Στον Έβρο η Λίνα Μενδώνη: «Ο πολιτισμός στη Θράκη είναι πυλώνας ταυτότητας, προόδου και εθνικής αυτοπεποίθησης»

- Newsroom

Αυτοψία σε κομβικής σημασίας πολιτιστικά έργα της Θράκης πραγματοποίησε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη. Όπως αναφέρει ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, η υπουργός επιθεώρησε τις εργασίες ολοκλήρωσης στο τέμενος Βαγιαζήτ στο Διδυμότειχο, επέβλεψε τις ανασκαφικές και προστατευτικές εργασίες στον αρχαιολογικό χώρο της Πλωτινόπολης και ενημερώθηκε για το μεγάλο έργο προστασίας και ανάδειξης του ταφικού τύμβου της Μικρής Δοξιπάρας - Ζώνης στην Ορεστιάδα. Πρόκειται για εμβληματικά έργα που αναδεικνύουν τη σπουδαία αρχαιολογική και αρχιτεκτονική παρακαταθήκη της Θράκης, υπηρετώντας τον σχεδιασμό για ισόρροπη ανάπτυξη και ολιστική ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, στις ακριτικές περιοχές της χώρας, σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΥΠΠΟ.

   Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Το τέμενος Βαγιαζήτ αποτελεί ένα μνημείο δεσπόζουσας σημασίας για την αρχιτεκτονική κληρονομιά της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 2017, το υπουργείο Πολιτισμού, το 2019, ανέλαβε τη δέσμευση για την πλήρη και υποδειγματική αποκατάστασή του. Αντιμετωπίσαμε με επιτυχία τις μεγάλες πρότυπες τεχνικές προκλήσεις, όπως τη δύσκολη ανακατασκευή της ξύλινης στέγης και την πλήρη αναστήλωση του μιναρέ. Παράλληλα, μεριμνούμε για τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου και την προσβασιμότητα όλων των πολιτών. Σύντομα θα αποδοθεί στους κατοίκους και στους επισκέπτες του Διδυμότειχου ένα αποκατεστημένο εξέχον μνημείο με μοναδικά χαρακτηριστικά. Αντίστοιχα, τα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη στον αρχαιολογικό χώρο της Πλωτινόπολης αποδεικνύουν στην πράξη την ιστορική διαχρονία της Θράκης, μετατρέποντας έναν σπουδαίο ρωμαϊκό οικισμό σε προσβάσιμο, οργανωμένο και ελκυστικό πόλο πολιτιστικού ενδιαφέροντος. Ο πολιτισμός στη Θράκη είναι πυλώνας ταυτότητας, προόδου και εθνικής αυτοπεποίθησης, αποδεικνύοντας ότι η ακριτική Ελλάδα βρίσκεται σταθερά στο επίκεντρο του κυβερνητικού σχεδιασμού με απτά αποτελέσματα. Τέλος, ο ταφικός τύμβος της Μικρής Δοξιπάρας - Ζώνης αποτελεί ένα εξαιρετικό αρχαιολογικό σύνολο παγκόσμιας ακτινοβολίας. Το υπόσκαφο κέλυφος προστασίας, που σέβεται απόλυτα το φυσικό και το ιστορικό τοπίο, σε συνδυασμό με την πρωτοποριακή μουσειογραφική μελέτη και τις εξειδικευμένες εργασίες συντήρησης, θα καταστήσουν τον αρχαιολογικό χώρο έναν πρότυπο, επισκέψιμο πόλο πολιτισμού και τουριστικής ανάπτυξης για ολόκληρη τη Θράκη».

   Τέμενος Βαγιαζήτ

   Το τέμενος Βαγιαζήτ, το οποίο εγκαινιάστηκε το 1420, αποτελεί ένα από τα πιο επιβλητικά οθωμανικά τεμένη στην Ελλάδα και ένα από τα σημαντικότερα μνημεία που ανεγέρθηκαν στα ευρωπαϊκά εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Καλύπτει έκταση σχεδόν ενός στρέμματος και αποτελείται από μία αίθουσα προσευχής και έναν ενιαίο μιναρέ ύψους 22 μ. Η στέγη του μνημείου ήταν μια εξαιρετικά ογκώδης πυραμιδοειδής κατασκευή, καλυμμένη με μολύβι και με τρουλωτή ξύλινη ψευδοροφή στο εσωτερικό της. Κατά την επίσκεψη της υπουργού Πολιτισμού διαπιστώθηκε η ομαλή εξέλιξη των εργασιών, οι οποίες περιλαμβάνουν την πλήρη ανακατασκευή της ξύλινης στέγης και του τρούλου, την αναστήλωση και την αποκατάσταση του μιναρέ σε όλο του το ύψος, καθώς και την ανακατασκευή των ξύλινων θυρών, των παραθύρων και των φεγγιτών από τεχνητό λίθο. Συντηρήθηκε πλήρως το δάπεδό του, ενώ για την προστασία του μνημείου από ακραία καιρικά φαινόμενα τοποθετήθηκε αλεξικέραυνο. Η καθολική προσβασιμότητα επιτυγχάνεται με την κατασκευή αναβατορίου ΑμεΑ. Οι εργασίες στο τέμενος Βαγιαζήτ υλοποιούνται από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και τον τακτικό προϋπολογισμό του υπουργείου Πολιτισμού ύψους περίπου 15 εκατ. ευρώ. Το μνημείο αναμένεται να αποδοθεί στο κοινό εντός του 2026.

   Πλωτινόπολη

   Η ρωμαϊκή Πλωτινόπολη τοποθετείται νοτιοανατολικά του Διδυμοτείχου στον οχυρό λόφο «Αγία Πέτρα». Ιδρύθηκε από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Τραϊανό (98-117 μ.Χ.) προς τιμήν της συζύγου του Πλωτίνης και έκτοτε αποτέλεσε οικονομικό και εκκλησιαστικό κέντρο της περιοχής. Το 1960, ο καθηγητής Γ. Μπακαλάκης, ταύτισε τη συγκεκριμένη θέση με την Πλωτινόπολη. Το 1965, τυχαία ήλθε στο φως η μοναδική στην Ελλάδα, χρυσή προτομή του Ρωμαίου αυτοκράτορα Σεπτίμιου Σεβήρου. Συστηματικές ανασκαφές στην Πλωτινόπολη, από το 1977, έχουν αποκαλύψει ένα οικοδομικό συγκρότημα με ψηφιδωτό δάπεδο διακοσμημένο με περίτεχνα μοτίβα. Εντοπίστηκε, επίσης, πηγάδι, κτισμένο με λαξευμένους λίθους. Στους αυτοκρατορικούς χρόνους ανήκει και αίθουσα με ψηφιδωτό δάπεδο που απεικονίζει υδάτινες παραστάσεις, με τον Έβρο ως νέο και την Πόλη ως γυναίκα.

   Η υπουργός Πολιτισμού ενημερώθηκε για την πορεία της συντήρησης των ψηφιδωτών, τις αποψιλώσεις στον αρχαιολογικό χώρο και την καταγραφή των ευρημάτων της ανασκαφής 2020-2022, προκειμένου αυτά να καταγραφούν στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα του υπουργείου Πολιτισμού, για τα κινητά ευρήματα. Το έργο για την προστασία και την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου Πλωτινόπολης, με προϋπολογισμό 2.180.000 ευρώ, έχει ενταχθεί στο Περιφερειακό Πρόγραμμα «Ανατολική Μακεδονία - Θράκη 2021-2027» και υλοποιείται από τη Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Έβρου. Σκοπός είναι η διαμόρφωση ενός σύγχρονου επισκέψιμου, προσβάσιμου αρχαιολογικού χώρου με την κατάλληλη ανάδειξη των μνημείων και τη δημιουργία των βασικών λειτουργικών υποδομών.

   Ταφικός Τύμβος Μικρής Δοξιπάρας - Ζώνης

   Ο ταφικός τύμβος της Μικρής Δοξιπάρας - Ζώνης αποτελεί ένα από τα σπανιότερα αρχαιολογικά μνημεία των αυτοκρατορικών χρόνων στην περιφέρεια της Θράκης, καθώς και ένα μοναδικό για τον ελλαδικό χώρο ανασκαφικό σύνολο. Ανακαλυφθείς κατά τη διετία 2002-2004, ο τύμβος λειτουργεί ως μια ανεκτίμητη «κιβωτός γνώσεων» για τις ταφικές τελετουργίες της ανώτερης κοινωνικής τάξης της ρωμαϊκής Θράκης μεταξύ 100 και 150 μ.Χ.

   Η παγκόσμια ακτινοβολία του μνημείου έγκειται στην εξαιρετική διατήρηση των ευρημάτων του: Από τους τέσσερις λάκκους καύσης τριών ανδρών και μιας γυναίκας με τα πλούσια χάλκινα, σιδερένια, γυάλινα και πήλινα κτερίσματά τους, μέχρι την προσφορά πέντε αμαξών με τα μεταλλικά και ξύλινα στοιχεία τους, καθώς και τις ταφές των αλόγων. Ο συνδυασμός της καύσης των νεκρών, των θυσιών, της απόθεσης τροχοφόρων οχημάτων και της ανέγερσης του επιβλητικού τύμβου συνθέτει ένα ζωντανό χρονικό των ταφικών εθίμων και του πολιτισμικού πλούτου της ακριτικής περιοχής κατά τη ρωμαϊκή περίοδο.

   Κατά την αυτοψία η Λίνα Μενδώνη διαπίστωσε την εντατική πρόοδο των εργασιών για την ανέγερση των κτιριακών εγκαταστάσεων, συνολικού εμβαδού περίπου 2.650 τ.μ. με περιβάλλοντα χώρο 5.000 τ.μ. Κεντρικό στοιχείο του έργου αποτελεί το θολωτό υπόσκαφο κέλυφος προστασίας, εμβαδού 2.350 τ.μ., το οποίο θα καλύψει το σύνολο των αρχαιολογικών ευρημάτων. Η τελική του μορφή παραπέμπει σε μεγάλο βαθμό στην αρχική όψη του αρχαίου Τύμβου, ενώ εσωτερικά περιλαμβάνει εκθεσιακούς χώρους και αίθουσα πολλαπλών χρήσεων. Παράλληλα, κατασκευάζεται κτίριο 300 τ.μ. που θα στεγάσει το φυλάκιο, το εκδοτήριο εισιτηρίων, τον χώρο εξυπηρέτησης κοινού, το πωλητήριο του ΟΔΑΠ, τους χώρους υγιεινής, ενώ διαμορφώνεται και υπαίθριος χώρος στάθμευσης.

   Η εγκεκριμένη μουσειογραφική μελέτη εφαρμογής και η μελέτη φωτισμού εκθεμάτων, ενσωματώνονται σταδιακά στο κατασκευαστικό έργο για τη βέλτιστη προβολή των ευρημάτων. Ταυτόχρονα, βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη οι εργασίες για την οργάνωση της έκθεσης, η οποία θα αναδεικνύει τις άμαξες με τα υποζύγιά τους, καθώς και περίπου 250 αρχαιολογικά ευρήματα, που εντοπίστηκαν στον τύμβο.

   Το έργο του Ταφικού Τύμβου της Μικρής Δοξιπάρας - Ζώνης, συνολικού προϋπολογισμού 14.650.000 ευρώ, συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) μέσω του Προγράμματος «Ανατολική Μακεδονία και Θράκη 2021-2027». Υλοποιείται από τη Διεύθυνση Μελετών και Εκτέλεσης Έργων Μουσείων και Πολιτιστικών Κτιρίων, τη Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Έβρου και αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα και πρωτοποριακά έργα ανάδειξης αρχαιολογικών χώρων στη Βόρεια Ελλάδα.

   Δίκτυο Αγροτικών Μουσείων σε Καρωτή και Πτελέα

   Τέλος, η Λίνα Μενδώνη επισκέφθηκε δύο πρώην δημοτικά σχολεία που εντάσσονται στο υπό δημιουργία Δίκτυο Αγροτικών Μουσείων Έβρου, πρωτοβουλία του υπουργείου Πολιτισμού σε συνεργασία με το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης για την πολιτιστική αποκέντρωση και την προστασία της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Στην Καρωτή, το νέο μουσείο θα στεγαστεί στο δημοτικό σχολείο, δίνοντας έμφαση στο τοπικό «μουσικό οικοσύστημα» και στα μουσικά δίκτυα της Θράκης, με αναφορά σε εμβληματικές μορφές όπως ο Χρόνης Αηδονίδης. Στην Πτελέα, το δημοτικό κτήριο θα φιλοξενήσει τον ανεκτίμητο πλούτο υφαντών των τοπικών συλλόγων, αναδεικνύοντας μέσα από τρεις θεματικές αίθουσες την παραγωγική διαδικασία, τη δημιουργό υφάντρα και τη σύνδεση των υφαντών με τον κύκλο της ζωής. Η δομή αυτή συνδέεται με τις πρωτοβουλίες του υπουργείου Πολιτισμού για την υφαντική, συμβάλλοντας ενεργά στην ενδυνάμωση των δεξιοτήτων και την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη των αγροτικών κοινοτήτων. Ο συνολικός προϋπολογισμός των δύο έργων ανέρχεται σε 205.000 ευρώ και καλύπτεται εξ ολοκλήρου από εθνικούς πόρους του υπουργείου Πολιτισμού.