Τα ηλεκτρονικά διόδια που όλοι τα επαινούν, αλλά κανείς δεν τα εφαρμόζει

Οι μεγάλες ουρές αυτοκινήτων, μήκους έως και πενήντα χιλιομέτρων που παρατηρήθηκαν στους βασικούς αυτοκινητοδρόμους κατά την επιστροφή των εκδρομέων τη δεύτερη μέρα του Πάσχα, επαναφέρουν ως αδήριτη ανάγκη την κατάργηση των συμβατικών σταθμών μετωπικών διοδίων. Διότι αυτοί είναι η κύρια αιτία των μεγάλων καθυστερήσεων οι οποίες έχουν πολλαπλές επιπτώσεις. Εκτός από τον τεράστιο χαμένο χρόνο, για οδηγούς και επιβάτες, προκαλούν εκνευρισμό, συνθήκη η οποία αυξάνει τον κίνδυνο πρόκλησης ατυχήματος. Επιπλέον, υπάρχουν και άλλου είδους συνέπειες, οικονομικές και περιβαλλοντικές λόγω της αύξησης στην κατανάλωση καυσίμου, στην πρόκληση βλαβών, κυρίως στα οχήματα παλαιότερης χρονολογίας κ.ο.κ.

Η λύση στο πρόβλημα είναι γνωστή εδώ και κάμποσα χρόνια και εφαρμόζεται ήδη σε αρκετά ευρωπαϊκά κράτη, σε διάφορες παραλλαγές. Πρόκειται για την αντικατάσταση όλων των συμβατικών μετωπικών διοδίων με ένα σύστημα ηλεκτρονικών διοδίων το οποίο διασφαλίζει την ανεμπόδιστη ροή της κυκλοφορίας και συγχρόνως την είσπραξη του αντιτίμου. Εκτός αυτού, θεωρούνται ως τα «δημοκρατικότερα» και «δικαιότερα» διόδια καθώς ο κάθε χρήστης του αυτοκινητόδρομου θα πληρώνει για όσα χιλιόμετρα θα διανύσει, ούτε ένα λιγότερο, ούτε ένα περισσότερο.

Άδικες χρεώσεις

Αντιθέτως, σήμερα υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες οδηγοί οι οποίοι πληρώνουν καθημερινά τέλη διέλευσης διοδίων, πολύ υψηλότερα σε σχέση με τις αποστάσεις που διανύουν. Την ίδια ώρα, υπάρχουν χρήστες οι οποίοι διανύουν τα ίδια ή και περισσότερα χιλιόμετρα χωρίς να πληρώσουν ούτε σεντς, επειδή είχαν την τύχη στο καθημερινό τους δρομολόγιο να μην συναντούν σταθμό διοδίων. Για παράδειγμα, εάν κάποιος πηγαινοέρχεται καθημερινά από τα Μάλγαρα στη Βέροια, συνολική απόσταση 100 χιλιόμετρα, δεν πληρώνει καθόλου διόδια. Εάν όμως, πηγαινοέρχεται από τα Μάλγαρα στη Θεσσαλονίκη, διανύοντας απόσταση 52 χιλιόμετρα θα πληρώσει 2,5 ευρώ, όσα θα πληρώσει όμως και αυτός που πηγαινοέρχεται Θεσσαλονίκη-Βέροια, διανύοντας τριπλάσια απόσταση 146 χιλιομέτρων. Τα τρία αυτά παραδείγματα είναι ενδεικτικά της άνισης και άδικης κατανομής των βαρών για τη χρήση των αυτοκινητοδρόμων.

Οι ρύποι

Η λειτουργία σταθμών συμβατικών μετωπικών διοδίων συνεπάγεται οικονομικό και περιβαλλοντικό κόστος. Σύμφωνα με όλες τις μελέτες που έχουν γίνει, σε συνθήκες μποτιλιαρίσματος, φαινόμενο που παρατηρείται έπειτα από κάθε μεγάλη έξοδο από τα αστικά κέντρα, η κατανάλωση καυσίμου αυξάνει από 10% έως και 30% ανάλογα με τον κυβισμό και την παλαιότητα του οχήματος. Ανάλογη αύξηση παρατηρείται και στους ατμοσφαιρικούς ρύπους σε ώρες κυκλοφοριακής συμφόρησης στους σταθμούς διοδίων, καθώς οι κινητήρες λειτουργούν για περισσότερη ώρα και σε μη βέλτιστες συνθήκες (συχνές στάσεις-εκκινήσεις). Ειδικότερα, η αναμονή στην κίνηση (ρελαντί) αυξάνει δραματικά τα οξείδια του αζώτου (NO2), τα μικροσωματίδια (PM) και το μονοξείδιο του άνθρακα, με πρώτα θύματα τους εργαζόμενους στα διόδια.

Τα δυστυχήματα

Πέραν των ανωτέρω, τα μετωπικά διόδια ενοχοποιούνται ορισμένες φορές για πρόκληση δυστυχημάτων. Είναι σχετικά πρόσφατο το περιστατικό το οποίο συνέβη τον Απρίλιο του 2025 στο σταθμό του Πολυμύλου της Εγνατίας οδού όπου ζευγάρι Ελλήνων μεταναστών από την Ελβετία έχασε τη ζωή του όταν νταλίκα έπεσε με ορμή πάνω στο ΙΧ τους το οποίο βρισκόταν σε αναμονή για να πληρώσει το τέλος διοδίων. Ειδικά το συγκεκριμένο δυστύχημα αναδεικνύει και ένα ακόμα ζήτημα που αφορά την λανθασμένη επιλογή χωροθέτησης των μετωπικών σταθμών διοδίων καθώς στη συγκεκριμένη θέση, στον Πολύμυλο, παρατηρείται πολύ συχνά πυκνή ομίχλη με αποτέλεσμα να μην υπάρχει ορατότητα.

Τρεις νεκροί οι οποίοι απανθρακώθηκαν μέσα στο αυτοκίνητό τους ήταν ο απολογισμός δυστυχήματος το οποίο συνέβη λίγους μήνες μετά, τον Αύγουστο του 2025, λίγα μέτρα πριν από τα διόδια του Ιάσμου, και πάλι επί της Εγνατίας οδού, όταν νταλίκα έπεσε πάνω σε ΙΧ αυτοκίνητο.

Συχνά, θύματα ατυχημάτων τα οποία σημειώνονται στα διόδια είναι οι ίδιοι οι εργαζόμενοι σε αυτά.

Η προφανής λύση

Η λύση σε όλα τα προβλήματα όπως περιγράφονται παραπάνω είναι εύκολη και προφανής: Είναι η αντικατάσταση των συμβατικών μετωπικών διοδίων με ένα σύστημα ηλεκτρονικής είσπραξης του τέλους χρήσης του αυτοκινητόδρομου. Είναι τα λεγόμενα «ηλεκτρονικά διόδια» τα οποία βασίζονται στη λειτουργία ενός δορυφορικού συστήματος εντοπισμού του οχήματος με το οποίο θα υπολογίζεται η χιλιομετρική διαδρομή που θα διανύει και θα χρεώνεται αναλογικά με τα χιλιόμετρα αυτά. Με το νέο σύστημα εξασφαλίζεται η ασφαλής και ελεύθερη ροή κυκλοφορίας (free flow) στους κλειστούς αυτοκινητόδρομους και δεν θα υπάρχει η ανάγκη για «σταμάτα ξεκίνα» ανά κάποια χιλιόμετρα προκειμένου να καταβληθεί το τέλος διοδίων. Έτσι θα απαληφθεί και το φαινόμενο ο οδηγός να προπληρώνει στον σταθμό διοδίων όλη την απόσταση μέχρι τον επόμενο σταθμό, ασχέτως αν εγκαταλείψει νωρίτερα τον αυτοκινητόδρομο.

Πέραν αυτού, τα ηλεκτρονικά διόδια, μέσω της συλλογής στοιχείων από δορυφόρους θα μπορούν να δίνουν σε πραγματικό χρόνο την κίνηση στους αυτοκινητόδρομους, πληροφορία πολύτιμη ιδιαίτερα σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης.

Και γιατί δεν εφαρμόζεται;

Τη λύση αυτή ασφαλώς και τη γνωρίζει η Πολιτεία. Η υιοθέτησή της έχει εξαγγελθεί, άλλωστε, από πολλά υπουργικά χείλη, αρκετών κυβερνήσεων. Ωστόσο, έως και σήμερα, παραμένει ανεφάρμοστη. Η πρώτη επίσημη απόπειρα δημιουργίας ενός ενιαίου συστήματος ηλεκτρονικών διοδίων ξεκίνησε το 2018, με έναν διεθνή διαγωνισμό προϋπολογισμού 400,63 εκατ. ευρώ, για το ύψος του οποίου είχαν ακουστεί πολλά. Προσφορές κατατέθηκαν από πολλούς ομίλους, εγχώριους αλλά και διεθνείς. Μάλιστα, λίγο πριν από τις εθνικές εκλογές του 2019, η τότε κυβέρνηση είχε προχωρήσει και στην ανακήρυξη ως προσωρινού αναδόχου της κοινοπραξίας «ΑΚΤΩΡ - Intrakat - Ιntrasoft Inl- Autostrade Tech». Όμως έπειτα από προσφυγή του σχήματος της Μυτιληναίος, μαζί με την ουγγρική Nusz που ήταν δεύτερος μειοδότης, το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε τον διαγωνισμό.
Η επόμενη ηγεσία του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών δεν έθεσε στις πρώτες προτεραιότητές της το έργο των ηλεκτρονικών διοδίων το οποίο εντάχθηκε στην πορεία στο εθνικό πρόγραμμα ανάκαμψης, με εκτιμώμενο προϋπολογισμό περί τα 300 εκατ. Ωστόσο και αυτή η απόπειρα ναυάγησε, καθώς το έργο απεντάχθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Η απάντηση

Έτσι, μένει να πλανάται το ερώτημα «για ποιο λόγο συνεχίζουν να υπάρχουν οι επικίνδυνοι μετωπικοί σταθμοί διοδίων στους ελληνικούς αυτοκινητόδρομους σε μια εποχή, μάλιστα, που πολύ εύκολα και με μεγάλη ακρίβεια, μπορεί η πολιτεία να εισπράττει το τέλος διοδίων αξιοποιώντας τις σύγχρονες τεχνολογίες;».

Η απάντηση στο ανωτέρω ερώτημα είναι μία και μοναδική: η ύπαρξη των μετωπικών διοδίων εξυπηρετεί πρωτίστως τους παραχωρησιούχους των ελληνικών αυτοκινητοδρόμων, κυρίως εκείνους που διαχειρίζονται τον ΠΑΘΕ ο οποίος έχει και τον μεγαλύτερο κυκλοφοριακό φόρτο.

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία περίπου το 60% έως 70% των συνολικών εισπράξεων από όλα τα διόδια ανά την επικράτεια γίνεται στους σταθμούς διοδίων οι οποίοι βρίσκονται στο λεκανοπέδιο και γύρω από τη Θεσσαλονίκη.

Τυχόν κατάργηση των μετωπικών διοδίων και αντικατάστασή τους από τα ηλεκτρονικά, θα μείωνε τις εισπράξεις, εκτός εάν η πολιτεία αποφάσιζε να αυξήσει περαιτέρω τη χιλιομετρική χρέωση, κάτι που συνεπάγεται όμως πολιτικό κόστος. Αντιθέτως, το κόστος εξαιτίας των μετωπικών διοδίων (επικινδυνότητα, ταλαιπωρία οδηγών, αύξηση κατανάλωσης καυσίμου και ρύπων) είναι προφανώς υποδεέστερο και, σε κάθε περίπτωση, ευκολότερα διαχειρίσιμο. Γι' αυτό, άλλωστε, και όλες οι κυβερνήσεις των πολλών τελευταίων ετών σπρώχνουν ολοένα προς τα πίσω τις συνεχείς εξαγγελίες τους περί δήθεν καθιέρωσης των ηλεκτρονικών διοδίων.

*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 19.04.2026