Το ΑΠΘ ηγείται καινοτόμου ευρωπαϊκού προγράμματος για τη λειψυδρία

Εν μέσω σημαντικών περιβαλλοντικών και κοινωνικών προκλήσεων, της κλιματικής αλλαγής και της άμεσης απειλής της λειψυδρίας, που πλήττει ιδιαίτερα τις μεσογειακές χώρες, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επενδύει στην έρευνα, προκειμένου μέσα από επιστημονικά δεδομένα και σύγχρονες μεθόδους να οδηγηθούμε σε μία πιο βιώσιμη επόμενη μέρα. Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, ως ιδρυτικός εταίρος και συντονιστής των ελληνικών φορέων, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, το Λιμάνι της Ηγουμενίτσας, κ.ά. απαρτίζουν πλέον το EIT Water, τη νέα ευρωπαϊκή Κοινότητα Γνώσης και Καινοτομίας για το νερό, τα θαλάσσια και τα παράκτια οικοσυστήματα.

Παρασκευή 14 Νοε 2025, 10:00

Το ΑΠΘ πρωτοστατεί σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα αντιμετώπισης της λειψυδρίας

ΠΑΙΔΕΙΑ

Ο Ευστράτιος Στυλιανίδης, καθηγητής του Τμήματος Μηχανικών Χωροταξίας και Ανάπτυξης, διευθυντής του Εργαστηρίου Γεωπληροφορικής ΑΠΘ και μέλος του νεοσύστατου Εποπτικού Συμβουλίου (Supervisory Board) του EIT Water, επισημαίνει στη «ΜτΚ» πως πρόκειται για μία πρωτοποριακή κοινοπραξία, η οποία στοχεύει να αντιμετωπίσει τις πιο κρίσιμες προκλήσεις της Ευρώπης και του πλανήτη γύρω από το νερό, τα θαλάσσια και παράκτια οικοσυστήματα και τη βιώσιμη διαχείριση των υδάτινων πόρων. «Πρόκειται για ένα έργο ορόσημο στη συλλογική μας προσπάθεια να εξασφαλίσουμε το πολυτιμότερο αγαθό του πλανήτη: Το νερό. Μέσα από αυτή την πρωτοβουλία, το πανεπιστήμιό μας συμβάλλει ενεργά στη διαμόρφωση του μέλλοντος της Ευρώπης της γνώσης, της καινοτομίας και της βιωσιμότητας» επισημαίνει.

Οι «κόκκινες» περιοχές

«Η απειλή της λειψυδρίας είναι άμεση, αλλά δεν εκδηλώνεται με την ίδια ένταση σε ολόκληρη τη χώρα» εξηγεί ο κ. Στυλιανίδης. Αναφέρει πως παρότι δεν βρισκόμαστε μπροστά σε μία γενικευμένη έλλειψη πόσιμου νερού σε όλη την Ελλάδα, σε ορισμένες περιοχές το πρόβλημα είναι ήδη πραγματικό. «Το 2026 επτά νησιά του Αιγαίου (Αστυπάλαια, Τήνος, Αλόννησος, Λέρος, Πάτμος, Σύμη, Κάρπαθος) βρίσκονται σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης ή εφαρμογής έκτακτων μέτρων λόγω λειψυδρίας. Ο σχετικά υγρότερος χειμώνας 2025-2026 έδωσε μία προσωρινή ανάσα σε τμήματα της ηπειρωτικής χώρας, χωρίς όμως να εξαλείψει το συσσωρευμένο πρόβλημα των προηγούμενων ξηρών και πολύ θερμών ετών. Για την Κεντρική Μακεδονία, ο όρος «κόκκινη περιοχή» χρειάζεται επιστημονική ακρίβεια. Στους χάρτες του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Ξηρασίας, το κόκκινο επίπεδο «alert» δεν σημαίνει απλώς ότι δεν έβρεξε. Σημαίνει ότι μετά το έλλειμμα βροχόπτωσης και εδαφικής υγρασίας, εμφανίζονται πλέον ενδείξεις καταπόνησης της βλάστησης. Τα τελευταία διαθέσιμα ευρωπαϊκά δεδομένα, για τα τέλη Ιουνίου 2026, δείχνουν στη Βαλκανική ένα μωσαϊκό από περιοχές επιτήρησης, προειδοποίησης και τοπικών συναγερμών. Δεν τεκμηριώνουν ότι ολόκληρη η Κεντρική Μακεδονία αποτελεί μία ενιαία «κόκκινη ζώνη». Υπάρχουν, όμως, τοπικές εστίες πίεσης και περιοχές με αυξημένη ευπάθεια, οι οποίες χρειάζονται συνεχή παρακολούθηση».

Εξηγεί ότι, στις περιοχές με αυξημένη ευπάθεια συγκαταλέγονται: η Νέα Προποντίδα και γενικότερα οι παράκτιες και τουριστικές ζώνες της Χαλκιδικής, λόγω της μεγάλης εποχικής αύξησης της ζήτησης. Οι αγροτικές περιοχές της Πέλλας, της Ημαθίας και της πεδιάδας Θεσσαλονίκης-Γιαννιτσών, λόγω των υψηλών αρδευτικών αναγκών. Η Σιντική και η ευρύτερη περιοχή των Σερρών, όπου συνδυάζονται αρδευτικές ανάγκες με τοπικά προβλήματα ποιότητας ή επάρκειας υπόγειων υδάτων και τέλος, οι περιαστικοί Δήμοι Λαγκαδά και Ωραιοκάστρου, όπου η ευπάθεια συνδέεται σε σημαντικό βαθμό με την κατάσταση και την κάλυψη των δικτύων.

Έργα «αναχώματα»

Σημειώνει πως το υπουργείο Περιβάλλοντος χρηματοδοτεί ήδη έργα αντιμετώπισης της λειψυδρίας στους Δήμους Λαγκαδά, Ωραιοκάστρου, Νέας Προποντίδας, Πέλλας και Νάουσας, ενώ έχουν εγκριθεί παρεμβάσεις και στις Σέρρες, στην Πυλαία-Χορτιάτη και στη Νεάπολη-Συκιές. «Σε αρκετές περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η μειωμένη διαθεσιμότητα του φυσικού πόρου, αλλά και οι απώλειες παλαιών δικτύων. Στην Κεντρική Μακεδονία υπάρχουν ήδη σαφείς προειδοποιήσεις, ιδιαίτερα σε αγροτικές περιοχές με μεγάλες αρδευτικές ανάγκες, σε παράκτιες και τουριστικές ζώνες με έντονη θερινή κατανάλωση και σε Δήμους με ανεπαρκή ή πεπαλαιωμένα δίκτυα. Η λειψυδρία δεν είναι πλέον ένα μακρινό κλιματικό σενάριο. Είναι ένας παρών κίνδυνος που πρέπει να αντιμετωπίζεται προληπτικά, με μετρήσεις, γεωχωρική παρακολούθηση, περιορισμό των διαρροών, επαναχρησιμοποίηση νερού και ορθολογικότερη άρδευση» περιγράφει ο κ. Στυλιανίδης.

Αξιοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων

Η πρόταση που κατέθεσε η κοινοπραξία Allwaters τον Ιούλιο του 2025 ξεχώρισε και επιλέχθηκε από το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Καινοτομίας και Τεχνολογίας (EIT), προκειμένου να ηγηθεί του EIT Water. Καθώς η αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η πρόταση της κοινοπραξίας θέτει σαφείς στόχους για τη διαμόρφωση του μέλλοντος της διαχείρισης των υδάτινων, θαλάσσιων και ναυτιλιακών πόρων στην Ευρώπη, μέσα από την έρευνα, καινοτομία και εκπαίδευση. «Υπάρχει ήδη ένα ιδιαίτερα ισχυρό απόθεμα ερευνητικής γνώσης, τεχνολογιών και εφαρμογών στους φορείς που συγκροτούν την κοινοπραξία. Το Allwaters δεν είναι ένα ακόμα συμβατικό ερευνητικό έργο περιορισμένης διάρκειας, αλλά η κοινοπραξία που δημιουργεί το EIT Water. Επομένως, τα σημερινά ερευνητικά αποτελέσματα προέρχονται κυρίως από τη μακρόχρονη δραστηριότητα των πανεπιστημίων, των ερευνητικών κέντρων, των επιχειρήσεων και των δημόσιων φορέων που συμμετέχουν. Στόχος του EIT Water είναι να τα συγκεντρώσει, να τα συνδέσει και κυρίως να επιταχύνει την αξιοποίησή τους. Το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης διαθέτει διεπιστημονική ομάδα με τεχνογνωσία στη γεωπληροφορική και την παρατήρηση της γης, στη διαχείριση και παρακολούθηση του περιβάλλοντος, στη χημική τεχνολογία, στη ρύπανση, στα υδάτινα και θαλάσσια οικοσυστήματα και στη βιώσιμη ανάπτυξη. Αυτή η γνώση μπορεί να μεταφραστεί σε πρακτικά εργαλεία για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας, των πλημμυρών, της ρύπανσης, της υποβάθμισης των οικοσυστημάτων και των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής» σημειώνει ο κ. Στυλιανίδης.

Η ουσία αυτής της πρωτοβουλίας, εξηγεί ο κ. Στυλιανίδης, είναι η γνώση να φτάνει στον πολίτη, στην επιχείρηση και στη δημόσια διοίκηση. «Η συμμετοχή της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, του Λιμένα Ηγουμενίτσας και άλλων οργανισμών από την Ελλάδα, δημιουργεί ακριβώς αυτή τη γέφυρα μεταξύ έρευνας και πραγματικών αναγκών. Μας επιτρέπει να σχεδιάσουμε πιλοτικές εφαρμογές σε πραγματικές συνθήκες, να τις αξιολογήσουμε μαζί με τους τελικούς χρήστες και να εξετάσουμε αν μπορούν να επεκταθούν σε άλλες περιοχές και λιμένες».

EIT Water

Βασικός πυλώνας του EIT Water είναι η εκπαίδευση, με δυνατότητα δημιουργίας διαπανεπιστημιακών μεταπτυχιακών προγραμμάτων με εξειδίκευση στη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Στην κοινοπραξία συμμετέχουν κορυφαίοι οργανισμοί (πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς) από 29 ευρωπαϊκές χώρες, με στόχο τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου οικοσυστήματος γνώσης, εκπαίδευσης και επιχειρηματικότητας για το νερό και την κυκλική «γαλάζια» οικονομία. Το ΑΠΘ θα υλοποιήσει ερευνητικά προγράμματα, σε συνεργασία με άλλους εταίρους, που θα οδηγήσουν στην παραγωγή νέων προϊόντων και υπηρεσιών για τη διαχείριση του νερού, μέσω ψηφιακών και σύγχρονων τεχνολογιών.

*Δημοσιεύτηκε στη «ΜτΚ» στις 26/7/2026