Tα δέκα μαύρα χρόνια της ΔΕΘ και πολλές άλλες περιπέτειες στην εκατοντάχρονη ιστορία της

Εκατό χρόνια συμπληρώνονται φέτος από την πρώτη διοργάνωση της Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης η οποία είχε γίνει το 1926, στο χώρο του Πεδίου του Άρεως, λίγες δεκάδες μέτρα μακρύτερα από το σημερινό εκθεσιακό κέντρο. Ωστόσο, η φετινή ΔΕΘ είναι η 90η καθώς από το 1941 ως και το 1950, στα χρόνια της κατοχής και τα μετεμφυλιακά που ακολούθησαν είχε διακοπεί η λειτουργία της.

Τετάρτη 26 Αυγ 2026, 15:00

Ανάπλαση ΔΕΘ: Μεγάλο ενδιαφέρον από εταιρείες για τον διαγωνισμό - Ενημερώθηκε η Συμβουλευτική Επιτροπή

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Η τελευταία προπολεμική Έκθεση έγινε το 1940. Ήταν η 15η και συγχρόνως η πρώτη η οποία έγινε στις νέες της εγκαταστάσεις, στη θέση στην οποία βρίσκεται και σήμερα. Εγκαινιάστηκε στις 22 Σεπτεμβρίου και έκλεισε τις πύλες της στις 22 Οκτωβρίου, μόλις έξι μέρες πριν από την κήρυξη του πολέμου. Είναι χαρακτηριστικό ότι πολλοί από τους εκθέτες δεν πρόλαβαν καν να σηκώσουν τα εκθέματά τους από τα περίπτερα καθώς τους πρόλαβε ο πόλεμος.

Την ημέρα των εγκαινίων ο πρόξενος της Γερμανίας Σόεμπεργκ επ’ ευκαιρία της συμμετοχής της χώρας του στη ΔΕΘ δήλωσε ότι “η Διεθνής Έκθεσις Θεσσαλονίκης είνε ένα εις μεγάλην απόστασιν ορατόν σύμβολον της ειρηνικής θελήσεως της ελληνικής κυβερνήσεως”.

Μετά το πέρας της 15ης διοργάνωσης και την κήρυξη του πολέμου τα περίπτερα με τα εκθέματά τους εγκαταλείφθηκαν και πολλά λεηλατήθηκαν από τους ίδιους τους Θεσσαλονικείς, πριν να πέσουν στα χέρια των Γερμανών.

Στις 11 Απριλίου 1941 εγκαταστάθηκαν στους χώρους της ΔΕΘ γερμανικές μονάδες οι οποίες παρέμειναν εκεί μέχρι και τη λήξη του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Tα αρχεία της Έκθεσης, ο εξοπλισμός και ό,τι είχε απομείνει, λεηλατήθηκαν και καταστράφηκαν. Tο κεντρικό περίπτερο της Εθνικής Παραγωγής χρησιμοποιήθηκε από τους Γερμανούς ως αποθήκη ραδιοφωνικών πομπών και ασυρμάτων. Tα υπόλοιπα περίπτερα μετατράπηκαν σε αποθήκες πυρομαχικών, όπλων και κινητήρων αεροπλάνων.

Τον Οκτώβριο του 1944 με το φάσμα της ήττας μπροστά τους και ενόψει της αποχώρησής τους, οι Γερμανοί ανατίναξαν τα πολεμοφόδιά τους για να μην πέσουν στα χέρια των συμμάχων, μαζί και τα περίπτερα της Έκθεσης.

Αμέσως μετά την αποχώρηση του γερμανικού στρατού τα περίπτερα επισκευάστηκαν και αξιοποιήθηκαν ως αποθήκες από τα σώματα των συμμάχων. Στην αρχή εγκαταστάθηκε η βρετανική υπηρεσία ανεφοδιασμού ML και αργότερα η UNNRA. Ο χώρος αξιοποιήθηκε για την αποθήκευση τροφίμων και στη συνέχεια μετατράπηκε σε χώρο στάθμευσης αυτοκινήτων από την ΥΕΚΑ, μια δημόσια επιχείρηση για κρατικά αυτοκίνητα η οποία αποχώρησε από την Έκθεση το 1950.

Το προσωπικό της ΔΕΘ την δεκαετία 1940 – 1950 είχε αποσπαστεί κυρίως στον Ερυθρό Σταυρό και σε άλλες κρατικές υπηρεσίες. Η ΔΕΘ ως φορέας, από το 1940 μέχρι και το 1949 λειτουργούσε υποτυπωδώς σε γραφεία επί της οδού Αγίας Σοφίας.

Η προσπάθεια αναγέννησης της Έκθεσης ξεκίνησε το 1949 με συντονισμένη προσπάθεια των εργαζομένων της οι οποίοι κατάφεραν να εντάξουν την ανακατασκευή του κατεστραμμένου εκθεσιακού χώρου στο σχέδιο Μάρσαλ. Έπειτα από επιτόπιο έλεγχο της αμερικανικής αντιπροσωπείας αποφασίστηκε να διατεθεί ποσό ύψους 2.8 δισ. δρχ. για την κατασκευή νέου εκθεσιακού χώρου.

Μετά δέκα χρόνια σιωπής η ΔΕΘ ξαναλειτούργησε το 1951 επί πρωθυπουργίας Νικολάου Πλαστήρα με απόφαση του οποίου διατέθηκε ποσόν περίπου ενός δισεκατομμυρίου δραχμών για τη διαφήμισή της. Η 16η διοργάνωση, η πρώτη μεταπολεμική, είχε συγκεντρώσει περί τους 650.000 επισκέπτες, αριθμός πρωτοφανής για τα δεδομένα της εποχής.

Άλλες περιπέτειες

Εκτός από τη δεκαετή διακοπή της λειτουργίας της η ΔΕΘ πέρασε και άλλες περιπέτειες.

Στην πρώτη διοργάνωση, η οποία άνοιξε τις πύλες της στις 3 Οκτωβρίου 1926, πέριξ του εκθεσιακού χώρου περιφέρονταν ακόμη πεινασμένοι πρόσφυγες οι οποίοι πάσχιζαν να ξεκινήσουν τη ζωή τους στη νέα πατρίδα τους. Χαρακτηριστικό της ανέχειας της εποχής είναι το περιστατικό που συνέβη έξω από το περίπτερο της Nestle, όταν η γνωστή γαλακτοβιομηχανία αποφασίζει να μοιράσει δωρεάν γάλα στους μικρούς επισκέπτες, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν τεράστιες ουρές προκειμένου να προμηθευτούν το απρόσμενο δώρο.

Ένα χρόνο μετά, στη 2η ΔΕΘ το 1927, η οποία είχε 200.000 επισκέπτες, το απόγευμα της 27ης Σεπτεμβρίου, διακόπηκε η ηλεκτροδότηση και η έκθεση βυθίστηκε στο σκοτάδι. Ωστόσο υπήρξαν και χειρότερα. Επικαλούμενη ανακοινωθέν του Γ΄ Σώματος Στρατού, η εφημερίδα "Φως" αποκαλύπτει ότι στις 28/9/27 “η Θεσσαλονίκη διέτρεξε μεγάλο κίνδυνο”. Κι αυτό γιατί, ομάδα κομιτατζήδων σχεδίαζε να χτυπήσει την κατάμεστη ΔΕΘ, σερβικά ιδρύματα, το Κυβερνείο, το Στρατηγείο “και τας αποθήκας Πυρομαχικών”.

Η τρίτη διοργάνωση, το 1928, έγινε σε μια περίοδο κατά την οποία ο δάγκειος πυρετός θέριζε την Ελλάδα και η διοίκηση της ΔΕΘ αποφάσισε, για κοινωνικούς λόγους, να μειώσει το εισιτήριο. Η επόμενη διοργάνωση το 1929, έγινε λίγο πριν να ξεσπάσει για τα καλά η παγκόσμια οικονομική κρίση. Είναι χαρακτηριστικό ότι 29 ημέρες μετά την λήξη της 4ης ΔΕΘ ήρθε η “Μαύρη Τρίτη” του μεγαλύτερου κραχ του Dow Jones.

Στις 26 Σεπτεμβρίου του 1932 γίνεται ο μεγάλος σεισμός μεγέθους 7,1 ρίχτερ στην Ιερισσό της Χαλκιδικής, με απολογισμό εκατοντάδες νεκρούς και τραυματίες. Οι Θεσσαλονικείς διανυκτερεύουν στην ύπαιθρο φοβούμενοι νέο σεισμό και οι εισπράξεις της 1ης Οκτωβρίου της ΔΕΘ διατίθενται υπέρ των σεισμοπλήκτων.

Η διοργάνωση του 1955 σημαδεύτηκε από το διωγμό που υπέστησαν οι Έλληνες της Κωνσταντινούπολης. Εξ αιτίας αυτών των γεγονότων το περίπτερο της Τουρκίας στη ΔΕΘ έκλεισε πριν να ολοκληρωθεί η Έκθεση.

Μεταπολιτευτικά, δύο ήταν τα σημαντικότερα γεγονότα τα οποία σημάδεψαν την ΔΕΘ. Το πρώτο αφορούσε το σεισμό του Ιουνίου 1978 ο οποίος προκάλεσε σημαντικές φθορές στις εκθεσιακές εγκαταστάσεις, ωστόσο, η διοργάνωση έγινε. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα εγκαίνια από τον τότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή έγιναν στον υπαίθριο χώρο έξω από το Παλαί ντε Σπορ, καθώς το γήπεδο παρουσίαζε σοβαρά προβλήματα στατικότητας.

Επί πρωθυπουργίας Κώστα Καραμανλή δύο πολύ δυσάρεστα γεγονότα σημάδεψαν τον θεσμό. Το πρώτο συνέβη τον Σεπτέμβριο του 2004 στην παρθενική του εμφάνιση στην Έκθεση, όταν ο κ. Καραμανλής αναγκάστηκε να ματαιώσει το καθιερωμένο δείπνο προς τους εκπροσώπους των παραγωγικών τάξεων εξ αιτίας του τραγικού δυστυχήματος με το Σινούκ, ανοιχτά της Χαλκιδικής, στο οποίο έχασαν τη ζωή τους 17 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων και ο τότε πατριάρχης Αλεξανδρείας Πέτρος.

Η διοργάνωση του 2007 έγινε στη βαριά σκιά των τραγικών πυρκαγιών της Πελοποννήσου όπου έχασαν τη ζωή τους δεκάδες άνθρωποι. Τη χρονιά εκείνη για πρώτη φορά, έπειτα από δεκαετίες, η ΔΕΘ άνοιξε τις πύλες της χωρίς την καθιερωμένη λαμπρή τελετή εγκαινίων. Αντ’ αυτής έγινε ένας σύντομος αγιασμός.

Τέλος, σε ειδικές συνθήκες έγινε η διοργάνωση του 2020 λόγω των περιοριστικών μέτρων που είχαν θεσπιστεί για την προστασία από την πανδημία του κορωνοϊού.

* Αρκετά στοιχεία όπως και φωτογραφίες περιέχονται στο βιβλίο του Κυριάκου Ποζρικίδη «75 χρόνια ΔΕΘ».