Θεσσαλονίκη: Γιατί η Νέα Παραλία γέμισε με καρχαρίες και σαλάχια (βίντεο)

Καρχαρίες που ξεπερνούν τα τέσσερα μέτρα, σαλάχια που σπάνια έχουμε την ευκαιρία να δούμε από κοντά και είδη τα οποία, παρά το γεγονός ότι αποτελούν εδώ και χρόνια κομμάτι των ελληνικών θαλασσών, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άγνωστα στο ευρύ κοινό.

Πέντε από τους πιο «παρεξηγημένους» κατοίκους της θάλασσας βρίσκονται αυτές τις ημέρες στον Κήπο των Γλυπτών, δίπλα στη Γυάλινη Βιβλιοθήκη, μέσα από ρεαλιστικά ομοιώματα μεγάλων διαστάσεων που έχουν ήδη κεντρίσει το ενδιαφέρον μικρών και μεγάλων.

Πρόκειται για την έκθεση περιβαλλοντικής ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης που πραγματοποιείται από την περιβαλλοντική οργάνωση iSea, σε συνεργασία με τον Δήμο Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος LIFE PROMETHEUS.

Τα πέντε ομοιώματα καρχαριών και σαλαχιών δίνουν στους επισκέπτες τη δυνατότητα όχι μόνο να αντιληφθούν το πραγματικό μέγεθος των συγκεκριμένων ζώων, αλλά και να μάθουν περισσότερα για τα χαρακτηριστικά τους, την κατάσταση των πληθυσμών τους και τις πιέσεις που δέχονται στις θάλασσες.

Όπως αναφέρει στo emakedonia.gr η Φανή Γεωργίου, βοηθός προγραμμάτων στην iSea, ιδιαίτερα τα μικρά παιδιά εντυπωσιάζονται από το μέγεθος των καρχαριών, ενώ από τις πρώτες ημέρες λειτουργίας της έκθεσης έχει αυξηθεί σημαντικά και το ενδιαφέρον σχολείων, οργανώσεων και φορέων της Θεσσαλονίκης.

Τρία σαλάχια και δύο καρχαρίες

Το LIFE PROMETHEUS επικεντρώνεται συνολικά στην προστασία 15 κύριων και δευτερευόντων ειδών-στόχων καρχαριών και σαλαχιών. Για την έκθεση επιλέχθηκαν πέντε από αυτά, τα οποία συναντώνται και στις πέντε χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: Ελλάδα, Κύπρο, Ιταλία, Γαλλία και Ισπανία.

Η «γνωριμία» του επισκέπτη με τα είδη ξεκινά από τρία σαλάχια: τον λευκόβατο, τον μαυρορινόβατο και το ρυγχαετόψαρο. Ο μαυρορινόβατος και το ρυχγαετόψαρο είναι κρισίμως κινδυνεύοντα είδη, ενώ όλα τα είδη που παρουσιάζονται στην έκθεση προστατεύονται.

Στη συνέχεια ακολουθούν οι δύο καρχαρίες. Ο πρώτος είναι ο ρυγχοκαρχαρίας, ο οποίος πήρε την κοινή ονομασία του από το χαρακτηριστικό μυτερό ρύγχος του. Μπορεί να ξεπεράσει τα τέσσερα μέτρα σε μήκος, να φτάσει σε βάθη περίπου 800-900 μέτρων και να αναπτύξει ταχύτητα που αγγίζει περίπου τα 70 χιλιόμετρα την ώρα.

Δίπλα του παρουσιάζεται ο σταχτοκαρχαρίας, μικρότερος σε μέγεθος, ο οποίος μπορεί να φτάσει περίπου τα δύο μέτρα.

Τα ομοιώματα κατασκευάστηκαν με στόχο να προσεγγίζουν όσο το δυνατόν περισσότερο την πραγματική εικόνα των ζώων, τόσο ως προς τις διαστάσεις όσο και ως προς τα χρώματα και την υφή τους. Είναι κατασκευασμένα κυρίως από φελιζόλ, ενώ σε επιμέρους σημεία, όπως τα δόντια, χρησιμοποιήθηκε γύψος. Για τη δημιουργία τους η iSea συνεργάστηκε με τον Βασίλη Μιχαηλίδη, παρέχοντας φωτογραφίες, πραγματικές διαστάσεις και πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά των ειδών.

Πόσα είδη καρχαριών και θαλασσών κολυμπούν στις ελληνικές θάλασσες

Η παρουσία ενός καρχαρία κοντά στις ελληνικές ακτές εξακολουθεί να προκαλεί εντύπωση και αρκετές φορές γίνεται είδηση. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η κα. Γεωργίου, η παρουσία τους στις ελληνικές θάλασσες κάθε άλλο παρά καινούργια είναι,  εξηγώντας μάλιστα ότι η συχνότερη δημοσιοποίηση περιστατικών τα τελευταία χρόνια δεν αποτελεί ένδειξη αύξησης των πληθυσμών τους.

Σύμφωνα με την αξιολόγηση που έχει πραγματοποιηθεί για την κατάσταση των πληθυσμών στο πλαίσιο του ελληνικού Κόκκινου Καταλόγου του ΟΦΥΠΕΚΑ, στις ελληνικές θάλασσες καταγράφονται 33 είδη καρχαριών και 28 είδη σαλαχιώνΜάλιστα, σύμφωνα με την iSea, οι μελέτες δείχνουν ότι σε αρκετές περιπτώσεις οι πληθυσμοί των καρχαριών έχουν μειωθεί. Αυτό που έχει αλλάξει είναι κυρίως η δυνατότητα καταγραφής τους. Ένα κινητό τηλέφωνο αρκεί σήμερα για να καταγραφεί μία εμφάνιση και μέσα σε λίγα λεπτά η εικόνα να κυκλοφορήσει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στα μέσα ενημέρωσης.

«Το γεγονός ότι βλέπουμε στις ειδήσεις ή γενικότερα στα μέσα ενημέρωσης περισσότερες εμφανίσεις δεν σημαίνει ότι έχει αυξηθεί ο πληθυσμός τους», εξηγεί η Φανή Γεωργίου.

Τι κάνουμε εάν συναντήσουμε καρχαρία

Το ερώτημα που ακούνε συχνότερα οι άνθρωποι της iSea από τους επισκέπτες είναι εάν οι καρχαρίες είναι επικίνδυνοι και πώς πρέπει να αντιδράσει κάποιος εάν συναντήσει έναν στη θάλασσα.

Σύμφωνα με τη κα. Γεωργίου, οι πιθανότητες μιας τέτοιας συνάντησης για έναν λουόμενο είναι εξαιρετικά μικρές. Τα συγκεκριμένα είδη συναντώνται συνήθως από αλιείς σε μεγάλα βάθη και στην ανοιχτή θάλασσα.

«Εάν, ωστόσο, βρεθούμε απέναντι σε καρχαρία, το πρώτο που πρέπει να κάνουμε είναι να παραμείνουμε ψύχραιμοι και να απομακρυνθούμε». Όπως εξηγεί, το πιθανότερο είναι ότι το ίδιο το ζώο θα απομακρυνθεί πρώτο, καθώς δεν είναι εξοικειωμένο με την ανθρώπινη παρουσία.

«Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να επιχειρήσουμε να το πλησιάσουμε για να τραβήξουμε φωτογραφίες ή βίντεο. Αφού βγούμε από το νερό, είναι σημαντικό να ενημερώσουμε το Λιμενικό Σώμα και την iSea», ώστε να καταγραφεί το είδος και να αξιολογηθεί το περιστατικό.

Γιατί είναι προστατευόμενα είδη

Πέρα από τον φόβο που συχνά συνοδεύει την εικόνα ενός καρχαρία, η έκθεση επιχειρεί να αναδείξει τον ουσιαστικό ρόλο αυτών των ειδών στη λειτουργία της θάλασσας.

Οι καρχαρίες αποτελούν ανώτερους θηρευτές και συμβάλλουν στη διατήρηση της ισορροπίας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και στη δομή των τροφικών πλεγμάτων. Η εξαφάνιση ενός είδους μπορεί, επομένως, να έχει επιπτώσεις και σε άλλα είδη του ίδιου οικοσυστήματος.

Παράλληλα, για συγκεκριμένα προστατευόμενα είδη απαγορεύονται, βάσει της εθνικής και ευρωπαϊκής νομοθεσίας, δραστηριότητες όπως η αλιεία, το εμπόριο και η κατανάλωσή τους.

Ανάμεσα στις σημαντικότερες απειλές βρίσκεται η παρεμπίπτουσα αλιεία, όταν δηλαδή ένας καρχαρίας ή ένα σαλάχι πιάνεται κατά λάθος στα δίχτυα των αλιέων. Εφόσον το ζώο είναι ακόμη ζωντανό, πρέπει να απελευθερωθεί άμεσα, ενώ σε διαφορετική περίπτωση ενημερώνονται οι αρμόδιες αρχές. Στις πιέσεις που δέχονται οι πληθυσμοί προστίθενται επίσης η ρύπανση και η παράκτια ανάπτυξη.

Τα παιδιά τα φοβούνται λιγότερο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αντίδραση των μικρότερων επισκεπτών. Σύμφωνα με τη κα. Γεωργίου, στις μικρότερες ηλικίες διαπιστώνεται μεγαλύτερη ενημέρωση και ευαισθητοποίηση γύρω από τα ζώα, τη θάλασσα και την προστασία του περιβάλλοντος.

Στόχος της iSea είναι ακριβώς να περιοριστεί η εικόνα φόβου που έχει διαμορφωθεί γύρω από αυτά τα είδη και να αντικατασταθεί από τη γνώση για τον ρόλο και την αξία τους.

Και μπορεί ο μεγάλος καρχαρίας να κερδίζει συνήθως τις εντυπώσεις, ωστόσο τα σαλάχια έχουν και αυτά τους δικούς τους μικρούς «θαυμαστές».

Από τη Θεσσαλονίκη σε ακόμη τέσσερις χώρες

 Στο πλαίσιο του προγράμματος εφαρμόζονται διαφορετικές μέθοδοι προστασίας, σε συνεργασία και με αλιείς, ενώ παράλληλα πραγματοποιούνται δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού.

Πρώτος σταθμός για τα πέντε ομοιώματα είναι η Θεσσαλονίκη, όπου βρίσκεται και η έδρα της iSea. Μετά τις 4 Οκτωβρίου, ημερομηνία που συμπίπτει με την Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων, η έκθεση θα ταξιδέψει σταδιακά στην Κύπρο, την Ιταλία, τη Γαλλία και την Ισπανία.

Η iSeaσυμπληρώνει φέτος δέκα χρόνια από την ίδρυσή της και δραστηριοποιείται στην προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων. Έχει έδρα τη Θεσσαλονίκη και διατηρεί δύο ερευνητικές βάσεις, στον Αμβρακικό Κόλπο και στη Λήμνο, ενώ η δραστηριότητά της εκτείνεται σε ολόκληρη την Ελλάδα και μέσα από συνεργασίες σε φορείς της Μεσογείου.

Η έκθεση θα παραμείνει ανοιχτή για το κοινό έως και τις 4 Οκτωβρίου 2026, με δωρεάν είσοδο και ξενάγηση.

Ώρες λειτουργίας:
Δευτέρα-Παρασκευή: 09:00-14:00 και 18:00-21:00
Σάββατο-Κυριακή: 18:00-21:00