Το ΑΠΘ στον παγκόσμιο διαστημικό χάρτη

Στις 30 Μαρτίου του 2026 όλα τα βλέμματα της επιστημονικής κοινότητας ήταν στραμμένα στην απογείωση του πυραύλου Falcon 9 της SpaceX, από το Vandenberg Space Force Base της Αμερικής, ο οποίος μεταξύ άλλων,μετέφερε στο διάστημα τον νανοδορυφόρο οπτικών επικοινωνιών PeakSat, δημιούργημα της ομάδας φοιτητών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, SpaceDot. Ο επιστημονικός υπεύθυνος της SpaceDot,καθηγητής στο Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Αλκιβιάδης Χατζόπουλος περιγράφει στη «ΜτΚ» πως η ομάδα αυτήν την περίοδο ασχολείται με τον προγραμματισμό του PeakSat που θα βρίσκεται σε τροχιά για πέντε χρόνια.

Παράλληλα συνεχίζει να εργάζεται πάνω στον νανοδορυφόρο AcubeSAT που θα μελετήσει την επίδραση του διαστημικού περιβάλλοντος στη γονιδιακή έκφραση. «Ο δορυφόρος αυτός αποτελεί το κύριο project της φοιτητικής ομάδας SpaceDot και ξεκίνησε το 2020, με αφορμή το ενδιαφέρον των φοιτητών να απαντήσουν στο ερώτημα: Πώς επιδρούν οι συνθήκες του διαστήματος στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς, κατ’ επέκταση και στον άνθρωπο; Πρόκειται για ένα καθαρά εκπαιδευτικό έργο, το οποίο δεν είναι χρηματοδοτούμενο, όπως ήταν το PeakSat που χρηματοδοτήθηκε από το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Η ομάδα αυτή την περίοδο αναζητεί χορηγούς, καθώς απαιτούνται περίπου 50.000 ευρώ (από τον συνολικό προϋπολογισμό του έργου που ανέρχεται σε 300.000 ευρώ), προκειμένου να αγορασθούν όλα τα υποσυστήματα που απαιτούνται για την τελική συναρμολόγηση του νανοδορυφόρου».

Το πείραμα

Ο νανοδορυφόρος AcubeSAT, διαστάσεων 10x10x30 cm, αναμένεται να είναι έτοιμος στις αρχές του 2028. Θα διαθέτει ένα πλήρες βιολογικό εργαστήριο με μικροσκόπιο, φωτισμό, μικροαντλίες και ένα υψηλής αναλυτικής ικανότητας σύστημα καλλιέργειας μικροοργανισμών. Η κατασκευή του AcubeSAT αποτέλεσε μία ιδιαίτερα σημαντική πρόκληση που έχει πάρει τα εύσημα από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος, καθώς αποτελεί ένα ιδιαίτερα πρωτοποριακό εγχείρημα.

Το πείραμα είναι προγραμματισμένο να επαναληφθεί στο διάστημα, τρεις φορές μέσα σε έναν χρόνο, με στόχο την παρατήρηση της ανάπτυξης των ευκαρυωτικών κυττάρων στο διάστημα και στη γη, προκειμένου να είναι συγκρίσιμα τα προβλήματα που εμφανίζονται σε κυτταρικό και γονιδιακό επίπεδο, λόγω της ακτινοβολίας και της μικροβαρύτητας.

Το συγκεκριμένο πείραμα συνιστά ορόσημο για τα ελληνικά ερευνητικά δεδομένα στον τομέα της αεροδιαστημικής, καθώς θα αποτελέσει τον πρώτο νανοδορυφόρο στην Ευρώπη, σχεδιασμένο για την υλοποίηση βιολογικού πειράματος τέτοιας κλίμακας. «Σήμερα συμμετέχουν στην ομάδα 40-45 φοιτητές και φοιτήτριες από όλα τα εξάμηνα, με την πλειοψηφία να ανήκει στο 4ο και 5ο έτος σπουδών, καθώς και μεταπτυχιακοί και υποψήφιοι διδάκτορες. Από το 2020 μέχρι και σήμερα έχουν δουλέψει για τη SpaceDot περισσότεροι από 300 φοιτητές μας από τα τμήματα: Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών,Μηχανολόγων Μηχανικών, Βιολογίας, Φυσικής, Πληροφορικής και Ιατρικής, καθώς και από πανεπιστήμια της Ευρώπης. Φυσικά, το πείραμα υποστηρίζεται και από αντίστοιχους καθηγητές, προκειμένου να μπορέσουμε να ολοκληρώσουμε τη μελέτη», επισημάνει ο κ. Χατζόπουλος.

Ο τεταρτοετής φοιτητής του τμήματος Βιολογίας Νίκος Μόσχος μεταφέρει στη «ΜτΚ» ότι η ιδιαιτερότητα του AcubeSAT οφείλεται στο γεγονός ότι η συγκεκριμένη συσκευή κατασκευάζεται in-house και αποτελεί ένα αυτόνομο βιολογικό εργαστήριο με χαμηλό κόστος, το οποίο είναι ικανό να εκτελέσει περίπλοκα πειράματα σε μεγάλη κλίμακα. «Στόχος μας είναι η συγκεκριμένη αποστολή να αποτελέσει τη ναυαρχίδα μίας σειράς άλλων πειραμάτων, σε παγκόσμια κλίμακα, που θα μπορούν να αξιοποιήσουν τη βάση και τα δεδομένα του AcubeSAT.Είναι σχεδιασμένο με τέτοιο τρόπο ώστε να επιδέχεται τροποποιήσεις και να μπορεί να υποστηρίξει και άλλες καλλιέργειες (πλην των ευκαρυωτικών κυττάρων). Πρόκειται για ένα όραμα για το οποίο βραβευτήκαμε, στο πλαίσιο του BioInnovation Greece Forum. Το όραμα αυτό στηρίζεται έμπρακτα και από το ΕΚΕΤΑ και τον καθηγητή Παναγιώτη Μαδέση». Ο ίδιος συμπληρώνει πως η έρευνα στο διάστημα έχει πολλαπλά οφέλη για τη γη και τους ανθρώπους, φέρνοντας ο ίδιος ως παράδειγμα την πρόσφατη πατέντα της Merck για το αντικαρκινικό φάρμακο Keytruda.

Τεχνολογία αιχμής

Ο Κωνσταντίνος Γκαρίπης, πεμπτοετής φοιτητής στο τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών, περιγράφει πως στόχος της SpaceDot είναι να θέσει κάποιες βάσεις που δεν υπήρχαν έως σήμερα στον ακαδημαϊκό και βιομηχανικό χώρο, οι οποίες αφορούν την εις βάθος ανάπτυξη υποσυστημάτων για διαστημικά συστήματα.«Λείπει η βαθιά τεχνογνωσία, σε επίπεδο σχεδιασμού, για αυτά τα υποσυστήματα τα οποία πρέπει να μπορούν να ανταπεξέλθουν σε συνθήκες διαστήματος. Η SpaceDot, πέραν της ανάπτυξης του καινοτόμου AcubeSAT, έχει αναπτύξει και δικές της διατάξεις, όπως ήταν ο κεντρικός υπολογιστής του δορυφόρου που πέταξε με τον PeakSat, το υποσύστημα προσανατολισμού του AcubeSAT και το κομμάτι των τηλεπικοινωνιακών ζεύξεων με τη γη. Όλη η τεχνογνωσία που αναπτύσσεται από τη SpaceDot θέλουμε να διατίθεται ελεύθερα στην επιστημονική κοινότητα και όλα μας τα σχέδια είναι ανοιχτά και διαθέσιμα στην ιστοσελίδα μας». Ήδη η τεχνογνωσία που έχει αναπτύξει η SpaceDot αξιοποιείται από ερευνητικές ομάδες σε ολόκληρο τον κόσμο. «Η ομάδα μπορεί να παράγει και να εξάγει γνώση που είναι ανταγωνιστική, ακόμη και σε βιομηχανικό επίπεδο», καταλήγει. 

Δημοσιεύτηκε στο επετειακό αφιέρωμα «Ο Οκτώβρης της Θεσσαλονίκης» που κυκλοφόρησε με τη «Μακεδονία της Κυριακής» 25/10/2026