Θεσσαλονίκη: Στο Δήμο το ΣΔΟΕ για τα «σπιτάκια»

Στο μικροσκόπιο των δημοσιονομικών αρχών και της Δικαιοσύνης έχει μπει η αγορά των 48 «πολυκέντρων ανακύκλωσης», τα περίφημα «σπιτάκια», προϋπολογισμού περίπου 17,7 εκατ. ευρώ, στην οποία προχώρησε ο Δήμος Θεσσαλονίκης επί θητείας του Κωνσταντίνου Ζέρβα. Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες της «ΜτΚ» πριν από περίπου δύο εβδομάδες το Σώμα Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος (Επιχειρησιακή Διεύθυνση Μακεδονίας) ζήτησε από τον Δήμο, με έγγραφο που απέστειλε στις 26 Φεβρουαρίου, να του δοθούν όλα τα έγγραφα τα οποία αφορούν τη συγκεκριμένη υπόθεση. Ο έλεγχος του ΣΔΟΕ γίνεται έπειτα από εισαγγελική παραγγελία.

Η παρέμβαση του αρμόδιου εισαγγελέα για τα «σπιτάκια» του Δήμου Θεσσαλονίκης έρχεται σε συνέχεια ελέγχων του κλιμακίου της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας σε τρεις παρόμοιες υποθέσεις στις οποίες χρησιμοποιήθηκαν και κοινοτικοί πόροι. Πρόκειται για τρεις περιπτώσεις οι οποίες αφορούν «σπιτάκια» τα οποία τοποθετήθηκαν σε Αττική, Κρήτη και Πελοπόννησο με ευθύνη φορέων της Αυτοδιοίκησης. Συγκεκριμένα, στις τρεις αυτές περιφέρειες αγοράστηκαν 248 «σπιτάκια» για τα οποία δαπανήθηκαν 84 εκατ. ευρώ, δηλαδή, 335.000 ευρώ κατά μέσο όρο το καθένα. Ειδικότερα, η περιφέρεια Αττικής, δια του ΕΔΣΝΑ, προμηθεύτηκε 130 «σπιτάκια» έναντι 48 εκατ. (369.230 το ένα), η περιφέρεια Κρήτης, δια του ΕΣΔΑΚ πήρε 60 έναντι 18 εκατ. (300.000 το ένα) και η περιφέρεια Πελοποννήσου, δια του ΦοΔΣΑ αγόρασε 58 έναντι 17,4 εκατ. (300.000 το ένα).

Επιστροφή 40 εκατ.

Η διαδικασία της έρευνας ξεκίνησε το 2023 όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε τη διενέργεια ελέγχου από την Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ), της σύμβασης που είχε συνάψει η ΕΔΣΝΑ. Ακολούθησε και έλεγχος από εταιρεία ορκωτών λογιστών έπειτα από αίτημα του νυν περιφερειάρχη Αττικής, Νίκου Χαρδαλιά, για διαχειριστικό έλεγχο κατά την περίοδο του Γιώργου Πατούλη.
Κατά τους ελέγχους που έγιναν διαπιστώθηκε ότι υπήρξαν υπερκοστολογήσεις (300.000, ενώ στην ελεύθερη αγορά τα ίδια «σπιτάκια» τα έβρισκες και με 90.000), «φωτογραφικοί» όροι στη διακήρυξη του διαγωνισμού οι οποίοι εμπόδιζαν τον ελεύθερο ανταγωνισμό κ.ο.κ. Κατόπιν αυτών, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών με έγγραφο το οποίο απέστειλε τον περασμένο Σεπτέμβριο έχει ζητήσει από τις τρεις περιφέρειες να επιστρέψουν ποσά περίπου 40 εκατ. ευρώ «λόγω υπερκοστολόγησης» στις συγκεκριμένες προμήθειες. Συγκεκριμένα, από την περιφέρεια Αττικής (ΕΔΣΝΑ) ζητήθηκε επιστροφή 18.136.860 εκατ., από της Κρήτης (ΕΣΔΑΚ) 10.955.400 και της Πελοποννήσου (ΦοΔΣΑ) 10.590.220. Σύνολο 39.682.480 εκατ. ευρώ.
Συγχρόνως αναμένεται και το πόρισμα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας το οποίο θα καθορίσει και την περαιτέρω πορεία της υπόθεσης στη Δικαιοσύνη.

Η περίπτωση της Θεσσαλονίκης

Ολόιδια «σπιτάκια», 48 στο σύνολο, στην ίδια «υπερκοστολογημένη» τιμή, σύμφωνα με το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, προμηθεύτηκε και ο Δήμος Θεσσαλονίκης επί δημαρχίας του κ. Ζέρβα. Για την αγορά τους δαπανήθηκαν 17.766.720 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ, δηλαδή 370.140 ευρώ για το καθένα (ή 299.500, χωρίς το ΦΠΑ). Για τη συγκεκριμένη προμήθεια δεν χρησιμοποιήθηκαν στην περίπτωση του Δήμου κοινοτικά κονδύλια, γι’ αυτό και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν ασχολήθηκε με αυτή την αγορά. Τα χρήματα προήλθαν εξ ολοκλήρου από δανεισμό του Δήμου από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, με την εγγύηση του ελληνικού δημοσίου το οποίο αποπληρώνει και το δάνειο.

Η υπόθεση ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2020 όταν η Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης και Εφαρμογής του υπουργείου Εσωτερικών (ΕΥΔΕ ΥΠΕΣ) απέστειλε επιστολή προς τους δήμους καλώντας τους να υποβάλλουν προτάσεις προκειμένου να ενταχθούν στο πρόγραμμα «Αντώνης Τρίτσης» για τη δράση «Δημιουργία ‘Γωνιών Ανακύκλωσης’». Με απόφαση της ίδιας υπηρεσίας τον Ιανουάριο του 2022 η προμήθεια των πολυκέντρων ανακύκλωσης του Δήμου Θεσσαλονίκης εντάχθηκε στο συγκεκριμένο πρόγραμμα.

Έκπτωση 0,5%!

Σύμφωνα με πληροφορίες για τον προσδιορισμό του κόστους καθενός από τα «σπιτάκια», ο Δήμος πήρε τρεις προσφορές οι οποίες διέφεραν μόλις κατά 10.000 ευρώ (ΤΕΧΑΝ 310.000, ENVIPCO HELLAS 290.000 και VIPA ΕΛΛΑΣ 300.000). Στο μεταξύ στην ελεύθερη αγορά υπήρχαν τιμές για το ίδιο προϊόν της τάξης ακόμη και των 90.000 ευρώ. Από τις τρεις προσφορές προέκυψε ο μέσος όρος 300.000/σπιτάκι με τον συνολικό προϋπολογισμό του διαγωνισμού να ανέρχεται στα 14.400.000 (300.000 Χ 48), σύνολο 17.856.000 με τον ΦΠΑ (3.456.000).
Η διακήρυξη του διαγωνισμού με τίτλο «Συμφωνία Πλαίσιο για την προμήθεια και εγκατάσταση πολυκέντρων ανακύκλωσης» αναρτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2022. Στον διαγωνισμό προσήλθαν δύο εταιρείες, η ΤΕΧΑΝ και η TOMPRA. Ωστόσο, προσφορά κατέθεσε μόνο η πρώτη καθώς η δεύτερη απορρίφθηκε. Οι λόγοι της απόρριψης ήταν πραγματικά πρωτοφανείς. Συγκεκριμένα, η TOMPRA κατέθεσε εγγυητική επιστολή η οποία απευθυνόταν προς άλλο φορέα και όχι προς τον Δήμο Θεσσαλονίκης που ήταν η αναθέτουσα αρχή. Επιπλέον, η κατάθεση της εγγυητικής έγινε εκπρόθεσμα. Οι κινήσεις αυτές, στην καλύτερη περίπτωση δείχνουν προχειρότητα. Μάλιστα καθώς τύποις οι προσφορές ήταν δύο ο κ. Ζέρβας το επικαλέστηκε ως επιχείρημα παρότι η δεύτερη εταιρεία δεν είχε δικαίωμα συμμετοχής στη διαδικασία. Μάλιστα, φαίνεται πως ο υποψήφιος ανάδοχος ήταν τόσο σίγουρος ότι θα πάρει το έργο, ώστε προσέφερε έκπτωση μόλις 0,5% (προϋπολογισμός 14.400.000, προσφορά 14.328.000!). Με
απόφαση της Οικονομικής Επιτροπής την 1η Μαρτίο Μάλιστα, φαίνεται πως ο υποψήφιος ανάδοχος ήταν τόσο σίγουρος ότι θα πάρει το έργο, ώστε προσέφερε έκπτωση μόλις 0,5% (προϋπολογισμός 14.400.000, προσφορά 14.328.000!). Με απόφαση της Οικονομικής Επιτροπής την 1η Μαρτίου 2023 ανάδοχος του έργου ανακηρύχθηκε η ΤΕΧΑΝ.

Μεγάλη βιασύνη

Ακολούθησε η διαδικασία υλοποίησης της προμήθειας. Ως πρώτη πράξη ήταν η υπογραφή στις 5 Μαΐου 2023 μιας «Συμφωνίας πλαίσιο» μεταξύ αναδόχου και Δήμου, αντικείμενο της οποίας ήταν «η τμηματική προμήθεια, εγκατάσταση και λειτουργία 48 πολυκέντρων ανακύκλωσης, όταν και εφόσον κρίνεται σκόπιμο από τον Δήμο Θεσσαλονίκης, που θα οδηγεί στη σύναψη επιμέρους εκτελεστικών συμβάσεων». Με απλά λόγια, ο Δήμος θα αγόραζε αυτά τα 48 «σπιτάκια» τμηματικά, ανάλογα με τις ανάγκες του και αφού προηγουμένως θα είχε καθορίσει και τα σημεία στα οποία αυτά θα τοποθετηθούν. Για δε την κάθε τμηματική προμήθεια θα υπογραφόταν ξεχωριστή «εκτελεστική σύμβαση» η οποία θα προέβλεπε τον αριθμό και τις θέσεις για το κάθε «πολυκέντρο ανακύκλωσης».
Στις 21 Σεπτεμβρίου 2023 Δήμος και ανάδοχος υπέγραψαν την 1η Εκτελεστική Σύμβαση ώστε να ξεκινήσει η πρώτη προμήθεια για τα «σπιτάκια». Στο προσχέδιο της σύμβασης προβλεπόταν ότι η παράδοση των 48 «πολυκέντρων» θα γίνει σταδιακά σε 18 μήνες, με δυνατότητα μάλιστα παράτασης για άλλους 9 μήνες. Ωστόσο, κατά την υπογραφή της σύμβασης το διάστημα αυτό των 18 συν 9 μηνών περιορίστηκε τελικά στους 7 μήνες. Το επτάμηνο ξεκινούσε να μετρά από την υπογραφή της 1ης Εκτελεστικής Σύμβασης, δηλαδή από τις 21/9/2023. Συγκεκριμένα προβλεπόταν προμήθεια 19 «πολυκέντρων» μέσα στο πρώτο τρίμηνο (έως 20/12/23), άλλων 13 τον 4ο και 5ο μήνα (έως τέλος Φεβρουαρίου 2024) και τα υπόλοιπα 16 έως το τέλος της 1ης Εκτελεστικής σύμβασης, δηλαδή ως το τέλος Μαρτίου 2024.
Ωστόσο, έως τα Χριστούγεννα του 2023 αντί για 19 «σπιτάκια», όπως αναφερόταν αναλυτικά στη σύμβαση, στην οποία περιγράφονταν μάλιστα και τα σημεία όπου θα τοποθετηθούν, αγοράστηκαν τελικά τα 44 από τα 48. Σύμφωνα με απολύτως επιβεβαιωμένες πληροφορίες της «ΜτΚ», ασκήθηκαν μεγάλες πιέσεις από διάφορες πλευρές προς τη διοίκηση του Δήμου κι εκείνη με τη σειρά της προς τα στελέχη των αρμοδίων Διευθύνσεων, προκειμένου να ολοκληρωθεί το σύνολο της προμήθειας πριν από το τέλος του 2023. Ο λόγος ήταν προφανής. Ο κ. Ζέρβας είχε ήδη χάσει τις εκλογές του Οκτωβρίου και έτρεξε τις διαδικάσίες ώστε να υλοποιηθεί εντός της θητείας του που έληγε στις 31/12/2023 το σύνολο της σύμβασης. Και τα κατάφερε, αφήνοντας μοναδική εκκρεμότητα στους επόμενους την προμήθεια μόλις τεσσάρων από τα από τα συνολικά 48 «σπιτάκια» που προέβλεπε η σύμβαση.

Τα έγγραφα που αναζητούνται

Σύμφωνα με απολύτως εξακριβωμένες πληροφορίες της «ΜτΚ», στις 26 Φεβρουαρίου το Σώμα Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος (Επιχειρησιακή Διεύθυνση Μακεδονίας) απέστειλε επιστολή-πρόσκληση προς τον Δήμο Θεσσαλονίκης ζητώντας του εντός πέντε εργάσιμων ημερών να προσκομίσει όλα τα στοιχεία τα οποία αφορούν τη συγκεκριμένη υπόθεση. Όπως εξηγεί αρμόδια πηγή «το αίτημα υποβλήθηκε στο πλαίσιο προανακριτικής διαδικασίας και κατ’ εφαρμογή των διατάξεων του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας περί συλλογής αποδεικτικών στοιχείων». Συγκεκριμένα, στη συγκεκριμένη περίπτωση του ΣΔΟΕ ζήτησε πλήρη και επικυρωμένα αντίγραφα του διοικητικού, οικονομικού και τεχνικού φακέλου της επίμαχης σύμβασης καθώς και κάθε συναφές έγγραφο που συνδέεται με το σχεδιασμό, τη χρηματοδότηση, την ανάθεση και την εκτέλεση της σύμβασης.
Ειδικότερα, το ΣΔΟΕ ζητά όλα τα έγγραφα που αφορούν:

1. Το στάδιο της προετοιμασίας της σύμβασης. Δηλαδή, τις τεχνικές προδιαγραφές, τον τρόπο με τον οποίο προσδιορίστηκε η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης, καθώς και όλη την εσωτερική αλληλογραφία σχετικά με το πρώτο στάδιο της διαδικασίας.
2. Το στάδιο του διαγωνισμού και της ανακήρυξης αναδόχου. Δηλαδή, τη διακήρυξη του διαγωνισμού και τα τεύχη δημοπράτησης, τα πρακτικά των επιτροπών του διαγωνισμού, τις προσφορές που υποβλήθηκαν, την αξιολόγησή τους, την αιτιολόγηση επιλογής του αναδόχου κ.λπ.
3. Το στάδιο εκτέλεσης της σύμβασης. Δηλαδή, τα πρωτόκολλα παραλαβής, τιμολόγια, εντάλματα πληρωμής κ.ο.κ.
4. Ζητείται επίσης η σύμβαση του τραπεζικού δανείου των 17,7 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, στοιχεία για τη λειτουργία και την απόδοση των 48 «πολυκέντρων», για τη διαχείριση των ανακυκλώσιμων υλικών, στοιχεία από την εσωτερική ηλεκτρονική αλληλογραφία υπηρεσιακών λογαριασμών που σχετίζονται με τη συγκεκριμένη υπόθεση κ.λπ.

Τα ερωτήματα που «καίνε»

Τα ερωτήματα για τα οποία ζητούνται απαντήσεις στο πλαίσιο της εν εξελίξει προανακριτικής διαδικασίας είναι τα ακόλουθα:
1. Ποιος εκπόνησε της τεχνικές προδιαγραφές, τις μελέτες και τη διακήρυξη του διαγωνισμού; Έγιναν από τις υπηρεσίες του Δήμου ή από εξωτερικό συνεργάτη;
2. Όλα τα ανωτέρω στοιχεία (προδιαγραφές, μελέτες, διακήρυξη) έχουν καμία ομοιότητα με αντίστοιχα άλλων διαγωνισμών για την προμήθεια «πολυκέντρων ανακύκλωσης»;
3. Υπήρχαν στη διακήρυξη του διαγωνισμού «φωτογραφικοί» όροι προκειμένου να περιοριστεί ο ανταγωνισμός με σκοπό να ευνοηθεί συγκεκριμένος υποψήφιος ανάδοχος;
4. Γιατί κατά τον προσδιορισμό της εκτιμώμενης αξίας της προμήθειας όλες οι ενδεικτικές τιμές που ελήφθησαν ήταν στη ζώνη των 300.000 ευρώ και αγνοήθηκαν πολύ χαμηλότερες τιμές που υπήρχαν στην αγορά;
5. Για ποιο λόγο ο διαγωνισμός δεν κηρύχθηκε άγονος εφόσον κατατέθηκε σε αυτόν μία και μόνη προσφορά;
6. Ο ανάδοχος του έργου έχει αναλάβει άλλες παρόμοιες συμβάσεις για το ίδιο αντικείμενο και με πόση έκπτωση;
7. Για ποιο λόγο επισπεύσθηκε η προμήθεια όλων των «πολυκέντρων» σε διάστημα τριών μηνών έως το τέλος του 2023;

*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 22.03.2026