Θεσσαλονίκη: Ο νεότερος κρατούμενος στο στρατόπεδο "Π. Μελάς" δεν θα ξεχάσει ποτέ

- Newsroom

Αντώνης Δοβώνης

Τι κι αν η φωνή του χαμήλωσε, τι κι αν το πρόσωπο του έχει σκεπαστεί από τις ρυτίδες, τι κι αν τα κόκαλα του πονούν από τη φθορά του χρόνου, εκείνος συνεχίζει να τηρεί την υπόσχεση που έδωσε στα 12 του χρόνια και δεν ξεχνά! Στέκει αγέρωχος, με το βλέμμα καθηλωμένο μπροστά στο μνημείο των 101 εκτελεσθέντων από τους ναζί, στο στρατόπεδο Παύλος Μελάς και ο νους του ταξιδεύει στο μακρινό 1944, όταν ακόμη ως παιδί, βίωσε μια ανθρώπινη κτηνωδία. 

Ήταν το έτος κατά το οποίο έγινε μάρτυρας μιας μαζικής δολοφονίας, όταν τα στρατεύματα των ναζί, εκτέλεσαν κρατούμενους, μέσα στο στρατόπεδο Παύλος Μελάς. Πρόκειται για το μέρος το οποίο οι Γερμανοί είχαν μετατρέψει σε φυλακή. Μια φυλακή από την οποία ο νους του Θεόδωρου Βαλάχα δεν κατάφερε ποτέ να δραπετεύσει και που έμελλε να τον στοιχειώνει για ολόκληρη την υπόλοιπη ζωή του. Στο μυαλό του μέχρι σήμερα είναι χαραγμένες 4 λέξεις « Μη μας ξεχνάτε, εκδικηθείτε». Αυτά ήταν και τα τελευταία λόγια των συγκρατούμενών του, λίγο πριν εκτελεσθούν από τους ναζί.

Ήταν ένα ανοιξιάτικο πρωινό του 1944 στο Χορτιάτη. Ο ήλιος είχε μόλις κάνει την εμφάνισή του και φώτιζε το άνθος των λουλουδιών, τα όποια είχαν πλημμυρίσει την περιοχή, ενώ το κελάηδημα των καναρινιών συμπλήρωνε το γλυκό εκείνο πρωινό. Τίποτα δεν προμήνυε τη συνέχεια. Η μητέρα του Θεόδωρου Βαλάχα τον πλησίασε προβληματισμένη και του έσφιξε το χέρι. Με δάκρυα στα μάτια του ανακοίνωσε πως οι δυο τους θα οδηγούνταν στη φυλακή, ως αντίποινα για τη συμμετοχή του πατέρα του στον ΕΛΑΣ: «Οδηγηθήκαμε μέχρι το στρατόπεδο. Η μητέρα μου δε μου άφησε στιγμή το χέρι. Όσο πλησιάζαμε αναρωτιόμουν τι δουλειά είχαμε εμείς σε μια φυλακή. Εγώ ήξερα ότι η φυλακή είναι το μέρος που οδηγούνται οι κακοί άνθρωποι» δηλώνει και συμπληρώνει: « Όταν περάσαμε την πύλη του στρατοπέδου- φυλακή το βλέμμα μου σταμάτησε πάνω σε κάποιους στρατιώτες, οι όποιοι έσκαβαν σε μία τούμπα λάκκους. Αυτή η , που εκείνη τη στιγμή ο νους μου δεν την κατανόησε, με στοιχειώνει μέχρι και σήμερα». Λίγες ώρες μετά την είσοδο του στο στρατόπεδο ο μικρός τότε Θοδωρής αναγκάστηκε να αποχωριστεί τη μητέρα, αφού το μέρος χωριζόταν σε δύο πτέρυγες. Αυτή των ανδρών από τα αριστερά και την άλλη των γυναικών από τη δεξιά πτέρυγα. Ο ίδιος οδηγήθηκε στο θάλαμο του και βυθίστηκε στις σκέψεις του. Το μυαλό του δεν κατάφερε να ξεκολλήσει από την εικόνα με τους σκαμμένους λάκκους, μία εικόνα την οποία λίγες μέρες μετά δεν άντεξε και με τη νεανική αφέλεια που τον διακατείχε, μοιράστηκε με τους συγκρατούμενούς του.

Αίφνης αμέσως δημιουργήθηκε μεγάλη σύγχυση στο στρατόπεδο, καθώς οι κρατούμενοι κατάλαβαν το τι θα επακολουθούσε: «Επικράτησε μεγάλη αναστάτωση και οχλαγωγία, η οποία λίγο αργότερα μετατράπηκε σε βουβό προβληματισμό». Το επόμενο χρονικό διάστημα οι φόβοι επιβεβαιώθηκαν. Παρότι αρχικά δεν ήταν λίγοι εκείνοι εντός του στρατοπέδου, οι οποίοι θεώρησαν πώς ήταν αδιανόητο να εκτελεστούν τόσοι πολλοί άνθρωποι και πίστευαν ότι θα οδηγούνταν στη Γερμανία για καταναγκαστική εργασία. Όμως οι αισιόδοξες αυτές φωνές δεν άργησαν να σβήσουν, όταν Γερμανοί στρατιώτες διέταξαν τους κρατούμενους να αφήσουν τα πράγματά τους μέσα στους θαλάμους και να συγκεντρωθούν κάτω στον προαύλιο χώρο. Εκείνη τη στιγμή το στρατόπεδο σείστηκε από φωνές, οι οποίες έμοιαζαν με επιθανάτιο ρόγχο για τους κρατούμενους, που έμελλε να εκτελεστούν: «Μη μας ξεχάσετε, εκδικηθείτε» φώναζαν την ώρα που οδηγούνταν στο εκτελεστικό απόσπασμα.

«Για εμένα είναι σαν να σταμάτησε ο χρόνος στις 6 Ιουνίου του 1944» λέει συγκινημένος ο Θεόδωρος Βαλάχας και προσθέτει: «σκεφτείτε πόσο τραγικό είναι να βλέπει κανείς να παίρνουν ανθρώπους για εκτέλεση και να τους πετούν μέσα σε σκαμμένους λάκκους, οι οποίοι είχαν μετατραπεί στο μυαλό μου σε δεξαμενή αίματος». Το φρικτό αυτό γεγονός δεν ήταν και το μοναδικό το οποίο βίωσε κατά το διάστημα της παραμονής του μέσα στο στρατόπεδο. Υπήρξαν άλλα δύο περιστατικά τα οποία τον στοιχειώνουν μέχρι και σήμερα.

Το πρώτο αφορά την πτώση μιας βόμβας από αεροπλάνο, κοντά στο στρατόπεδο του Παύλου Μελά. Μάλιστα η έκρηξη ήταν τόσο ισχυρή που είχε ως αποτέλεσμα οι πόρτες των θαλάμων να ανοίξουν, όπως αναφέρει ο Θεόδωρος Βαλάχας: «Δημιουργήθηκε πανδαιμόνιο. Αμέσως έτρεξα και τρύπωσα φοβισμένος κάτω από το κρεβάτι. Κάποιοι πιο γενναίοι άδραξαν την ευκαιρία και κατάφεραν να δραπετεύσουν καθότι οι φύλακες είχαν τρέξει κι αυτοί να κρυφτούν και οι πόρτες των θαλάμων ήταν ορθάνοιχτες. Ήταν ιδανικές συνθήκες για απόδραση» υπογραμμίζει και δηλώνει ότι από εκείνη τη μέρα μέχρι και σήμερα, αισθάνεται ένα σφίξιμο στο στομάχι, κάθε φορά που ακούει να περνάει ένα αεροπλάνο.

Το δεύτερο περιστατικό το ο οποίος σημάδεψε τη ζωή του, δεν είναι άλλο από το ολοκαύτωμα του Χορτιάτη στις 2 Σεπτεμβρίου του 1944. Ήταν η μέρα που ο ίδιος βίωσε μέσα από το στρατόπεδο κράτησης το ολοκαύτωμα του χωριού του. Του μέρους που αγάπησε όσο κανένα άλλο. «Εκείνο το πρωινό όλοι μας είδαμε καπνούς να έρχονται από την περιοχή του Χορτιάτη, μα κανείς δεν μπορούσε να διανοηθεί τα όσα συνέβησαν. Πιστέψαμε πως οι Γερμανοί έβαλαν φωτιά σε αποθήκες οπλισμού, οι οποίες βρίσκονταν κοντά στο Χορτιάτη, ούτως ώστε να εμποδίσουν τους αντάρτες να βρουν πολεμοφόδια», αναφέρει ο κύριος Βαλάχας. Την επόμενη μέρα ο 12χρονος τότε Θοδωρής ένιωσε να χάνει τη γη κάτω από τα πόδια του, όταν πληροφορήθηκε το ολοκαύτωμα του χωριού στο οποίο μεγάλωσε. Πρόκειται για ένα γεγονός το οποίο όπως ο ίδιος αναφέρει έριξε την ψυχολογία του στα τάρταρα, τη στιγμή που ο ίδιος βρισκόταν ένα μήνα πριν την αποφυλάκισή του, τον Οκτώβριο του 1944.

Σήμερα, 89χρονος πλέον Θεόδωρος Βαλάχας, ο νεότερος κρατούμενος του στρατοπέδου του Παύλου Μελά, έχει μάθει να ζει με τους εφιάλτες του παρελθόντος που τον συντροφεύουν. Παρά το προχωρημένο της ηλικίας του, δεν σταματά να δίνει το παρών σε όλες τις εκδηλώσεις μνήμης των 101 εκτελεσθέντων πατριωτών του στρατοπέδου. Συνεχίζει να τηρεί σαν Ευαγγέλιο την άγραφη υπόσχεση που έδωσε. Να μην ξεχάσει ποτέ τους εκτελεσθέντες συγκρατούμενούς του, οι οποίοι βρήκαν οδυνηρό τέλος μέσα στο στρατόπεδο.