Τα τέσσερα συν ένα σενάρια για κυβέρνηση συνεργασίας

Το τελευταίο χρονικό διάστημα συζητείται ολοένα και περισσότερο το ενδεχόμενο κυβέρνησης συνεργασίας μετά τις προσεχείς εκλογές. Η συζήτηση αναμένεται να ενταθεί όσο θα πλησιάζει η ώρα της κάλπης και εφόσον τα δημοσκοπικά δεδομένα παραμείνουν στα ίδια επίπεδα, όπως έχουν παγιωθεί εδώ και πολλούς μήνες. Ωστόσο, η φημολογούμενη ίδρυση νέων κομμάτων ενδέχεται να επιφέρει αλλαγές στο πολιτικό σκηνικό, κυρίως στην πλευρά της αντιπολίτευσης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα αφήσει αλώβητο το κυβερνών κόμμα. Υπό αυτό το πρίσμα είναι εξαιρετικά επισφαλές να μιλήσει κανείς με βεβαιότητες όσον αφορά την επόμενη κυβέρνηση. Μπορεί μόνο να προσεγγίσει τα πιθανά σενάρια, με βάση τα σημερινά ή πιθανολογούμενα νέα δεδομένα που ενδέχεται να προκύψουν από την εμφάνιση των νέων κομμάτων.

Υπό τις σημερινές συνθήκες θεωρείται πολύ δύσκολο οι κάλπες να αναδείξουν αυτοδύναμη κυβέρνηση. Ακόμα και η Νέα Δημοκρατία η οποία παραμένει μακράν πρώτο κόμμα, κινείται δημοσκοπικά σε ποσοστά 23% έως 25%, τα οποία με αναγωγή προσεγγίζουν το 28% με 30%. Η επίτευξη αυτοδυναμίας προϋποθέτει ποσοστά γύρω στο 37% με 38%, εφόσον δεν υπάρξει κάποια αλλαγή στον εκλογικό νόμο, επίδοση η οποία σήμερα φαντάζει μάλλον αδύνατη για το κυβερνών κόμμα. Συνεπώς, το πιθανότερο σενάριο είναι οι κάλπες να αναδείξουν πρώτο κόμμα τη ΝΔ, χωρίς όμως, να της εξασφαλίζουν, έστω και οριακή κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Σε περίπτωση, δε, που το κυβερνών κόμμα λάβει ποσοστό 31% με 32%, ίσως επιδιώξει την αυτοδυναμία σε επαναληπτικές εκλογές, αλλά και πάλι κάτι τέτοιο φαντάζει πολύ δύσκολο.

Δύο ή και τρία κόμματα

Σε μία τέτοια περίπτωση τα κόμματα θα πρέπει να αναζητήσουν τρόπους συνεννόησης για συγκρότηση κυβέρνησης συνεργασίας. Σε αυτήν είναι αδύνατο να μην συμμετάσχει το πρώτο κόμμα, δεδομένου ότι θα διαθέτει και το όποιο μπόνους εδρών καταφέρει να αποσπάσει. Δεν αποκλείεται, μάλιστα το ενδεχόμενο να απαιτηθεί και τρίτος κυβερνητικός εταίρος στην περίπτωση που η σύμπραξη δύο κομμάτων δεν εξασφαλίζει άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Ποιοι θα μπορούσαν, επομένως, να συγκυβερνήσουν με τη ΝΔ;

Αν πάρουμε τοις μετρητοίς τις δηλώσεις των πολιτικών αρχηγών και στελεχών των κομμάτων της αντιπολίτευσης, η χώρα θα μείνει μάλλον ακυβέρνητη αφού κανένα κόμμα δεν προτίθεται να συγκυβερνήσει με τη ΝΔ. Βεβαίως, όλα αυτά λέγονται πριν από τις εκλογές. Όμως, ανάμεσα στο «πριν» και στο «μετά», μεσολαβούν οι εκλογές το αποτέλεσμα των οποίων λειτουργεί καταλυτικά στις μετεκλογικές αποφάσεις των κομμάτων, τουλάχιστον εκείνων τα οποία έχουν τον κυβερνητισμό στο πολιτικό DNA τους. Υπό αυτά τα δεδομένα, το ΠΑΣΟΚ θα βρεθεί σε πολύ δυσχερή θέση εάν επιμείνει στο προεκλογικό «όχι» στη συγκυβέρνηση με τη ΝΔ.

Χωρίς τον Μητσοτάκη

Μία λύση η οποία διακινείται, για να μην πούμε ότι προωθείται, από διάφορους κύκλους, συμπεριλαμβανομένων και επιχειρηματικών, είναι η συγκρότηση κυβέρνησης συνεργασίας, πιθανότατα από τρία κόμματα, αλλά με πρωθυπουργό κάποιο τρίτο πρόσωπο, ει δυνατόν εκτός ενεργού πολιτικής. Κάτι τέτοιο προϋποθέτει, βεβαίως, τα ποσοστά της ΝΔ να απέχουν σημαντικά από την αυτοδυναμία, να είναι δηλαδή κάτω και από το 30%, ώστε να νομιμοποιείται κάποιος να αποκλείσει τον αρχηγό του πρώτου κόμματος από την πρωθυπουργία. Σε μία τέτοια περίπτωση, τα σενάρια θέλουν τον Κυριάκο Μητσοτάκη να παραμερίζει, ακόμα και να παραιτείται από την αρχηγία της ΝΔ και να συγκροτείται τρικομματική κυβέρνηση στην οποία θα μπορούσε να συνδράμει ακόμα και ένα κόμμα υπό τον Αντώνη Σαμαρά.

Ένα άλλο σενάριο, το οποίο δεν μπορεί θεωρητικά να αποκλειστεί, είναι να δούμε το φαινόμενο να εξασφαλίζεται κοινοβουλευτική πλειοψηφία μέσω της ανεξαρτητοποίησης κάποιων βουλευτών, όπως έχει συμβεί και σε άλλες περιπτώσεις αντίστοιχου πολιτικού αδιεξόδου, όπως στις εκλογές του 1990.

Χωρίς τη ΝΔ

Υπάρχει και ένα ακόμα, θεωρητικό σενάριο, συγκρότησης κυβέρνησης συνεργασίας, χωρίς τη συμμετοχή του πρώτου κόμματος. Αυτό θα μπορούσε να έχει βάση στην περίπτωση που η ΝΔ είναι μεν πρώτο κόμμα, χωρίς όμως να πιάσει το όριο του 25% ώστε να μπορεί να πάρει το μπόνους των εδρών. Σε αυτή την περίπτωση οι έδρες κατανέμονται περίπου με απλή αναλογική. Συνεπώς, θεωρητικά πάντα, θα μπορούσε ένας συνασπισμός κομμάτων της αντιπολίτευσης θα συγκροτήσει κυβέρνηση συνεργασίας. Το σενάριο αυτό φαντάζει πολύ δύσκολο, αν όχι απίθανο καθώς η ΝΔ θα συγκεντρώσει λογικά τουλάχιστον 70 έδρες, άρα θα έχουν απομείνει άλλες 230 από τις οποίες θα πρέπει να συναινέσουν οι 151 για να προκύψει κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Αυτό σημαίνει ότι τα λεγόμενα αντισυστημικά κόμματα, όπως η Ελληνική Λύση του Κυριάκου Βελόπουλου, η Πλεύση Ελευθερίας της Ζωής Κωνσταντοπούλου, η Νίκη, το ΜέΡΑ25, καθώς και το ΚΚΕ, δεν θα πρέπει να εκλέξουν αθροιστικά, περισσότερους από 79 βουλευτές. Ταυτόχρονα όλοι οι υπόλοιποι, δηλαδή ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, κόμμα Αλέξη Τσίπρα και κόμμα Μαρίας Καρυστιανού θα πρέπει να καταφέρουν να συμφωνήσουν σε ένα μίνιμουμ κυβερνητικό πρόγραμμα καθώς και στο πρόσωπο του πρωθυπουργού. Εξαιρετικά δύσκολη άσκηση, με πολλούς αγνώστους και αρκετά προαπαιτούμενα.

Κυβέρνηση ειδικού σκοπού

Σε περίπτωση που κανένα από τα ανωτέρω σενάρια δεν ευδοκιμήσει τότε απομένουν δύο ενδεχόμενα. Το πρώτο είναι να συγκροτηθεί υπηρεσιακή κυβέρνηση η οποία θα προκηρύξει νέες εκλογές, τρίτες κατά σειρά, πράγμα δύσκολο, για δύο λόγους:

Ο πρώτος είναι ότι εάν δεν μεσολαβήσει ένα ελάχιστο χρονικό διάστημα αρκετών μηνών, σπανίως ο ψηφοφόρος αλλάζει την ψήφο του.

Ο δεύτερος λόγος έχει να κάνει με το γεγονός ότι τον Ιούλιο του 2027 η Ελλάδα αναλαμβάνει την προεδρία της Ευρωπαϊκή Ένωσης, συνεπώς δεν θα υπάρχουν χρονικά περιθώρια για τέτοιου είδους κινήσεις.

Σε αυτή την περίπτωση μία λύση ανάγκης θα μπορούσε να είναι η συγκρότηση μίας κυβέρνησης συνεργασίας ειδικού σκοπού, με συμμετοχή τριών ή και περισσότερων κομμάτων, με πρωθυπουργό τρίτο πρόσωπο και θητεία τουλάχιστον έως το τέλος του 2027. Όπως συνέβη δηλαδή, δύο φορές το 1989.

*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ», 01.02.206