ΘΕΑΤΡΟ ΠΑΡΑΘΛΑΣΗ Ο "διάβολος" πάει... Μόσχα

- Newsroom

Το θέατρο Παράθλαση τόλμησε να αποδώσει το μεγαλειώδες έργο του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ "Ο μετρ και η Μαργαρίτα" σε ένα μικρό χώρο με θίασο 25(!) ατόμων.

Μιλούν στη "Θ" κάποιοι από τους συντελεστές της εξαιρετικής αυτής προσπάθειας: η σκηνοθέτρια Μόνα Κιτσοπούλου, ο "Μετρ" Σωτήρης Κανταρτζής (ψυχίατρος στη μη θεατρική ζωή του) και ο συνθέτης της μουσικής Αλέξανδρος Ραΐδης. Η διασκευή είναι του Γιώργου Γκασνάκη και τα σκηνικά-κοστούμια του Νίκου Καλαϊτζίδη. "Ο Μετρ και η Μαργαρίτα" παίζεται στο Studio Παράθλαση (Κασσάνδρου 132) κάθε Σάββατο και Κυριακή στις 9.00 μ.μ., μέχρι τις 30 Μαρτίου.

Μόσχα, μέσα της δεκαετίας του 1930. Τίποτε δεν φαίνεται ικανό να ταράξει το καθεστώς και την ιδεοληψία του. Η στρατευμένη τέχνη και ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός είναι οι μηχανές προπαγάνδας του αδίστακτου "πατερούλη". Μέχρι που ο διάβολος έρχεται να προκαλέσει με σαρκασμό κάθε βεβαιότητα της αθεϊστικής Σοβιετικής Ένωσης. Να ωθήσει στα άκρα τον καλλιτέχνη, θέτοντάς του αμείλικτα ερωτήματα για το ρόλο που έχει να επιτελέσει. Να αφυπνίσει την ανάγκη κάθε ανθρώπου να εκφράζεται σε έναν ανελεύθερο κόσμο. Να καταρρίψει τα δίπολα - ο διάβολος δεν είναι ακριβώς κακός, άλλωστε συμμαχεί με το Θεό, και το αντίστροφο. Η αγάπη, πάντα εκεί, προσπαθεί να νοηματοδοτήσει την ύπαρξη. Θα τα καταφέρει;

Φαίνεται πως μόνο ο διάβολος μπορούσε να αναστατώσει τη Ρωσία της εποχής...
Κιτσοπούλου: Δεν πρόκειται για το διάβολο της διαφθοράς αλλά για τον επαναστάτη άγγελο. Στη δική μας διασκευή συμμαχεί με το Θεό και μαζί προκαλούν την εξουσία. Πηγαίνει σε μια τελματωμένη κοινωνία και της βάζει διαβολές, για να ξυπνήσει συνειδήσεις. Το βιβλίο πάντως είναι ένα αριστούργημα και η διαχρονικότητά του έγκειται στο ότι είναι γροθιά στο στομάχι κάθε εξουσίας. Το τέλος είναι αμφίσημο, όπως και το τι τελικά καταφέρνει ο διάβολος.
Κανταρτζής: Ας μην ξεχνάμε πως το βιβλίο ήταν απαγορευμένο στην εποχή του. Πρόκειται για την προσωπική απελπισία του Μπουλγκάκοφ, το ψυχολογικό αδιέξοδο στο οποίο είχε περιέλθει, επειδή δεν μπορούσε να αλλάξει τα πράγματα. Όμως η απελπισία αυτή αντηχεί 40 χρόνια μετά, οπότε δημοσιεύτηκε το βιβλίο, και από εκεί στο διηνεκές, αφού το έργο είναι πάντα επίκαιρο. Μέσω του έργου αντιμετώπισα μια προσωπική κρίση, αναρωτήθηκα για τη καλλιτεχνική μου υπόσταση, ποιο τελικά είναι το νόημα αυτού που κάνω όλα αυτά τα χρόνια.
Κιτσοπούλου: Αυτό συνέβη σε όλους τους συντελεστές, αλλά νομίζω αφορά άμεσα και τους θεατές. Κάθε άνθρωπος πρέπει να περάσει το στάδιο της εσωτερικής σύγκρουσης σχετικά με την πορεία που ακολουθεί στη ζωή του. Είναι σίγουρα πιο ανώδυνο αν δεν το κάνει, αλλά έτσι χάνει την ουσία.

Σε ποιο βαθμό σε βοήθησε η ιδιότητά σου ως ψυχιάτρου να αποδώσεις καλύτερα το χαρακτήρα του "Μετρ", που κινείται στα όρια της σχιζοφρένειας;
Κανταρτζής: Γενικότερα η δουλειά μου με έχει βοηθήσει στην υποκριτική, διότι ο ψυχίατρος πρέπει να ξεχωρίζει ότι είναι γιατρός, να ταυτίζεται με τον ασθενή και παράλληλα να παρατηρεί τη μεταξύ τους σχέση. Το ίδιο και ο ηθοποιός με το ρόλο. Επίσης, όπως μαθαίνεις να ακούς τον άνθρωπο, μαθαίνεις να ακούς και το ρόλο. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ένα παραπάνω, γιατί έχω δει τον υπαρξιακό φόβο των ανθρώπων, μια πραγματικότητα χωρίς σταθερές, όπου όλα καταρρέουν, όλα διαλύονται.

Τι απαντάτε σε όσους θεωρούν πως προσπάθειες σαν τη δική σας απευθύνονται σε μια ελίτ και χάνουν το μέσο θεατή;
Κιτσοπούλου: Η Παράθλαση υπήρξε πάντα και συνεχίζει να υπάρχει ως θέατρο προβληματισμού. Ο προβληματισμός δεν είναι ελιτίστικος. Απευθυνόμαστε κυρίως σε νέους ανθρώπους με άπαιχτα, δύσκολα και παράξενα έργα, με σκοπό να προβληματίσουμε και να θέσουμε ερωτήματα. Άλλωστε, κυριολεκτικά, η παράθλαση είναι ένα σφάλμα του φωτογραφικού φακού. Όταν κοιτάς το αντικείμενο από το μάτι της μηχανής, το βλέπεις να έρχεται προς εσένα και να σπάει. Αυτό κάνει και το θέατρό μας. Σπάει τις φόρμες, το κατεστημένο και τελικά σπάει το κεφάλι του στον τοίχο. Ο καλλιτέχνης είναι ο φορέας του χάους και του παραλογισμού στη λογικοκρατούμενη κοινωνία. Αυτό μας αφορά, αυτό κάνουμε. Δεν είμαστε στο άρμα κανενός, δεν επιχορηγούμαστε από κανέναν. Επίσης, θεωρώ πολύ σημαντικό πως τις παραστάσεις της Παράθλασης τροφοδοτεί με νέους ηθοποιούς το εργαστήρι μας.
Κανταρτζής: Το ζητούμενο είναι να έχεις μια άποψη, να έχεις να πεις κάτι και πιστεύω πως η Παράθλαση διαλέγεται με το κοινό σε αυτό το επίπεδο. Ξεκινώντας πάντα από τον εαυτό σου, δοκιμάζεις τα όριά σου, σε μια τρομακτική πάλη με τους δαίμονές σου. Σε αντίθεση με τις άλλες μορφές τέχνης, μια θεατρική παράσταση είναι μια αναλογία με τον κύκλο ζωής που έχουμε οι άνθρωποι, είναι πεπερασμένη. Η παράσταση που βλέπει ο θεατής είναι μοναδική, δεν μπορεί να επαναληφθεί, όπως και η ζωή που ζούμε.

Σε αντίθεση με τη συνήθη πρακτική που ακολουθούν τα θεατρικά μιούζικαλ, όπου κυριαρχούν οι τζαζ ενορχηστρώσεις, σε αυτήν την περίπτωση το μουσικό ύφος είναι σαφώς πιο κινηματογραφικό.
Ραΐδης. Το έργο ταξιδεύει στο χωροχρόνο, οπότε η τζαζ θα περιόριζε τη διαχρονικότητά του, θα τόνιζε τη συμβατικότητα σε ένα έργο που κάθε άλλο παρά τέτοιο είναι. Η τζαζ από μόνη της δεν θα μπορούσε να αποδώσει σε απόλυτο βαθμό τις αντιθέσεις και της αντιφάσεις του έργου. Η μουσική ζει το έργο και το έργο ζει τη μουσική και ο σύγχρονος τύπος μιούζικαλ επιβάλει η μουσική να είναι ενεργό κομμάτι του δράματος.

Θεωρείτε πως υπάρχει πρόοδος στα θεατρικά πράγματα της πόλης;
Κιτσοπούλου: Η Θεσσαλονίκη δεν έχει θεατρικό κοινό, γιατί εδώ και 20 χρόνια το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος έχει χάσει τον προσανατολισμό του, ο οποίος θα έπρεπε να είναι ακριβώς η δημιουργία κοινού. Θα έπρεπε να έχει πολιτικό λόγο, συγκεκριμένη κατεύθυνση. Παρ' όλα αυτά, είμαι αισιόδοξη, γιατί σε σχέση με το παρελθόν έχουν εμφανιστεί πολλές μικρές σκηνές.
Κανταρτζής: Δυστυχώς το θέατρο δεν είναι μέσα στην κουλτούρα της πόλης. Και, για να κάνουμε την αυτοκριτική μας, φταίμε κι εμείς, γιατί τα μικρά σχήματα χαρακτηρίζονται από εσωστρέφεια, δεν έχουν αναπτύξει επικοινωνία μεταξύ τους, προκειμένου να δείξουν, έστω αυτά, ένα δρόμο, μια κατεύθυνση.