Second Act: Στο φως όσα μένουν στη σιωπή για τις γυναίκες μετά τα 40 (βίντεο)

Σώμα, σχέσεις, εργασία, σεξουαλικότητα, εμμηνόπαυση, επιθυμίες αλλά και η ανάγκη για ένα νέο ξεκίνημα. Η ζωή μιας γυναίκας μετά τα 40 συνοδεύεται από ερωτήματα που μπορεί να γίνονται ολοένα και περισσότερα, χωρίς όμως να βρίσκουν πάντοτε τον χώρο για να συζητηθούν ανοιχτά.

Αυτό ακριβώς το κενό επιχειρεί να καλύψει το Second Act, μια νέα πρωτοβουλία που στρέφει τον φακό στις γυναίκες που βρίσκονται στη «δεύτερη πράξη» της ζωής τους, επιχειρώντας να φέρει στον δημόσιο διάλογο θέματα που εξακολουθούν να συνοδεύονται από σιωπή, αμηχανία ή ακόμη και φόβο.

Μιλώντας στο emakedonia.gr για τη γέννηση της ιδέας, η συνιδρύτρια του Second Act, Χριστίνα Κανατάκη, εξηγεί ότι η αφετηρία ήταν βαθιά προσωπική.

«Ξεκίνησε από προσωπικά βιώματα, βλέποντας ότι οι ερωτήσεις όσο μεγαλώνω γίνονται περισσότερες. Για το σώμα μου, τις σχέσεις μου, τη δουλειά και τις επιθυμίες μου», αναφέρει.

Στην πορεία διαπίστωσε ότι τα ίδια ερωτήματα δεν ήταν μόνο δικά της. Απασχολούσαν πολλές συνομήλικές της, παρέμεναν όμως σε μεγάλο βαθμό ανείπωτα. «Ενώ με απασχολούν όλα αυτά, όπως και πολλές συνομήλικές μου, δεν τα συζητάμε. Κι εν τέλει, όσες ερωτήσεις μένουν στη σιωπή από ντροπή, από άγνοια, από φόβο, μας πληγώνουν καθημερινά», σημειώνει.

Σχεδόν 1,6 εκατ. γυναίκες από 40 έως 59 ετών

Πίσω από την επιλογή της συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας βρίσκονται και τα δημογραφικά δεδομένα. Όπως επισημαίνει η Χ. Κανατάκη, βάσει της τελευταίας απογραφής του 2021, στην Ελλάδα ζουν σχεδόν 1,6 εκατομμύρια γυναίκες ηλικίας 40 έως 59 ετών, αποτελώντας μία από τις μεγαλύτερες και πιο συμπαγείς πληθυσμιακές ομάδες της χώρας.

Κι όμως, σύμφωνα με την ίδια, σημαντικά ζητήματα που αφορούν αυτή την περίοδο της ζωής εξακολουθούν να παραμένουν «αόρατα».

Υπάρχουν, βέβαια, κατηγορίες γυναικών των οποίων οι εμπειρίες έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη παρουσία στη δημόσια ατζέντα, με την ίδια να φέρνει ως παράδειγμα τις γυναίκες που έχουν περάσει καρκίνο του μαστού. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι έχει αναπτυχθεί αντίστοιχος δημόσιος διάλογος για το σύνολο των ζητημάτων που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες αυτών των ηλικιών.

«Θέλουμε να ανοίξουμε έναν ουσιαστικό διάλογο γύρω από τα προβλήματά τους, με υπεύθυνη ενημέρωση και στόχο η συζήτηση να οδηγεί σε πράξεις», τονίζει.

Τρεις βασικοί πυλώνες 

Πώς μεταφράζεται όμως αυτή η στόχευση στην πράξη; Η δραστηριότητα του Second Act αναπτύσσεται σε τρεις βασικούς πυλώνες. Ο πρώτος αφορά την υπεύθυνη ενημέρωση μέσα από τις ομώνυμες εβδομαδιαίες εκπομπές, στις οποίες ανοίγουν ζητήματα που αφορούν τις γυναίκες στη συγκεκριμένη περίοδο της ζωής τους.

Ο δεύτερος επιχειρεί να μεταφέρει τον διάλογο και εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων, μέσα από τα Second Act Days, εκδηλώσεις στην ελληνική περιφέρεια.

Ο τρίτος αφορά τις συνέργειες. Η πρωτοβουλία επιδιώκει συνεργασίες με οργανισμούς που έχουν συναφείς σκοπούς, με στόχο τον σχεδιασμό και την υλοποίηση κοινών δράσεων.

Παράλληλα, μια γυναίκα που θέλει να επικοινωνήσει με το Second Act μπορεί να το κάνει μέσω των επίσημων λογαριασμών του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Μπορεί ακόμη να συμμετέχει πιο ενεργά, μεταφέροντας στην ομάδα ζητήματα και προβληματισμούς που την αφορούν και θεωρεί ότι πρέπει να μπουν στη συζήτηση.

Η ορατότητα δεν σημαίνει ότι τα προβλήματα είναι ορατά

Μια γυναίκα μετά τα 40 ή τα 50 γίνεται λιγότερο «ορατή» κοινωνικά και επαγγελματικά; Και εξακολουθεί να υπάρχει ηλικιακός σεξισμός απέναντι στις γυναίκες;

Η Χ. Κανατάκη επιλέγει να μεταφέρει τη συζήτηση πέρα από την απλή σύγκριση μεταξύ των δύο φύλων. «Ακόμη κι αν οι γυναίκες παραμένουν ορατές κοινωνικά ή επαγγελματικά, μόνο οι ίδιες γνωρίζουν πόσα ζητήματα τις απασχολούν ψυχικά και σωματικά σε αυτή την ηλικία», σημειώνει.

Για το Second Act, λοιπόν, το ζητούμενο δεν είναι να μετρηθεί η θέση μιας γυναίκας απέναντι σε εκείνη ενός άνδρα της ίδιας ηλικίας. «Για εμάς, το ζητούμενο δεν είναι να συγκρίνουμε τη θέση των γυναικών με εκείνη των ανδρών, αλλά να φωτίσουμε όσα παραμένουν αόρατα, να αναζητήσουμε αξιόπιστες απαντήσεις και να βοηθήσουμε κάθε γυναίκα να ορίσει ελεύθερα τη δική της δεύτερη πράξη», αναφέρει.

Οι «αόρατες αλυσίδες» που μπορεί να κρατούν μια γυναίκα εγκλωβισμένη

Η ίδια λογική ακολουθείται και όταν η συζήτηση φτάνει στη διαφορετική κοινωνική αντιμετώπιση ενός άνδρα και μιας γυναίκας στα 50, είτε πρόκειται για την εμφάνιση και τη σεξουαλικότητα είτε για την καριέρα και το δικαίωμα σε ένα νέο ξεκίνημα.

Για τη Χ. Κανατάκη, στο επίκεντρο βρίσκονται περισσότερο οι «αόρατες αλυσίδες» που μπορεί να κρατούν μια γυναίκα εγκλωβισμένη σε μια πραγματικότητα η οποία δεν την εκφράζει πλέον.

Φέρνει ως παράδειγμα μια γυναίκα 50 ετών που βρίσκεται επί χρόνια σε μία σχέση ναρκισσιστικής κακοποίησης. Η συστηματική υποτίμηση, η χειραγώγηση και η αμφισβήτηση της κρίσης της μπορούν σταδιακά να την οδηγήσουν στο σημείο να μην εμπιστεύεται ούτε τον ίδιο της τον εαυτό.

Το πιο δύσκολο είναι ότι τίποτα από αυτά δεν είναι απαραίτητα ορατό προς τα έξω. «Εξωτερικά, η ζωή της μπορεί να μοιάζει απολύτως φυσιολογική. Κανείς δεν βλέπει τι συμβαίνει πίσω από τις κλειστές πόρτες», επισημαίνει.

Ακριβώς αυτές τις περιπτώσεις θέλει να αναδείξει η πρωτοβουλία. Όχι για να υποδείξει σε μία γυναίκα τι πρέπει να κάνει, αλλά για να της προσφέρει πρόσβαση σε γνώση και σε ειδικούς που μπορούν να τη βοηθήσουν να κατανοήσει καλύτερα όσα βιώνει.

«Αυτές τις αόρατες αλυσίδες θέλουμε να φωτίσουμε. Να ανοίξουμε συζητήσεις που συχνά δεν γίνονται και να αναζητήσουμε, με τη βοήθεια ειδικών, απαντήσεις που μπορούν να βοηθήσουν μια γυναίκα να αναγνωρίσει την κατάστασή της και να αποφασίσει η ίδια πώς θέλει να συνεχίσει τη ζωή της», εξηγεί.

Είναι σεξιστικός ένας χώρος που εστιάζει μόνο στις γυναίκες;

Η επιλογή του Second Act να εστιάζει στις γυναίκες δημιουργεί, ωστόσο, και ένα εύλογο ερώτημα: όταν δημιουργείται ένας χώρο μόνο για γυναίκες, υπάρχει κίνδυνος να αναπαράγεται ο ίδιος αποκλεισμός που επιχειρείται να αντιμετωπιστεί;

Η Χ. Κανατάκη ξεκαθαρίζει αρχικά ότι το Second Act δεν δημιουργήθηκε ως μία πρωτοβουλία «καταγγελίας». «Έχουμε εντοπίσει ένα κενό στον δημόσιο διάλογο που σχετίζεται με ζητήματα ταμπού, τα οποία αφορούν τις γυναίκες στη δεύτερη πράξη της ζωής τους, και θέλουμε να τα φέρουμε στην επιφάνεια», απαντά.

Για την ίδια, η εστίαση σε μία συγκεκριμένη πληθυσμιακή ομάδα δεν ισοδυναμεί με αποκλεισμό των υπολοίπων. Αντιθέτως, θεωρεί ότι η καλύτερη κατανόηση των εμπειριών και των αναγκών διαφορετικών ομάδων μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη συνύπαρξη.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Ορμονική Θεραπεία Υποκατάστασης (ΟΘΥ) για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης. Μια ανοιχτή και τεκμηριωμένη συζήτηση γύρω από αυτή, επισημαίνει, δεν αφορά αποκλειστικά τη γυναίκα που βιώνει την εμμηνόπαυση.

Αφορά ταυτόχρονα τον σύντροφό της, την οικογένεια και το ευρύτερο περιβάλλον της. Με αυτή τη λογική, ένα ζήτημα που εκκινεί από τη γυναικεία εμπειρία μπορεί να αφορά τελικά πολύ περισσότερους ανθρώπους.

Ποιος είναι ο ρόλος των ανδρών στη «δεύτερη πράξη»;

Οι άνδρες, άλλωστε, δεν βρίσκονται έξω από το Second Act. Οι δύο άλλοι συνιδρυτές της πρωτοβουλίας, Γιάννης Καλαϊτζίδης και Γιάννης Παπαδημητρίου, είναι άνδρες, κάτι που η Χριστίνα Κανατάκη επισημαίνει απαντώντας στο ερώτημα εάν οι άνδρες μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στη συγκεκριμένη συζήτηση.

Το ίδιο ισχύει και για τους ειδικούς και τους επιστήμονες που καλούνται να συνεισφέρουν στις δράσεις της πρωτοβουλίας.

«Μια προσπάθεια που στοχεύει να αναδείξει με υπευθυνότητα όλα όσα μένουν στη σιωπή χρειάζεται κάθε ειδικό ή επιστήμονα που μπορεί να συνεισφέρει στον διάλογο, ανεξαρτήτως φύλου», υπογραμμίζει.

Η έμφαση στις γυναίκες δεν σημαίνει ότι η συζήτηση πραγματοποιείται μόνο μεταξύ γυναικών. Το Second Act επιχειρεί να δημιουργήσει έναν χώρο στον οποίο η γυναικεία εμπειρία μετά τα 40 βρίσκεται στο επίκεντρο, χωρίς όμως ο διάλογος να κλείνει στους υπόλοιπους.