Θεσσαλονίκη: Στο φως ο κρυμμένος Ναός της Αφροδίτης - Ξεκινούν οι εργασίες ανάδειξης στην Πλατεία Αντιγονιδών

Μετά από πολυετή αναμονή, καθυστερήσεις και έντονες συζητήσεις για το μέλλον του, ο Ναός της Αφροδίτης, γνωστός ως ο «Παρθενώνας της Θεσσαλονίκης», μπαίνει σε τροχιά ανάδειξης. Το εμβληματικό αρχαιολογικό μνημείο, που βρίσκεται «κρυμμένο» ανάμεσα σε τρεις πολυκατοικίες στην πλατεία Αντιγονιδών, στο κέντρο της πόλης, αναμένεται να αποκαλυφθεί, καθώς οι εργασίες προστασίας και αποκατάστασής του προγραμματίζονται να ξεκινήσουν τον προσεχή Σεπτέμβριο, με στόχο την ολοκλήρωσή τους έως το τέλος του 2027.

Το έργο «Προστασία και ανάδειξη των αρχαιολογικών καταλοίπων επί των οδών Καραολή & Δημητρίου 32 και Αντιγονιδών 38 – Φάση Α’» υλοποιείται από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης του Υπουργείου Πολιτισμού, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, και χρηματοδοτείται μέσω του ΕΣΠΑ με προϋπολογισμό 900.000 ευρώ.

Τετάρτη 10 Σεπ 2025, 14:20

Θεσσαλονίκη: Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας και Υπουργείο Πολιτισμού αναδεικνύουν τον αρχαιολογικό χώρο στην πλατεία Αντιγονιδών

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Ο ναός, που αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά μνημεία της Θεσσαλονίκης, έχει διαγράψει μια περιπετειώδη πορεία μέχρι να φτάσει στη σημερινή φάση. Στο παρελθόν βρέθηκε στο επίκεντρο αντιπαραθέσεων μεταξύ φορέων για τον τρόπο διαφύλαξης και αξιοποίησής του, ενώ σώθηκε δύο φορές από την οικοδόμηση, καθώς υπήρξαν σχέδια το οικόπεδο να μετατραπεί είτε σε χώρο στάθμευσης είτε να ανεγερθεί πολυκατοικία.

Το 2019, μάλιστα, προχώρησε η προσωρινή κατάχωση του μνημείου, προκειμένου να προστατευθούν τα αρχαιολογικά κατάλοιπα μέχρι να ολοκληρωθούν όλες οι απαραίτητες ενέργειες για την ανάδειξή του.

«Είναι μια συνολική δουλειά που γίνεται σε συνεργασία και με τη Διεύθυνση Αναστήλωσης, οπότε πρέπει να γίνουν κάποιες τελευταίες διαδικαστικές ενέργειες για να ξεκινήσει το έργο. Θέλω να πιστεύω ότι από τον ερχόμενο Σεπτέμβριο θα είμαστε έτοιμοι, καθώς αυτό το διάστημα ολοκληρώνονται κάποιες αλλαγές της τελευταίας στιγμής», σημειώνει στο emakedonia.gr η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, Τάνια Πρωτοψάλτη.

Σύμφωνα με την ίδια, το εργοτάξιο είναι ήδη έτοιμο, ενώ η πρώτη φάση του έργου θα επικεντρωθεί στην προστασία των γύρω οικοδομών και του ίδιου του μνημείου.

«Σε πρώτο στάδιο θα γίνει αντιστήριξη των οικοδομών και των πεζοδρομίων, ώστε να διασφαλιστεί η ασφάλεια των ενοίκων των πολυκατοικιών, και στη συνέχεια θα προχωρήσουμε στη συντήρηση και αποκατάσταση του μνημείου», εξηγεί.

Πεζογέφυρα, αναπαραστάσεις και πληροφοριακό υλικό

Οι εργασίες περιλαμβάνουν την κατασκευή μόνιμου τοίχου αντιστήριξης, τη σταθεροποίηση των πρανών του οικοπέδου και την ενίσχυση των σημείων που γειτνιάζουν με τα πεζοδρόμια, καθώς ο αρχαιολογικός χώρος βρίσκεται μέσα σε πυκνοδομημένο αστικό ιστό. Παράλληλα, θα απομακρυνθεί το προστατευτικό υλικό που καλύπτει σήμερα τον ναό, ενώ θα εγκατασταθούν σύγχρονα συστήματα φωτισμού, ασφαλείας και διαχείρισης των ομβρίων υδάτων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην ανάδειξη του μνημείου, ώστε να καταστεί επισκέψιμο και κατανοητό στο κοινό. Από το νότιο τμήμα του οικοπέδου θα δημιουργηθεί πεζογέφυρα, η οποία θα επιτρέπει στους επισκέπτες να προσεγγίζουν με ασφάλεια τον αρχαιολογικό χώρο. Παράλληλα, θα τοποθετηθεί πληροφοριακό υλικό και θα κατασκευαστούν αντίγραφα των βάσεων της κιονοστοιχίας που σώζονται στο κρηπίδωμα. Σε δεύτερη φάση θα αποδοθεί και η τρίτη διάσταση του μνημείου, μέσα από ειδικές αναπαραστάσεις, ώστε οι πολίτες να μπορούν να αντιληφθούν την αρχική μορφή του ναού.

«Με αναπαραστάσεις και πληροφοριακά κείμενα οι πολίτες θα μπορέσουν να γνωρίσουν πραγματικά το μνημείο», επισημαίνει η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης.

Παρεμβάσεις αντιστήριξης των πολυκατοικιών

Παρότι το συνολικό έργο προβλέπεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2027, η προϊσταμένη της Εφορείας υπογραμμίζει ότι η μεγαλύτερη πρόκληση είναι το πρώτο στάδιο των εργασιών.

«Το δύσκολο κομμάτι είναι αυτό της αντιστήριξης και εκεί επικεντρωνόμαστε αρχικά. Πλέον ξεπεραστεί και οι ανησυχίες που είχαν εκφράσει κατά το παρελθόν οι κάτοικοι των γειτονικών πολυκατοικιών σχετικά με τη στατικότητα των κτιρίων. Υπάρχει η σύμφωνη γνώμη των κατοίκων, καθώς οι παρεμβάσεις αντιστήριξης και αισθητικής αποκατάστασης διασφαλίζουν τόσο την προστασία των οικοδομών όσο και τη δημιουργία ενός οργανωμένου αρχαιολογικού χώρου» αναφέρει η Τάνια Πρωτοψάλτη.

Με την ολοκλήρωση του έργου, η περιοχή της πλατείας Αντιγονιδών θα αποκτήσει έναν σύγχρονα οργανωμένο και επισκέψιμο αρχαιολογικό χώρο. Ένα σημείο που για χρόνια παρέμενε ένα περιφραγμένο κενό οικόπεδο θα μετατραπεί σε έναν ζωντανό πυρήνα πολιτισμού, αναδεικνύοντας ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της αρχαίας Θεσσαλονίκης και φέρνοντας τους κατοίκους και τους επισκέπτες πιο κοντά σε ένα κομμάτι της ιστορίας της πόλης.

Πριν την κατάχωση, είχε αποκαλυφθεί περίπου το 40% του Ναού της Αφροδίτης, καθώς το υπόλοιπο τμήμα του εκτείνεται κάτω από τις γειτονικές πολυκατοικίες, με την ακριβή του έκταση να παραμένει άγνωστη.

Οι ανασκαφές έχουν φέρει στο φως ιδιαίτερα σημαντικά ευρήματα, μεταξύ των οποίων δύο αγάλματα αυτοκράτορα, που αποδίδονται πιθανότατα στον Αδριανό, ένα άγαλμα του Δία Αιγίοχου, ένα της θεάς Ρώμης, καθώς και κίονες και άλλα αρχιτεκτονικά μέλη. Τα περισσότερα από αυτά φυλάσσονται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, αποτελώντας πολύτιμες μαρτυρίες για τη μορφή και τη σημασία του αρχαίου ιερού.

Η ιστορία του Ναού

Πρόκειται για έναν υστεροαρχαϊκό ιωνικό ναό του 6ου αιώνα π.Χ., ο οποίος μεταφέρθηκε στη σημερινή του θέση κατά τα ρωμαϊκά χρόνια, όταν η δυτική πλευρά της Θεσσαλονίκης αποτελούσε ένα σημαντικό θρησκευτικό και διοικητικό κέντρο με ιερά και δημόσια κτίρια.

Ο ναός αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά στις ανασκαφές του 1936, όμως το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ανέκοψε κάθε προσπάθεια περαιτέρω έρευνας και ανάδειξής του. Για περισσότερα από εξήντα χρόνια παρέμεινε ουσιαστικά στο περιθώριο, μέχρι το 2000, όταν οι ανασκαφές ξεκίνησαν εκ νέου, μετά και την κατεδάφιση κτιρίου που κάλυπτε τον χώρο.

Η υπόθεση του Ναού της Αφροδίτης απασχόλησε έντονα τη Θεσσαλονίκη τα προηγούμενα χρόνια, όταν μετά την αποκάλυψη σημαντικών αρχιτεκτονικών μελών αποφασίστηκε η προσωρινή κατάχωσή τους, προκειμένου να προστατευθούν μέχρι να ωριμάσουν οι συνθήκες για την ανάδειξή τους.

Η απόφαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από πολίτες και επιστημονικούς φορείς, με την «Κίνηση για τη Διάσωση του Ναού της Αφροδίτης» να διοργανώνει συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας στην πλατεία Αντιγονιδών, να αναρτά πανό στον χώρο και να ζητά την άμεση ανάδειξη του μνημείου, καθώς και την επιστροφή στον φυσικό του χώρο των αρχιτεκτονικών μελών και των γλυπτών που σήμερα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης.

Την ίδια ώρα, παρέμενε σε εκκρεμότητα η πολύχρονη διαμάχη μεταξύ του υπουργείου Πολιτισμού και των ιδιοκτητών του οικοπέδου στις οδούς Καραολή Δημητρίου 32 και Αντιγονιδών 38, όπου βρίσκονται τα αρχαιολογικά κατάλοιπα. Η υπόθεση έκλεισε με την απαλλοτρίωση του οικοπέδου, ανοίγοντας τον δρόμο για την υλοποίηση του έργου.

Το 2023 ακολούθησε ακόμη ένα καθοριστικό βήμα, όταν το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο ενέκρινε τη μελέτη προστασίας και ανάδειξης του μνημείου, θέτοντας τις βάσεις για την έναρξη των εργασιών που πλέον μπαίνουν στην τελική ευθεία.