Το έπος του '40 στα πρωτοσέλιδα της «Μακεδονίας». «Θραύεται πανταχού η αντίστασις των φασιστών επιδρομέων»

Μία ημέρα πριν το ξέσπασμα του ελληνοϊταλικού πολέμου, στο φύλλο της 27ης Οκτωβρίου 1940 η «Μ» έγραφε για την επέτειο της απελευθέρωσης: «Σύσσωμος η Θεσσαλονίκη εώρτασε με εξαιρετική μεγαλοπρέπεια την χθεσινών επέτειον της απελευθερώσεώς της», δημοσιεύοντας ρεπορτάζ με πλούσιο φωτογραφικό υλικό από την τελετή αποκαλυπτηρίων του αγάλματος του βασιλιά Κωνσταντίνου, που το 1912 εισήλθε έφιππος στην πόλη, μετά την παράδοσή της στον ελληνικό στρατό. Στο πρωτοσέλιδο η εφημερίδα παρουσιάζει τηλεγράφημα του πρακτορείου Ρόιτερς με τίτλο «Ο κ. Χίτλερ παρασκευάζει έναν επίθεσιν ειρήνης»...

Θα πρέπει να έχουμε στο νου μας ότι οι εφημερίδες συντάσσονταν την προηγούμενη και κυκλοφορούσαν το πρωί της επόμενης ημέρας. Γι' αυτό και το πρωτοσέλιδο της 28ης Οκτωβρίου γράφει: «Προσηλωμένοι εις την ειρήνην, αλλά και εις το αίσθημα της τιμής», αποτυπώνοντας τη στάση ουδετερότητας που κρατούσε μέχρι τότε η Ελλάδα μέχρι το ξέσπασμα του ελληνοϊταλικού πολέμου. Επισημαίνεται ότι η εφημερίδα συντάσσεται την προηγούμενη, εκτυπώνεται και κυκλοφορεί την επομένη ημέρα.

Ο Μεταξάς είχε ήδη πει το περίφημο «Alors c'est la guerre» στις 3 τα ξημερώματα, αλλά η είδηση δεν είχε προλάβει να τυπωθεί στην πρωινή έκδοση της «Μακεδονίας» που κυκλοφόρησε το πρωί της 28ης.

Θα ακολουθούσε έκτακτη έκδοση της «Μ» και όλων των εφημερίδων. «Σαν γλαρόνια που προμηνύουν την τρικυμία φτερούγιζαν πρωί-πρωί στους δρόμους οι έκτακτες εκδόσεις των εφημερίδων για να φέρουν το άγγελμα ότι μπαίνουμε στον πόλεμο κι' ότι στα σύνορα είχεν ανάψει κι' όλας το κανονίδι» όπως περιγράφει το χρονογράφημα της επομένης ημέρας.

29 Οκτωβρίου 1940

«Τα ηρωικά και ένδοξα στρατεύματα μας αμύνονται κρατερώς του πατρίου εδάφους. Οι έφεδροι με ενθουσιασμόν προσέρχονται εις τους στρατώνας» γράφει η εφημερίδα. Στο μεταξύ, οι Ιταλοί έχουν αρχίσει «Επιδρομαί εις το Τατόϊον, της Πάτρας, την Κόρινθο. 50 νεκροί και 100 τραυματία εις τας Πάτρας».

Στο χρονογράφημα της ημέρας μαθαίνουμε ότι «η Θεσσαλονίκη άκουσε το άγγελμα με αταραξία Σπαρτιάτισσας, με ψυχραιμία Σουλιώτισσας». Και λίγο παρακάτω: «Σαν τσαμπιά σταφυλιών κρεμόντανε στα τραμ οι μεταβαίνοντες να παρουσιασθούν στις μονάδες τους, οι πιο δε ανυπόμονοι είχαν σκαρφαλώσει και μέχρι μακαρά. Οι λεβέντες μας έμπαιναν αδιάκριτα από μπροσθινούς και πισινούς εξώστας και ο νόμος του αδιαχωρήτου επήγαινε περίπατο. Και κανένας οδηγός ή επιθεωρητής δεν διεμαρτύρετο για την παράβαση του κανονισμού. Όλοι συνησθάνοντο ότι "εις κανονισμός άριστος στρατεύεσθαι περί πάτρης"...».

30 Οκτωβρίου 1940

«Πείσμων αγών πυροβολικού εις την Ήπειρον. Η Μεγάλη Βρετανία σπεύδει δι' όλων των μέσων της εις βοήθειας της ηρωικώς μαχόμενης Ελλάδος» γράφει το πρωτοσέλιδο της 30ής Οκτωβρίου. Δημοσιεύονται και χρηστικές πληροφορίες, από το πού παρουσιάζονται οι επίστρατοι, μέχρι το «τι θα κάμετε εις τυχόν επιδρομήν», «πώς δίδεται το σύνθημα του συναγερμού», ότι υπάρχει επάρκεια τροφίμων και «απαγορεύεται τυχόν παρακαταθήκη» κι ότι επιτρέπεται η ανάληψη καταθέσεων έως 3.000 δρχ.

1 Νοεμβρίου 1940

Στην κορυφή του πρωτοσέλιδου δημοσιεύεται το μήνυμα: «Έλληνες! Προσέχετε όπου και αν ευρίσκεσθε, την ύπουλο προπαγάνδα των φίλων του εχθρού, που προσπαθεί όπως αλλού, να σκορπίσει την αμφιβολία. Λαός και κυβέρνησις ηνωμένοι δεν βλέπομε παρά μόνον τον πόλεμο. Ζώμεν πόλεμο. Κάμνομεν πόλεμο. Δεν μπορούμε να συζητούμε παρά μόνον δια τον πόλεμον και την νίκην. Τσακίσατε τους ηττοπαθείς». Στο ίδιο πνεύμα και ο κεντρικός τίτλος: «Ελληνικά πολεμικά εβομβάρδισαν αγρίως επί ώρα προκεχωρημένην θέσις εις την αλβανική μεθόριο. Τα μυδραλιοβόλα μας εθέρισαν την ιταλική φάλαγγα». Αντίστοιχοι είναι οι τίτλοι σε άλλα θέματα: «Η χερσόνησος με το σχήμα της μπότας δεν θα καλοπέραση», «Οι επιδρομείς υπέστησαν δεινόν αποδεκατισμόν».

3 Νοεμβρίου 1940

«Ο στρατός μας ευρίσκεται εις τα πρόθυρα της Κορυτσάς. Τα αεροπλάνα μας εβομβάρδισαν τα εν Αλβανία ιταλικά αεροδρόμια. Κατερρίψαμεν εις αερομαχίας 4 από τα ιταλικά βομβαρδιστικά» γραφεί ο πρωτοσέλιδος τίτλος της «Μακεδονίας». Την προηγούμενη ημέρα μαθαίνουμε ότι «οι Ιταλοί έρριψαν ανάνδρως βόμβας κατά των γυναικόπαιδων της Θεσσαλονίκης και άλλων πόλεων». Στη Θεσσαλονίκη έγιναν δύο επιδρομές με αρκετά θύματα και ζημίες σε σπίτια, αλλά, όπως μας πληροφορεί η εφημερίδα, στην περιοχή «κατερρίφθη εχθρικόν αεροπλάνον».

14 Νοεμβρίου 1940

«Ο στρατός μας προελαύνει εις 2 τομείς. Κατεστράφη ολόκληρον σώμα στρατού. Ανελάβομεν επίθεσιν εις όλα τα μέτωπα» γράφει ο πρωτοσέλιδος τίτλος της «Μακεδονίας». Η εφημερίδα δημοσιεύει: «Ό,τι υποχρεούσθε να γνωρίζετε» σχετικά με επιτάξεις τροφίμων, οχημάτων και τροχοφόρων. Για παράδειγμα οι κάτοικοι γεωργικών ελκυστήρων υποχρεούνται να τους παραδόσουν στην Εφορεία Υλικού Πολέμου, ενώ οι εργάτριες σε εργοστάσια κατασκευής υποκαμίσων καλούνται «όπως προσέλθωσιν αύριο την πρωία εις τα εργοστάσια όπου εργάζονται ίνα εργασθώσι δια τας ανάγκας του στρατού».

23 Νοεμβρίου 1940

«Επήραμε την Κορυτσά» γράφει με μεγάλα κεφαλαία γράμματα ο πηχυαίος τίτλος της «Μακεδονίας» στις 23 Νοεμβρίου 1940. «Επτά ιταλικαί μεραρχίαι υπέστησαν πανωλεθρίαν. Χθες την 12.45 μ.μ. ο στρατός μας εισήλθε εις την πόλιν Κορυτσάς. Η πόλις έπλεεν εις τα κυανόλευκα. Οι Ιταλοί φεύγουν ποτροπάδην». Η εφημερίδα δημοσιεύσει στην πρώτη σελίδα φωτογραφικό στιγμιότυπο από την αυθόρμητη διαδήλωση που σχηματίστηκε στην Τσιμισκή, καθώς «απερίγραπτος χαρά σκόρπισε παντού το άγγελμα της νίκης».

6 Δεκεμβρίου 1940

Έχουν συμπληρωθεί σαράντα μέρες πολέμου και το έπος του 1940 κορυφώνεται. «Η προέλασις συνεχίζεται καθ' ολην την έκτασιν του μετώπου. Θραύεται πανταχού η αντίστασις των φασιστών επιδρομέων. Συνεπληρώθη η κατάληψις του ορεινού όγκου της Οστροβίτσης» γράφει η «Μακεδονία».

Στο πρωτοσέλιδο άρθρο τονίζεται ότι το «ΟΧΙ» ήταν αποτέλεσμα «μακράς ψυχικής προπαρασκευής, προπαρασκευής που γίνονταν από καιρό πολύ στην κοινωνική συνείδηση και που δεν είχε καμμιά επίσημη επιβολή εκ των άνω. Γιατί το επίσημο Κράτος, απ' το φόβο των παρεξηγήσεων, ήταν υποχρεωμένο ν' αποφύγη κάθε κουβέντα για πόλεμο. (...) Γι' αυτήν την Ελευθερία ξεσηκώθηκε όλη η Ελλάς, στην μεγάλη ανάταση, που κάνει τους στενόκαρδους να εκπλήσσωνται και τους εχθρούς να λουφάζουν. Και γιατί το ιδανικό, η ανάγκη της ελευθερίας είνε το κίνητρο του αγώνος».

24 Δεκεμβρίου 1940

«Κατελάβομεν την Χειμάρραν. Οι Ιταλοί υποχωρούν προς τον Αυλώνα. Εφθάσαμε προ του Τεπελενίου» γράφει σε θριαμβευτικό τόνο η «Μακεδονία». Ανάμεσα σε τηλεγραφήματα του Ρόιτερς, αναλύσεις και άρθρα γνώμης βρίσκουμε και μονόστηλα που αποτυπώνουν το κλίμα των ημερών: Ευχαριστήριο του ανώτατου στρατιωτικού διοικητή σε κάποιον που πρόσφερε το φορτηγό αυτοκίνητο του στον ελληνικό στρατό, η είδηση της σύλληψης ενός παντοπώλη που παραπέμφθηκε στο στρατοδικείο «διότι απέκρυψε δύο δοχεία βουτύρου», ανακοινώσεις για τον πανελλήνιο έρανο και δημοσίευση των ονομάτων όσων έδωσαν «πατριωτική εισφορά».

25 Δεκεμβρίου 1940

Ανήμερα τα Χριστούγεννα η «Μακεδονία» κυκλοφορεί με ένα πρωτοσέλιδο που καλύπτει το σκίτσο του Δημήτρη Χατζηγιαννάκη, με τον τσολιά και έναν φύλακα-άγγελο πάνω από τον χάρτη της Ελλάδας, καθώς και την βρεφοκρατούσα Παναγία. Στο κύριο άρθρο η εφημερίδα αναφέρεται στον εχθρό ως «τον υβριστή των αγίων συμβόλων, τον δολοφόνο των γυναικόπαιδων, τον τορπιλλίσαντα την "Έλλην" τον βομβαρδίσαντα θρησκευτική λιτανείας και τραυματίσαντα το εικόνισμα της Θεομήτορος» τον οποίο οι Έλληνες «καταπολεμούμε και τον εξευτελίζομε, τον τρέπομεν εις φυγή και ταπεινούμεν τη μεγάλαυχον αλλαζονείαν του».

Ιανουάριος 1941

To πρώτο πρωτοσέλιδο της χρονιάς καλύπτεται από φωτογραφικά στιγμιότυπα: Ο αρχιεπίσκοπος ευλογεί ένα άρμα μάχης, ο βασιλιάς επιθεωρεί ένα αγγλικό πυροβόλο, ιταλικά τανκς τα οποία κατέλαβαν Έλληνες στρατιώτες, ένας Έλληνας φαντάρος περιποιείται το τραύμα ενός Ιταλού στρατιώτη, κι ένας άλλος αιχμάλωτος συνομιλεί με έναν Εύζωνα.

Φεβρουάριος 1941

Την επαύριο του βομβαρδισμού της εκκλησίας της Αγίας Σοφίας, στις 10 Φεβρουαρίου 1941, η «Μακεδονία» γράφει: «Η άνανδρος φασιστική αεροπορία εβομβάρδισεν ό,τι είχαν σεβασθεί οι αιώνες και οι ξένοι κατακτητές».

Καθ' όλη τη διάρκεια των μηνών η εφημερίδα δημοσιεύει επιστολές συγγενών προς τους αγαπημένους τους που βρίσκονται στο μέτωπο. Για παράδειγμα, στις 16 Φεβρουαρίου 1941 ο χωροφύλακας Κων. Καταξούλης γράφει προς τους γονείς του, για να τους ενημερώσει για τον θάνατο του αδελφού του, Αλεξάνδρου «πεσόντος εις το πεδίον της μάχης υπέρ της ελευθερίας, την απώλειαν του οποίου θρηνώ, αλλ' αναλογιζόμενος τον ιερόν σκοπόν, υπέρ του οποίου εθυσιάσθη και αισθανόμενος υπερηφάνειαν διά την οικογένειάν μας αναφωνώ Ζήτω η ελευθερία, ζήτω ένδοξος πατρίδα μας. Γι' αυτό σας παρακαλώ όπως μη κλαύσητε για τον θάνατον του, διότι ο Αλέκος μας δεν πέθανε. Ζη και θα ζη αιώνια μεταξύ των τόσων ηρώων της φυλής μας. Και ημείς οι άλλοι υιοί σας αν πεθάνωμεν για τον μεγάλον αυτόν σκοπόν, να μη μας κλαύσητε αρκεί μόνον να ζήσητε σείς οι εναπομείναντες ελεύθεροι».

Μάρτιος 1941

Τον Μάρτιο του 1941, ο Ελληνοϊταλικός Πόλεμος εισέρχεται στην τελική φάση του, με την αποτυχημένη εαρινή αντεπίθεση των Ιταλών. Στις 30 Μαρτίου 1941 «Μακεδονία» δημοσιεύει την ανταπόκριση «του πολεμιστού συνεργάτου μας κ. Λ. ΠΑΠ»: «Εδώ αναπνέουμε ένα αέρα, ένα οξυγόνο, μία ψυχική τροφή που μας δίνει ζωή και δυνάμεις αφάνταστες. Εδώ αναπνέομε και ζούμε από την νίκη -και για την νίκη. (...) Τον κίνδυνο δεν τον λογαριάζαμε. Και δεν είμαστε υπερήφανοι γι' αυτόν, για τα τραύματά μας, για τους νεκρούς μας. Αλλά οι κακουχίες, οι στερήσεις που μας έτυχαν κάποτε είναι η μεγάλη μας χαρά, η μεγάλη μας υπερηφάνεια, η ευτυχία μας, ο πλούτος μας, κάτι που δεν μπορείτε να το νιώσετε εσείς εκεί κάτω. Βέβαια και τις μάχες που δώσαμε τις αναπολούμε μ' ευχαρίστησι, γιατί η αναπόλησις αυτή μας δίνει και την βεβαιότητα ότι έτσι θα πάμε πάντα, ό,τι και αν συμβή, όπου και μ' όποιον κι αν βρεθούμε να πολεμήσουμε».

Στην ίδια σελίδα δημοσιεύονται φωτογραφίες ηρωικώς πεσόντων. Εκ Θεσσαλονίκης ήταν οι: Ευάγγελος Νικολαϊδης, Σταύρος Κότσιος, Δανιήλ Μπενουζίλιο.

Απρίλιος 1941

Μία εβδομάδα πριν την είσοδο των Γερμανών στη Θεσσαλονίκη η «Μακεδονία» επιμένει να κρατά υψηλά το φρόνημα, μεταφέροντας τα νέα από το αλβανικό μέτωπο: «Ο στρατός μας εξεμηδένισε ολόκληρον εχθρικό τάγμα, αιφνιδιασθέν και κυκλωθέν».

Στις 7 Απριλίου η «Μ» κυκλοφόρησε αναγγέλλοντας την επίθεση των Γερμανών στην Ελλάδα. Δύο ημέρες αργότερα, στις 9 Απριλίου 1941 τα γερμανικά στρατεύματα εισέρχονται στη Θεσσαλονίκη και στις 10 Απριλίου δημοσιεύεται η απόφαση για την απαγόρευση έκδοσης των εφημερίδων «Μακεδονία» και «Μεσατζέρο». Η «Μακεδονία» θα επανακυκλοφορήσει μετά την απελευθέρωση, τον Μάρτιο του 1945.