Κάποια εγκλήματα λύνονται με στοιχεία. Άλλα φωτίζονται μέσα από σιωπές, τραύματα, σχέσεις εξουσίας. Και κάποια είναι μυθοπλασία, πεζογραφία, καθαρή λογοτεχνία. Κάπου εκεί, ανάμεσα στις σκοτεινές διαδρομές των σύγχρονων crime ιστοριών και μυθιστορημάτων, οι γυναίκες συγγραφείς αφηγούνται το σκοτάδι, όχι απαραίτητα πιο ήπια, αλλά κάποιες φορές πιο διεισδυτικά, πιο σύνθετα και πιο ανθρώπινα.
Στο πλαίσιο της 22ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, την Κυριακή 10 Μαΐου, από τις 11:00 έως τις 12:00, στην Αίθουσα Mario Vitti, τρεις ιδιαίτερα αγαπητές συγγραφείς των Εκδόσεων BELL, η Μαρία Ράπτη, η Σόνια Σαουλίδου και η Κική Τσιλιγγερίδου συναντιούνται σε μια συζήτηση με τίτλο «Η γυναικεία ματιά στη σύγχρονη ελληνική crime λογοτεχνία».
Και οι τρεις συνδέονται στενά με τη Θεσσαλονίκη, αφού γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στην πόλη.
«Οι γυναίκες γράφουν αλλιώς για το έγκλημα»
Η συγγραφέας Μαρία Ράπτη βλέπει ξεκάθαρα μια διαφοροποίηση στη γυναικεία προσέγγιση του crime, κυρίως επειδή πολλές από τις θεματικές που εξερευνά το είδος αγγίζουν άμεσα τη γυναικεία εμπειρία.
«Πλέον θεωρούμε εγκλήματα πράγματα που παλαιότερα περνούσαν ως αυτονόητα ή αποδεκτά. Οι γυναίκες, ως εν δυνάμει θύματα κάποιων από αυτά τα εγκλήματα, έχουν μοιραία και, δυστυχώς, διαφορετική ματιά όταν γράφουν γι’ αυτά», λέει στο emakedonia.
Η ίδια στέκεται ιδιαίτερα και στον τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες συγγραφείς χτίζουν τους «σκοτεινούς» χαρακτήρες τους.
«Γράφουν διαφορετικά για γυναίκες εγκληματίες, καθώς απουσιάζει η εξιδανίκευση ή η δαιμονοποίηση που παρατηρούμε πολλές φορές. Οι γυναίκες που εγκληματούν παρουσιάζονται απλώς ως αυτό που είναι: άνθρωποι που εγκληματούν. Γι’ αυτό και οι villains τους είναι συχνά πιο σύνθετες και πιο διασκεδαστικές».
«Στην τέχνη δεν υπάρχουν καλούπια»
Από την άλλη πλευρά, η Σόνια Σαουλίδου απορρίπτει την ιδέα ότι η λογοτεχνική ματιά καθορίζεται από το φύλο:
«Δε θεωρώ ότι υπάρχουν διαφορετικές ματιές και μάλιστα σε κανένα είδος λογοτεχνίας που να προσδιορίζονται από το φύλο του συγγραφέα. Στην τέχνη δεν υπάρχουν τέτοια καλούπια», τονίζει.
Για τη συγγραφέα, το βασικό κριτήριο δεν είναι αν γράφει άνδρας ή γυναίκα, αλλά η δύναμη και το εύρος της προσωπικότητας του δημιουργού.
«Ο μόνος περιορισμός είναι το ταλέντο και τα μεγέθη του ψυχισμού», τονίζει.
Από το «ποιος το έκανε» στο «ποιο ήταν το κόστος»
Η Κική Τσιλιγγερίδου προσεγγίζει το ζήτημα πιο κοινωνικά και πολιτικά, επισημαίνοντας ότι η γυναικεία crime γραφή συχνά μετατοπίζει το ενδιαφέρον από τον γρίφο στις συνέπειες της βίας.
«Ίσως η γυναικεία ματιά στη σύγχρονη crime λογοτεχνία μεταφέρει το κέντρο βάρους από το «ποιος το έκανε» στο «τι κόστισε και σε ποιους». Ή, κάποτε, και «σε ποιες», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Για την ίδια, το έγκλημα λειτουργεί περισσότερο ως αντανάκλαση κοινωνικών σχέσεων και καθημερινών μορφών εξουσίας.
«Το έγκλημα δεν είναι τόσο ένας γρίφος που πρέπει να λυθεί, αλλά περισσότερο ένα σύμπτωμα σχέσεων, εξουσίας και καθημερινής βίας, συχνά, ας μη γελιόμαστε, ανδρικής».
Η Τσιλιγγερίδου παρατηρεί επίσης ότι οι γυναίκες ηρωίδες στη σύγχρονη αστυνομική λογοτεχνία έχουν πάψει προ πολλού να περιορίζονται στον ρόλο του θύματος.
«Οι γυναίκες ηρωίδες έπαψαν να είναι μόνο θύματα ή ‘μοιραίες’ φιγούρες. Αντίθετα, είναι φορείς δράσης, είναι σκληρές και είναι βίαιες. Και πολύ καλά κάνουν».
Crime ιστορίες με άρωμα Θεσσαλονίκης
Η συζήτηση αποκτά ξεχωριστό ενδιαφέρον και λόγω της ισχυρής σύνδεσης των τριών συγγραφέων με τη Θεσσαλονίκη, μια πόλη που έχει αναπτύξει τη δική της ιδιαίτερη σχέση με το αστυνομικό και noir στοιχείο.
Από τις σκοτεινές γειτονιές και τις ιστορίες μνήμης μέχρι τις κοινωνικές αντιθέσεις, η Θεσσαλονίκη μοιάζει σχεδόν φυσικό σκηνικό για crime αφηγήσεις. Και οι τρεις συγγραφείς, καθεμία με τη δική της οπτική και συγγραφική φωνή, έρχονται να αποδείξουν πως το ελληνικό αστυνομικό μυθιστόρημα όχι μόνο ωριμάζει, αλλά αποκτά όλο και περισσότερες γυναικείες αποχρώσεις.
