Θεσσαλονίκη: «Αχυράνθρωποι» σε… γηροκομεία, καφέ, τεχνικές εταιρείες και εμπορικά μαγαζιά

Κάποτε οι «αχυράνθρωποι» ήταν ένας όρος που χρησιμοποιούταν κυρίως σε επιχειρήσεις που λειτουργούσαν τη νύχτα, όπως κλαμπς, εστιατόρια και μεγάλα νυχτερινά κέντρα. Πλέον, όπως δείχνουν και τα στοιχεία, η μέθοδος αυτή έχει επεκταθεί σε κάθε είδους επιχείρηση που λειτουργεί και την ημέρα. Σύμφωνα με πληροφορίες της «ΜτΚ», από τους ελέγχους των ελεγκτικών αρχών στη Θεσσαλονίκη διαπιστώθηκε ότι με «αχυρανθρώπους» λειτουργούσαν εταιρείες που εκτελούσαν χωματουργικές εργασίες, καταστήματα με ένδυση και υπόδηση, εταιρείες εμπορίας χαρτικών και απορρυπαντικών αλλά μέχρι και γηροκομεία.

Το φαινόμενο αυτό στην εστίαση και στη διασκέδαση ήταν ευρέος δεδομένο σε όλη τη χώρα και οι ελεγκτικές αρχές συνεχώς βρίσκουν καταστήματα εστίασης να έχουν ως ιδιοκτήτες «αχυρανθρώπους», με τους πραγματικούς ιδιοκτήτες να πλουτίζουν και να μην πληρώνουν καμία υποχρέωσή τους προς το Δημόσιο. Μόνο στη Θεσσαλονίκη, το πρώτο εξάμηνο του 2026 «κοκκίνησαν» τουλάχιστον 350 ΑΦΜ επιχειρήσεων που θεωρήθηκαν ύποπτες για λειτουργία με «αχυρανθρώπους».

Ποιοι είναι οι «αχυράνθρωποι»

Πίσω από μια επιχείρηση δεν βρίσκεται πάντοτε το πρόσωπο που εμφανίζεται επισήμως ως ιδιοκτήτης της. Σε ορισμένες περιπτώσεις, στα εταιρικά έγγραφα τοποθετείται ένα τρίτο πρόσωπο, το οποίο παραχωρεί τα στοιχεία του προκειμένου να αναλάβει τυπικά την ευθύνη μιας εταιρείας, χωρίς όμως να είναι εκείνο που πραγματικά την ελέγχει. Αυτοί είναι οι λεγόμενοι «αχυράνθρωποι», που ως εθιστείτε είναι άτομα που δεν διαθέτουν ακίνητα, καταθέσεις ή άλλα περιουσιακά στοιχεία που θα μπορούσαν να δεσμευτούν σε περίπτωση δημιουργίας οφειλών.

Οι «αχυράνθρωποι» δεν πάντα αλλοδαποί, υπάρχουν ανάμεσα τους και πολλοί Έλληνες. Κατά κύριο λόγο είναι άνθρωποι που δηλώνουν άστεγοι, χρήστες ναρκωτικών ουσιών και άτομα που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες και αναζητούν με κάθε τρόπο ένα εισόδημα. Τα προηγούμενα έτη, υπήρχε η εντύπωση πως οι περισσότεροι «αχυράνθρωποι» είναι Πακιστανοί χωρίς αριθμούς, στοιχεία και διευθύνσεις, όμως πλέον αυτός ο κανόνας φαίνεται πως σπάει.

Ως αντάλλαγμα για τη χρήση των προσωπικών και φορολογικών τους στοιχείων, οι «αχυράνθρωποι» μπορεί να λαμβάνουν αμοιβή της τάξης 500 έως 1.500 ευρώ τον μήνα. Με τα ΑΦΜ τους δημιουργούν εταιρείες που ως επί το πλείστον είναι μονοπρόσωπες ΙΚΕ, καθώς μπορούν να συσταθούν σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα και χωρίς να απαιτείται μεγάλο αρχικό κεφάλαιο. Με αυτόν τρόπο, οι άνθρωποι πίσω από τους λεγόμενους «μπροστινούς» δεν πληρώνουν καμία φορολογική και ασφαλιστική τους υποχρέωσή τους προς το Δημόσιο και τα χρέη συσσωρεύονται χωρίς να τους απασχολεί μέχρι να «κοκκινήσει» το ΑΦΜ που χρησιμοποιούν.

Μετά από έναν έλεγχο και επιβολή προστίμου, βρίσκουν νέο «μπροστινό», αλλάζουν ΑΦΜ και σε μια ημέρα περνά σε νέο όνομα το μισθωτήριο καταστημάτων και όλα τα έγγραφα μιας επιχείρησης, με αποτέλεσμα η λειτουργία να συνεχίζεται αδιάκοπα χωρίς κανένα πρόβλημα.

Το «χτύπημα» της ΕΛΑΣ στη Θεσσαλονίκη

Μετά από πολύμηνη έρευνα η Ελληνική Αστυνομία στις 21 Σεπτεμβρίου, εξάρθρωσε εγκληματική οργάνωση στη Θεσσαλονίκη που είχε δημιουργήσει 40 εικονικές εταιρείες με ζημιά άνω των 11 εκατ. ευρώ στο Δημόσιο. Στο πλαίσιο της επιχείρησης συνελήφθησαν πέντε μέλη της οργάνωσης, μεταξύ των οποίων δύο που φέρονται να είχαν διευθυντικό ρόλο και μετά την απολογία τους προφυλακίστηκαν.

Στην υπόθεση φέρονται να εμπλέκονται υποκρυπτόμενοι επιχειρηματίες, επαγγελματίες «αυτοφωράκηδες» αλλά μέχρι και ένας ιδιοκτήτης καφενείου σε χωριό. Σύμφωνα με την ΕΛΑΣ, τα μέλη της οργάνωσης προχωρούσαν στη σύσταση εταιρειών Γενικού Εμπορίου, υπό τη διαχείριση «αχυρανθρώπων», και στη συνέχεια να πραγματοποιούσαν εμπορικές συναλλαγές με άλλες εταιρείες, χρησιμοποιώντας τους ΑΦΜ των εικονικών εταιρειών, προκειμένου να μην καταβάλλουν ΦΠΑ στο Δημόσιο.

Παράλληλα, φέρονται να ασφάλιζαν τους ίδιους, καθώς και συγγενικά και φιλικά τους πρόσωπα, χωρίς την καταβολή των προβλεπόμενων ασφαλιστικών εισφορών στον ΕΦΚΑ, προκαλώντας πρόσθετη ζημία στο Δημόσιο. Στη συνέχεια, πραγματοποιούσαν ενδοκοινοτικές αγορές προϊόντων από εταιρείες με έδρα στη Βουλγαριά και την Κύπρο, χωρίς επιβάρυνση με ΦΠΑ, και διοχέτευαν τα προϊόντα στην ελληνική αγορά μέσω των εικονικών εταιρειών. Για τη διακίνηση των προϊόντων εκδίδονταν και χρησιμοποιούνταν φορολογικά παραστατικά, εικονικά ή μη, με αποτέλεσμα οι φορολογικές υποχρεώσεις να μετακυλίονται στους «αχυρανθρώπους» και να μην αποδίδονται στο Δημόσιο, μετατρεπόμενες σε παράνομο οικονομικό όφελος για την οργάνωση.

Για να αποφεύγουν τους ελέγχους των αρμόδιων Αρχών, τα μέλη φέρονται να προχωρούσαν στη διαδοχική σύσταση νέων εταιρειών ανά τακτά χρονικά διαστήματα, ώστε να μην συσσωρεύονται υπέρογκες φορολογικές υποχρεώσεις στο ίδιο ΑΦΜ και να μην εντοπίζεται η δράση τους.

Πότε «κοκκινίζουν» τα ΑΦΜ

Το «κυνήγι» των πραγματικών προσώπων που κρύβονται πίσω από επιχειρήσεις με «αχυράνθρωπους» έχει ενταθεί από τις ελεγκτικές αρχές το τελευταίο διάστημα, καθώς η συγκεκριμένη πρακτική φαίνεται να έχει πάρει μεγαλύτερες διαστάσεις την τελευταία τριετία. Αν και δεν αποτελεί νέο φαινόμενο, η εξάπλωσή του σε διαφορετικούς κλάδους έχει κινητοποιήσει την ΑΑΔΕ, η οποία επιχειρεί να χαρτογραφήσει τόσο τα ΑΦΜ που παρουσιάζουν ύποπτη δραστηριότητα όσο και επαγγελματικές έδρες στις οποίες καταγράφονται διαδοχικές αλλαγές εταιρειών και ιδιοκτητών.

Ένα από τα πρώτα σημάδια που μπορούν να οδηγήσουν τους ελεγκτές σε μια τέτοια υπόθεση είναι η επανεμφάνιση του ίδιου προσώπου σε πολλές διαφορετικές εταιρείες. Όταν ένα ΑΦΜ συνδέεται ταυτόχρονα ή διαδοχικά με μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων και ο ίδιος άνθρωπος παρουσιάζεται επανειλημμένα ως νόμιμος εκπρόσωπος, η περίπτωση του μπαίνει στο μικροσκόπιο των αρχών.

Σε δεύτερο επίπεδο, οι ελεγκτές παρατηρούν τη συστηματική μη καταβολή φόρων και άλλων υποχρεώσεων προς το Δημόσιο. Στην περίπτωση αυτή αρχίζουν βαθύτερο έλεγχο και με τη βοήθεια ηλεκτρονικών εργαλείων παρακληθούν το σύνολο των συναλλαγών μιας επιχείρησης. Επίσης, δεν μπορούν οι επιχειρήσεις να ξεγελούν τις αρχές αλλάζοντας συχνά όνομα και εταιρείες, καθώς αυτό από μόνο του στέλνει σήμα για έρευνα, διότι εξετάζονται εκτενέστερα πλέον περιπτώσεις που στην ίδια διεύθυνση εμφανίζονται η μία μετά την άλλη διαφορετικές εταιρείες, αφήνοντας επανειλημμένα οφειλές προς το Δημόσιο.

Η έρευνα, ωστόσο, δεν επικεντρώνεται μόνο στα πρόσωπα που παραχωρούν το ΑΦΜ τους. Στο μικροσκόπιο έχουν βρεθεί και συγκεκριμένα λογιστικά γραφεία που φέρονται να έχουν αναλάβει εταιρείες στις οποίες χρησιμοποιούνται «αχυράνθρωποι», καθώς οι Αρχές επιχειρούν να εντοπίσουν ολόκληρο τον μηχανισμό που μπορεί να βρίσκεται πίσω από τέτοιες πρακτικές.

Οι «αχυράνθρωποι» στο Δημόσιο

Τα «άχυρα» από τις παράτυπες οικονομικές μπίζνες δεν είναι διασκορπισμένα μόνο στον ιδιωτικό τομέα, καθώς τα πλοκάμια αυτών των πρακτικών φαίνεται πως εκτείνονται και στο Δημόσιο, αγγίζοντας διαγωνισμούς και μισθώσεις. Οι «αχυράνθρωποι» σε πολλές περιπτώσεις «μπλοκάρουν» ή «πασάρουν» με τον τρόπο τους δημόσια έργα και συμβάσεις, εμώ σε άλλες περιπτώσεις αναλαμβάνουν οι ίδιοι αφήνοντας φέσια και ζημιές προς το Δημόσιο.

Στην πρώτη περίπτωση εταιρείες αχυρανθρώπων λειτουργούν ως... λαγοί σε ένα δημόσιο διαγωνισμό, με τη συμμετοχή τους να δημιουργεί επίφαση ανταγωνισμού αλλά στην πραγματικότητα εξυπηρετούν στην επικράτηση άλλου υποψήφιου αναδόχου. Εκτός από την εντύπωση που προκαλούν ότι υπάρχει πραγματικός ανταγωνισμός, καταθέτουν και προσφορές δελεαστικές και διαβαθμισμένες για ευνοηθεί έμμεσα άλλη εταιρεία.

Μία από τις πρακτικές που καταγράφονται συχνά είναι η υποβολή προσφορών με μικρότερο ποσοστό έκπτωσης από εκείνο του υποψηφίου που επιδιώκεται να αναλάβει το έργο. Με αυτόν τον τρόπο, οι υπόλοιπες εταιρείες εμφανίζονται να συμμετέχουν κανονικά στον διαγωνισμό, χωρίς όμως να διεκδικούν ουσιαστικά την ανάθεση». Ενώ, σε διαφορετικές περιπτώσεις που στον διαγωνισμό βγουν πρώτες οι εταιρείες των αχυρανθρώπων, που ίσως προσέφεραν εικονικά την καλύτερη προσφορά, μετά το πέρας της διαδικασίας αποσύρονται, ανοίγοντας τον δρόμο για την ανάθεση στον επόμενο κατά σειρά μειοδότη που συνήθως είναι ο ενδιαφερόμενος που υποστηρίζουν. Η απόσυρσή τους κοστίζει κάποιες χιλιάδες ευρώ που ορίζει κάθε φορά η εγγύηση.

Αν ωστόσο σε έναν διαγωνισμό που συμμετέχουν «αχυράνθρωποι», αναλάβει τελικά το έργο κάποιος τρίτος και όχι αυτός που βοηθούν, αρχίζουν τις προσφυγές και τις καταγγελίες για τον διαγωνισμό «μπλοκάροντας» τις διαδικασίες και καθυστερώντας την αρχή των εργασιών του εκάστοτε έργου. Άλλωστε, δεν είναι λίγες οι φορές που ακούμε από το στόμα αιρετών και εκπροσώπων φορέων και οργανισμών ότι «καθυστερήσαμε γιατί δεν τα βρίσκουν οι εργολάβοι».

Η δεύτερη κατηγορία έχει περισσότερα κοινά χαρακτηριστικά με τους «αχυρανθρώπους» που δραστηριοποιούνται στον ιδιωτικό τομέα. Δηλαδή κερδίζουν διαγωνισμούς και υπογράφουν συμβάσεις με δημόσιους φορείς για εκμετάλλευση ακινήτων και χώρων, ωστόσο μπορεί να μην προχωρούν τίποτα, να μην πληρώνουν κανένα μίσθωμα και να προκαλούν μόνο φέσια και ζημιές προς το Δημόσιο. Με την νομοθεσία και τη γραφειοκρατία που προβλέπεται, μέχρι να απαλλαχθεί από αυτούς το Δημόσιο και να κηρυχθούν έκπτωτοι, έχουν τον χρόνο να θησαυρίζουν χωρίς να πληρώσουν καμία υποχρέωση τους και έπειτα να εξαφανιστούν.

Ταυτόχρονα, επιτήδειοι αξιοποιούν «αχυράνθρωπους» ως «μπροστινούς» σε επιχειρήσεις, φροντίζοντας να τους τοποθετούν σε καίριες θέσεις, όπως αυτές του διευθύνοντος συμβούλου ή του νόμιμου εκπροσώπου, μεταφέροντας σε αυτούς τις ευθύνες που απορρέουν από τη λειτουργία της εταιρείας. Την ίδια στιγμή, οι πραγματικοί εμπνευστές και καθοδηγητές της δραστηριότητας εμφανίζονται κανονικά στη μετοχική σύνθεση, διατηρώντας τον ρόλο του επενδυτή, χωρίς να αναλαμβάνουν επισήμως τη διοίκηση.

Με αυτόν τον τρόπο, όταν προκύπτουν οικονομικές παρατυπίες, οφειλές ή άλλες παραβάσεις, επιχειρούν να αποποιηθούν κάθε ευθύνη, αφήνοντας τον «αχυράνθρωπο» εκτεθειμένο απέναντι στις ελεγκτικές και δικαστικές αρχές. Μάλιστα, σε αρκετές περιπτώσεις οι ίδιοι επιτήδειοι συμμετέχουν ως μέτοχοι σε περισσότερες από μία εταιρείες, ακολουθώντας την ίδια πρακτική. Εφόσον κληθούν να δώσουν εξηγήσεις για τη δραστηριότητα κάποιας από αυτές, επικαλούνται άγνοια, υποστηρίζοντας ότι η συμμετοχή τους περιοριζόταν αποκλειστικά στην επένδυση κεφαλαίων και ότι δεν είχαν καμία εμπλοκή στη διαχείριση ή στις αποφάσεις της διοίκησης.

Μέχρι στιγμής φέρεται να είναι δύσκολο το Ελληνικό Δημόσιο να αποφύγει «λαγούς» και «αχυρανθρώπους» σε διαγωνισμούς. Ένα από τα μέτρα που προβλέπει η νομοθεσία είναι να ζητούν από τις ενδιαφερόμενες εταιρείες να αποδείξουν εμπειρία σε παρόμοια έργα. Συγκεκριμένα, το νομοθετικό πλαίσιο για τις δημόσιες συμβάσεις προβλέπει τη δυνατότητα να τίθενται συγκεκριμένες προϋποθέσεις τεχνικής και επαγγελματικής εμπειρίας για τις εταιρείες που διεκδικούν δημόσια έργα. Σύμφωνα με το άρθρο 75 του Ν. 4412/2016, οι αναθέτουσες αρχές μπορούν να απαιτούν αποδεδειγμένη εμπειρία από προηγούμενες συμβάσεις, ενώ ειδικές διατάξεις ρυθμίζουν την κατάταξη των εργοληπτικών επιχειρήσεων ανάλογα με την κατηγορία των έργων και τα προσόντα τους.

Ωστόσο, ένα παραθυράκι που μπορεί να χρησιμοποιούν είναι η συμμετοχή εταιρειών σε διαγωνισμούς με την αξιοποίηση της τεχνικής εμπειρίας άλλων επιχειρήσεων ή προσώπων που συνδέονται με αυτές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, εταιρείες στις οποίες συμμετέχουν «αχυράνθρωποι» ενδέχεται να επιχειρούν να καλύψουν τις απαιτήσεις τεχνικής και επαγγελματικής ικανότητας δανειζόμενες την εμπειρία άλλων οικονομικών φορέων (δάνεια εμπειρία), με τους οποίους διατηρούν μετοχικές ή άλλες επιχειρηματικές σχέσεις.

*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 11.10.2026