Θεσσαλονίκη – Δέος για τα 48 επαναπατρισθέντα αντικείμενα από τη Βουλγαρία – Από σήμερα παρουσιάζονται στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού

Κοινωνοί των 48 κειμηλίων που επεστράφησαν στις 29 Σεπτεμβρίου από τη Βουλγαρία μπορεί να γίνουν όλοι οι πολίτες και οι επισκέπτες της Θεσσαλονίκης από σήμερα και για έναν περίπου μήνα, αφού στο εξής θα εκτίθενται για περιορισμένο χρονικό διάστημα στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού.

Στη διάρκεια της τελετής εγκαινίων που πραγματοποιήθηκε νωρίτερα το μεσημέρι του Σαββάτου η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη τόνισε ότι σήμερα είναι μια ξεχωριστή μέρα τόσο για το Μουσείο όσο και για το ΥΠΠΟ, αλλά και για ολόκληρη τη Μακεδονία, αφού μετά από 109 χρόνια τα κειμήλια επέστρεψαν για να αποδοθούν μετά την έκθεση εκεί όπου ανήκουν, δηλαδή στις μονές Τιμίου Προδρόμου Νιγρήτας Σερρών, Παναγίας Εικοσιφοινίσσης Αμφίπολης (υπάγεται στη Μητρόπολη Δράμας) και Σωτήρος Νάουσας.

Η υπουργός έκανε μια αναφορά στο ιστορικό επαναπατρισμού ευρύτερα κειμηλίων από τη γειτονική Βουλγαρία, μια συζήτηση που ξεκίνησε το 1990 από μια στρογγυλή τράπεζα στη Σόφια, συνεχίστηκε έμπρακτα με την επιστροφή χειρογράφων στο τέλος της δεκαετίας του ’90 και έφτασε σήμερα στην υπογραφή της πρόσφατης συμφωνίας στις 29 Σεπτεμβρίου 2026. «Η συγκεκριμένη συμφωνία είναι απολύτως θετική για την πατρίδα μας και για την προστασία των θησαυρών μας, γι’ αυτό το Οικουμενικό Πατριαρχείο και η Εκκλησία της Ελλάδος χαιρέτισε το αποτέλεσμα», τόνισε η Λίνα Μενδώνη.

Η συμφωνία έδωσε το πλαίσιο να επιστραφούν στην Ελλάδα τα 48 (ή 53 αφού κάποια είναι διπλά ή τριπλά) κειμήλια, τα οποία συνοδεύουν το πρωτόκολλο που υπογράφτηκε. «Πρόκειται για αντικείμενα ανεκτίμητης ιστορικής, πολιτιστικής, αρχαιολογικής και συναισθηματικής αξίας. Και λέω συναισθηματικής διότι συνοδεύονται από επιγραφές που αναφέρουν ονόματα ιεραρχών, ηγουμένων, ακόμα και απλώς τεχνιτών», υπογράμμισε η υπουργός.

Απαντώντας στους επικριτές της συμφωνίας που λένε πως επεστράφησαν πολύ λίγα κειμήλια από τα χιλιάδες που υπάρχουν στη γειτονική χώρα η υπουργός στάθηκε στο γεγονός ότι οι συνθήκες που εκλάπησαν τα αντικείμενα ήταν πολύ δύσκολες καθώς δολοφονήθηκαν από τα στρατεύματα μοναχοί και λαϊκοί, ενώ οι καταγραφές δεν είναι πλήρεις ούτε συμφωνούν μεταξύ τους και αυτό απαιτεί μια ιδιαίτερα δύσκολη τεκμηρίωση, αφού «δεν μπορούμε να πούμε πού ανήκουν». Έτσι, «χρειάζεται αρκετή μελέτη για να ανταποκριθούμε στις προϋποθέσεις των διεθνών συμβάσεων».

Πρόσθεσε επίσης ότι η συμφωνία επιτρέπει τη διεκδίκηση και την επιστροφή και των υπολοίπων ελληνικών κειμηλίων που υπάρχουν στη γειτονική χώρα. «Αυτές δεν είναι εύκολες διαδικασίες, όμως εντολή του πρωθυπουργού είναι να εξαντλήσουμε όλα τα περιθώρια. Ποιος άλλος πέτυχε επιστροφή τέτοιων κειμηλίων; Το ΥΠΠΟ είχε τα οστά του Σαμουήλ και επειδή τα επιστρέψαμε θεωρήθηκε ότι χάνουμε το διαπραγματευτικό μας χαρτί. Αυτά τα οστά λένε κάτι στον ελληνικό λαό; Λένε κάτι σε κάποιον από εμάς; Υπήρχαν στο εργαστήριο του Πολυτεχνείου και αργότερα στο σπίτι του καθηγητή Μουτσόπουλου, ο οποίος τα παραχώρησε στο ΜΒΠ μετά από δική μου προτροπή. Πήραμε πολύτιμα εκκλησιαστικά και ιστορικά κειμήλια και δώσαμε τα οστά του Σαμουήλ. Θεωρώ ότι ο πραγματικά κερδισμένος είναι η πατρίδα ως κράτος και η Εκκλησία μας γιατί αυτά ανήκουν στην Εκκλησία και θα πάνε στην Εκκλησία».

Στη συνέχεια η Λίνα Μενδώνη επεσήμανε ότι με αυτή τη συμφωνία δίνεται στην Ελλάδα η δυνατότητα της πρόσβασης σε καταλόγους, εντευκτήρια αλλά και της εξέτασης των ιδίων των αντικειμένων από τους δικούς μας επιστήμονες ώστε να τα καταγράψουν και να ζητήσουμε να επιστραφούν. «Η διεκδίκηση και τεκμηρίωση πέρα από δυσχερής είναι και μια επιστημονική διαδικασία και πρέπει να γίνει από ειδικούς», είπε.

Κυριακή 04 Οκτ 2026, 20:15

Οικουμενικό Πατριαρχείο: Χαιρετίζει τη συμφωνία Ελλάδας - Βουλγαρίας για την ανταλλαγή κειμηλίων

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Επίσης έκανε γνωστό ότι στο Οκτωβρίου με αρχές Νοεμβρίου οι ελληνικές αρχές θα έρθουν ξανά σε συνεργασία με τις βουλγαρικές για να ξεκινήσει η δεύτερη φάση. «Ζούμε σε μια εποχή με μείζονες γεωπολιτικές αλλαγές. Όσα νομίζαμε ότι ήταν σταθερές μπορούν να αλλάξουν πολύ γρήγορα. Η Ελλάδα δεν επιδιώκει να έχει ψυχροπολεμικές σχέσεις με τους γείτονές της, η κυβέρνηση προωθεί το κλίμα φιλίας και συνεργασίας», είπε μεταξύ άλλων.

Τη «γνωριμία» με τα κειμήλια έκανε η διευθύντρια του ΜΒΠ Δρ. Φλώρα Καραγιάννη.
Με βάση τα όσα είπε η κ. Καραγιάννη στα κειμήλια περιλαμβάνεται διαφόρων κατηγοριών λειτουργικός εξοπλισμός που χρονολογείται από τον 16ο έως τον 19ο αι.
Αναλυτικά:

Από τη Μητρόπολη Τιμίου Προδρόμου Νιγρήτας Σερρών προέρχονται:

-Ριπίδια από σκευοφυλάκια
-Περίτεχνη ξύλινη θήρα
-Αργυρό κάλυμμά εικόνας Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου
-Κάλυμμα από δεύτερη εικόνα Αγίου Ιωάννου Προδρόμου
-Αργυρή επένδυση Παναγίας Οδηγήτριας
-Ξυλόγλυπτος θρόνος
-Αναλόγιο

Τα παραπάνω έργα αποτελούν σπουδαία αντικείμενα αργυροχρυσοχοΐας από κορυφαίους τεχνίτες της εποχής τους, ενώ όπως φαίνεται οι δωρητές των έργων είναι πρόσωπα σε υψηλές θέσεις στην κοινωνία των Σερρών

Το δεύτερο μεγάλο σύνολο αποδίδεται στη Μονή της Παναγίας Εικοσιφοινίσσης Αμφίπολης (υπάγεται στη μητρόπολη Δράμας) και περιλαμβάνουν σταυρούς λειψανοθήκες, εικόνες και ιερά σκεύη.

-Οι σταυροί είναι μεγάλοι σταυροί λιτανείας, ενώ ξεχωριστό σύνολο αποτελεί η ομάδα τριών σταυρών ευλογίας, ο παλαιότερος εκ των οποίων χρονολογείται το 1615, ο δεύτερος το 1618 και ο τρίτος το 1648.

Τη μεγαλύτερη κατηγορία από τη συγκεκριμένη μονή αποτελούν οι λειψανοθήκες που δεν αντιμετωπίστηκαν ως απλά κουτιά εναπόθεσης γι’ αυτό και αποτέλεσαν σπουδαία έργα χειροτεχνίας, πολύ σημαντικά δείγματα παραδοσιακών τεχνών που άκμασαν και μεγαλούργησαν
Η μια μάλιστα είναι κατασκευασμένη στις 25 Μαρτίου του 1821 σε μια συμβολική ημερομηνία για την πατρίδα μας.

Στο σύνολο ανήκουν επίσης:

-2 Λειψανοθήκες του Αγίου Διονυσίου
-Μια ακόμη επιχρυσωμένη λειψανοθήκη του 1820
-Εντυπωσιακή ασημένια λειψανοθήκη που έφερε πολλά λείψανα αγίων
-Άλλες απλούστερες λειψανοθήκες
-Ιερά σκεύη (εντυπωσιακό δισκοπότηρο επιχρυσωμένο διακοσμημένο, περίτεχνη φιάλη)
-Βάση σκεύους ή σταυρού
-Δίσκος προσφοράς με παράσταση της Παναγίας Πλατυτέρας
-Αρτοφόριο του 19ου αι
-Φιάλη Αγιασμού από πορσελάνη
-Τρεις ιδιαίτερες επιχρυσωμένες εικόνες
-Ενεπίγραφο κάλυμμα του 1831
-Υφάσματα εξαιρετικής τέχνης του 18ου αιώνα

Τέλος στη Μονή του Σωτήρος της Νάουσας αποδίδεται η λειψανοθήκη της Αγίας Ματρώνας, που είναι οκτάπλευρη διακοσμημένη από σκηνές του βίου της Αγίας

Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν πολλοί εκπρόσωποι του κλήρου και της Πολιτείας.