάβησης, ο οποίος αναμένεται να παρουσιάσει την εμπειρία του δικτύου και να συνδέσει το ζήτημα με την επικοινωνία, τα ΜΜΕ και την εκπαιδευτική κουλτούρα.
Η Χαρά Κανάρη, που θα φωτίσει – όπως επισημαίνεται – τη σημασία της παρέμβασης από την προσχολική ηλικία.
Η Αλίκη Καραβαλάση, η οποία θα αναδείξει τη διάκριση αλλά και τη συμπληρωματικότητα ανάμεσα στη σχολική διαμεσολάβηση και την ψυχολογική παρέμβαση, εξηγώντας σε ποιες περιπτώσεις η μία διαδικασία ενισχύει την άλλη.
Τη συζήτηση θα συντονίσει η Στέλλα Τσιαρβούλα, Σύμβουλος Πολιτιστικής Διαχείρισης και Επικοινωνίας.
