Συνωστισμός στο «κέντρο»

Αρκετοί πολιτικοί αναλυτές έχουν την εκτίμηση ότι και οι επόμενες εκλογές θα κριθούν στο «κέντρο». Κάτι το οποίο έχει συμβεί σε αρκετές εκλογικές αναμετρήσεις, κυρίως τις δεκαετίες του ’90 και του ’00 όταν δεν κυριαρχούσε η πολιτική τοξικότητα. Σε αντίθεση με την πρώτη δεκαετία του ’80, αλλά και του 2010 κατά τις οποίες τα πολιτικά πάθη χτύπησαν κόκκινο, συμπιέζοντας τις μετριοπαθείς πολιτικές δυνάμεις. Ως επιτυχέστερες απόπειρες κατάληψης του «κέντρου» είναι αυτές του Κώστα Σημίτη και του Κώστα Καραμανλή, η σύγκλιση των οποίων στο «μεσαίο χώρο» οδήγησε στην πλέον αμφίρροπη μεταπολιτευτική εκλογική αναμέτρηση του Απριλίου του 2000.

Αντιθέτως, την περίοδο της χρεοκοπίας και των μνημονίων το «κέντρο» ισοπεδώθηκε, με χαρακτηριστικότερη περίπτωση τη σχεδόν εξαΰλωση του ΠΑΣΟΚ το οποίο μέσα σε μία πενταετία κατακρημνίστηκε από το 44% το 2009 στο 4,5% τον Σεπτέμβριο του 2015. Όταν τα μνημονιακά πάθη υποχώρησαν το «κέντρο» επανέκαμψε. Κερδισμένος αυτή τη φορά ήταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης ο οποίος όταν διέγνωσε την κόπωση του εκλογικού σώματος από τη δεκαετή τοξικότητα, επέλεξε ένα περισσότερο μετριοπαθές προφίλ που του επέτρεψε να διεισδύσει στον καθημαγμένο χώρο του «κέντρου» και να κερδίσει πολλές εκλογικές αναμετρήσεις, εθνικές, ευρωπαϊκές και αυτοδιοικητικές.

Πόσο άλλαξε ο Αλέξης Τσίπρας;

Αντιθέτως, ο Αλέξης Τσίπρας ο οποίος και μετά την ήττα του το 2019 συνέχισε να επιμένει στην τοξικότητα, οδήγησε τον ΣΥΡΙΖΑ από το 36% το 2015, στο 17% το 2023. Η περίοδος 2019-2023 ήταν μεγάλο μάθημα για τον πρώην πρωθυπουργό ο οποίος άργησε να αντιληφθεί ότι σε περιόδους σχετικής πολιτικής νηνεμίας οι κραυγές και ο λαϊκισμός δεν κόβουν εισιτήρια. Η επανάκαμψή του, μετά σχεδόν διετή πολιτική αγρανάπαυση, δείχνει ότι το πάθημα της περιόδου 2019-2023 φαίνεται να του έχει γίνει μάθημα, αν και υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι η αποτοξίνωση από στοιχεία όπως ο λαϊκισμός δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.

Το rebranding του κ. Τσίπρα έχει δύο βασικά χαρακτηριστικά. Το πρώτο αφορά τον ίδιο ο οποίος έπαψε να εμφανίζεται θυμωμένος και καταγγελτικός. Στις έως τώρα εμφανίσεις του χρησιμοποιεί χαμηλούς τόνους, πλασάροντας ένα προφίλ πολιτικού, κατάλληλου να αναλάβει εκ νέου τα ηνία της χώρας. Η δεύτερη αλλαγή αφορά το νέο κόμμα του. Οι θέσεις τις οποίες έχει εκφράσει ο ίδιος, αλλά και τα νέα πρόσωπα τα οποία τον πλαισιώνουν δείχνουν ότι πρόθεση του κ. Τσίπρα είναι η ΕΛΑΣ να συγκλίνει προς το «κέντρο» χωρίς, σε επίπεδο γενικών διακηρύξεων τουλάχιστον, να απομακρυνθεί ολοσχερώς από το χώρο της ριζοσπαστικής αριστεράς.

Η ισορροπία δεν είναι εύκολη και αυτό αποδεικνύεται από τις πολλές αντιφάσεις στις οποίες έχουν περιέλθει τα στελέχη της ΕΛΑΣ όπως, για παράδειγμα στο ζήτημα των ιδιωτικών πανεπιστημίων (δεν θα τα καταργήσουμε, αλλά θα καταψηφίσουμε την αναθεώρηση του άρθρου 16 που τα απαγορεύει), ή στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής (θα τηρήσουμε όλες τις δεσμεύσεις, αλλά θα συλλάβουμε τον Νετανιάχου).
Ο στόχος του κ. Τσίπρα είναι προφανής: Η εδραίωσή του στη δεύτερη θέση, η οποία θα του επιτρέψει να γίνει ο κυρίαρχος αντιπολιτευτικός πόλος. Η επίτευξη αυτού του στόχου περνά μέσα από την υφαρπαγή ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ, αλλά και τον απογαλακτισμό του από κυβερνητικό παρελθόν του ΣΥΡΙΖΑ. Δύσκολη άσκηση, κυρίως σε ό,τι αφορά το δεύτερο σκέλος της, καθώς τα πεπραγμένα του ως πρωθυπουργού, είναι ακόμη πολύ νωπά. Εκτός αυτού, η απαξιωτική μεταχείριση των υπουργών των κυβερνήσεών του εγείρει αμφιβολίες ως προς την αξιοπιστία του. Πώς γίνεται οι πετυχημένες κυβερνήσεις της περιόδου 2015-2019 να είχαν αποτυχημένους υπουργούς;

Στρυμωγμένος ο Ανδρουλάκης

Μάχη για τη διατήρηση των κεκτημένων του στο «κέντρο» δίνει το ΠΑΣΟΚ. Η προσπάθεια δεν είναι εύκολη, σύμφωνα τουλάχιστον με τα νεότερα δημοσκοπικά δεδομένα που δείχνουν το κόμμα στην τρίτη θέση. Στη Χαριλάου Τρικούπη πιστεύουν ότι η υπόθεση της δεύτερης θέσης δεν έχει κριθεί ακόμη. Θεωρούν ότι το μεν ΠΑΣΟΚ θα ανέβει το επόμενο διάστημα το δε κόμμα του κ. Τσίπρα θα ξεφουσκώσει. Προς το παρόν, πάντως, οι δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν μία πολιτική παραδοξότητα: Από τη μία έχουμε ένα κόμμα με οργανωτική δομή, ερείσματα στην κοινωνία, στο συνδικαλισμό, στην Αυτοδιοίκηση, με πολιτικές θέσεις και προτάσεις και από την άλλη, ένα κόμμα ΙΧ, με διορισμένα κομματικά όργανα, χωρίς οργανώσεις, χωρίς κυβερνητικό πρόγραμμα, ωστόσο, στις μετρήσεις των διαθέσεων της κοινής γνώμης η ΕΛΑΣ υπερτερεί του ΠΑΣΟΚ. Η απάντηση στο ερώτημα «γιατί συμβαίνει αυτό;» βρίσκεται ασφαλώς στα πρόσωπα των δύο αρχηγών. Ο Νίκος Ανδρουλάκης, παρότι έχει βελτιώσει τη δημόσια εικόνα του, δεν κατάφερε να διαμορφώσει πρωθυπουργικό προφίλ, ενώ δυσκολεύεται να περάσει στο εκλογικό σώμα τις θέσεις του κόμματος. Σε αντίθεση με τον κ. Τσίπρα ο οποίος, έχοντας διατελέσει ήδη πρωθυπουργός, εμφανίζει μεγαλύτερη διεισδυτικότητα στην κοινή γνώμη.

Επιμένει ο Μητσοτάκης

Από το 2016 και εντεύθεν, με τη στροφή του κ. Μητσοτάκη προς τον «μεσαίο χώρο» η ΝΔ κυριάρχησε στην κρίσιμη μάζα των κεντρώων ψηφοφόρων. Τον τελευταίο ενάμιση χρόνο, ωστόσο, η ηγεμονία της αυτή δείχνει να αμφισβητείται καθώς μερίδα ψηφοφόρων οι οποίοι αυτοπροσδιορίζονται ως «κεντρώοι» και την είχαν ψηφίσει το 2019 και το 2023, εμφανίζονται να τηρούν αποστάσεις. Πλαγιοκοπήσεις δέχεται η ΝΔ και από τα δεξιά της, οι οποίες θα γίνουν εντονότερες με την επικείμενη ανακοίνωση του νέου κόμματος του Αντώνη Σαμαρά. Αυτό υποχρεώνει τον κ. Μητσοτάκη σε μία δύσκολη άσκηση πολιτικής ισορροπίας. Από τη μία, αρνείται να υποχωρήσει στις πιέσεις της δεξιάς πτέρυγας η οποία ζητά την αποπασοκοποίηση της ΝΔ και την ίδια ώρα με άλλου είδους κινήσεις (ορισμός του Κώστα Κυρανάκη ως γραμματέα, σκληρή γραμμή στο μεταναστευτικό κ.λπ.) προσπαθεί να περιορίσει τις απώλειες προς τα δεξιά.

Με βάση τις μετρήσεις που έχει στα χέρια του ο πρωθυπουργός εκτιμά ότι τις επτά με οκτώ, από τις συνολικά δώδεκα ποσοστιαίες μονάδες που έχει χάσει η ΝΔ σε σχέση με το 2023, μπορεί να τις ανακτήσει. Σημαντικό μέρος απ’ αυτούς είναι οι λεγόμενοι «ακροκεντρώοι», άνθρωποι δηλαδή οι οποίοι δεν έχουν σχέση, πολιτική ή οργανωτική με τη ΝΔ, ωστόσο, την ψήφισαν το 2019 και το 2023. Με τις πρόσφατες δηλώσεις του με τις οποίες προσδιόρισε πολιτικά τη ΝΔ ως κεντροδεξιό κόμμα ο κ. Μητσοτάκης εμφανίζεται αποφασισμένος να δώσει μάχη για τη διατήρηση των κεκτημένων στον κεντρώο χώρο.

*Δημοσιεύτηκε στη «ΜτΚ» στις 26/7/2026