To TikTok ζει… Γράφει η Μπαγιάτισσα

Αυτό μας οδηγεί. Η εικόνα πάντα κυριαρχούσε και πουλούσε. Αυτό το ξέρουμε καλά. Αυτό που (ίσως) δεν περιμέναμε ότι ο εικονικός και ψηφιακός κόσμος όχι απλά αντανακλά τον φυσικό κόσμο, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις τον εκπροσωπεί. Από τον ψηφιακό καπιταλισμό, στην ψηφιακή πολιτική και τον ψηφιακό συνδικαλισμό.

H ιστορία αυτή έχει πολλές και περίπλοκες αιτίες που συμπλέκονται, ακολουθεί την ψηφιακή εποχή μας, αλλά φτάσαμε στο σημείο που η έξωθεν μαρτυρία και ο εξαγνισμός από τη διαφθορά είναι ένα κλικ μακριά ή μάλλον ένα ανέβασμα βίντεο μακριά. Η απαλλαγή από την ανάγκη λογοδοσίας, η αποενοχοποίηση μέσω βίντεο ή η τάση να «πετάμε την μπάλα» στην κερκίδα είναι φαινόμενα βάιραλ.

Μέχρι που οι τικτόκερς ή οι γιουτιούμπερς φτάνουν μέχρι τα πολύ σημαντικά πόστα και αυτό δεν έχει πλάκα. Ή αντιστοίχως μέχρι που οι πολιτικοί αναγκαστικά γίνονται και τικτόκερς και γιουτιούμπερς, κυρίως για να πιάσουν τη νέα γενιά, και εκεί ο πολιτικός λόγος αποκτά άλλες διαστάσεις: Πιασάρικος, σχεδόν α-πολιτικός, παροχολογικός, καταγγελτικός, σημειολογικός (μία εικόνα χίλιες λέξεις), μη συνοχικός με όποια προηγούμενα (τα οποία έχουν ήδη ξεχαστεί μετά από μια-δυο μέρες) με την ένδυση μίας περσόνας που αρέσει και τραβάει.

Να λέμε αλήθειες. Ψηφίζουμε πολύ συχνά το alter ego μας, ένα πρόσωπο με το οποίο κάπως ταυτιζόμαστε. Έτσι και ο αείμνηστος είχε ταυτιστεί με τον μέσο Έλληνα γυναικά που είχε παράλληλο δεσμό τότε στη δεκαετία της υπέρτατης καψούρας, της ευμάρειας και των μπουζουκιών όταν έκανε το κοσμοϊστορικό νεύμα να καλέσει την αγαπημένη να βγει και να παρουσιαστεί ως «γλυκιά, αγαπημένη Παναγιά».

Τότε οι μερακλήδες ταυτίστηκαν, οι συντηρητικοί τσατίστηκαν, το κοινό-στόχο το έπιασε όμως εκείνος ο χαρισματικός ηγέτης. Το έκανε με αυθεντικό θάρρος, με πάθος και κάπως με βεβαιότητα ότι θα του «συγχωρεθεί» ή θα του αποδοθεί ως ένα ακόμα χαρισματικό στοιχείο.

Αν το έκανε αυτό τώρα, με δεκάδες συνεργάτες, επικοινωνίας, ψηφιακών μέσων, δημοσίων σχέσεων κ.λπ. θα είχε σκηνοθετηθεί, θα είχε προβαριστεί και θα ανέβαινε (εννοείται!) στο TikTok. Ίσως, να μην ανέβαινε κιόλας, γιατί το προφίλ τώρα δεν είναι αυθεντικό: Διαμορφώνεται σύμφωνα με την κοινή γνώμη και την απήχηση, η οποία εξίσου διαμορφώνεται από την απήχηση και τη «δικτατορία των λάικ».

Αν ανέβαινε, όμως, θα μπορούσαμε να δούμε τότε το TikTok να σχολιάζεται και σε άλλα μέσα τουλάχιστον στην ΕΕ «ο Έλληνας πρωθυπουργός…» ή και παγκοσμίως, ενώ ο νυν πλανητάρχης θα έστελνε συγχαρητήριο μήνυμα ανεβάζοντας το και ταγκάροντας τον πρωθυπουργό στο ολοδικό του μέσο κοινωνικής δικτύωσης (μπράβο ρε μάγκα…!).

Προσωπικά, δεν έχω TikTok, αλλά παρατηρώ ότι πλείστοι όσοι πολιτικοί ειδικά μετά από ηχηρά σκάνδαλα ή ηχηρές κακοτοπιές και αβλεψίες ανεβάζουν κάτι που τους κάνει συμπαθητικούς, σαν και εμάς, ανθρώπινους και αδύναμους (μα άνθρωπος είναι και αυτός, τι να κάνει;).

Και έτσι η λογοδοσία, η αντικειμενική ευθύνη, η υπαιτιότητα, η διαφθορά κρύβονται κάτω από το σημειολογικό ψηφιακό χαλί και η ιδεολογία πάει περίπατο: Από την άνω ως την κατώτερη κοινωνική δεξιά και αριστερά, τη συμπεριληπτική ή την μπερδεμένη, όλα τα έχει ο μπαξές.

Πατριδογνώστη, θεούσο προοδευτικό με συγγραφικό ταλέντο, σπορτίβ, ατσαλάκωτο ηγέτη, αυτοδημιούργητο παιδί του λαού που ανέβηκε με τον μόχθο του τα σκαλιά της εξουσίας (και τζάμπα λοιδορείται), ψηφιακό σπασίκλα που κορδώνεται γιατί αυτός ξέρει, «μάτσο» με εκατό κιλά μαγκιά ακροδεξιό που θα τα σπάσει όλα (και όσους από μας δεν σκαμπάζουν από τη μία ιερή αλήθεια «πατρίς, θρησκεία, οικογένεια»), γκόλντεν μπόι με προίκα, αντιρρησία που βλέπει παντού θεωρίες συνομωσίας, ψαγμένο λόγιο, και πάει λέγοντας. Ο κατάλογος των alter ego που πολύ συχνά κανένα βιωματικό συσχετισμό δεν έχουν μαζί μας -με τον μέσο συνετό και πολύ συχνά οικονομικά ασθενή άνθρωπο- καλά κρατεί. Αναφέρομαι δε στο αρσενικό γένος χάριν οικονομίας. Όχι ότι στερούμαστε γυναικείων περσόνων και κοσμοάρεστων προφίλ.

Καταλαβαίνουν όλοι και όλες πολύ καλά το παιχνίδι και τη σημασία της δημοσιότητας και ακόμα και την αρνητική -με τη μνήμη χρυσόψαρου που μας χαρακτηρίζει- τη γυρίζουν αν όχι σε θετική, αλλά σε συμπαθητική προβάλλοντας κάτι βαθιά ανθρώπινο: Μία αδυναμία. Έχουν όλου του κόσμου τους συμβουλάτορες να τρέχουν για να φανούν «ανθρώπινοι».

Και συχνά καταλήγουμε σε κάτι παράλογα λογικές ή λογικά παράλογες μορφές ή καρικατούρες, κάτι σαν τους παλαιομοδίτικους πια, αλλά πάντα καλτ «κακούς» των ταινιών του Τζέιμς Μποντ. Σε ερώτησή μου σε Κύπρια πολίτη/ψηφοφόρο, γιατί πιστεύει ότι έστειλαν στο Ευρωκοινοβούλιο έναν παντελώς και προφανώς άσχετο με την πολιτική νεαρό γιουτούμπερ (που προφανώς είναι μία περσόνα με την οποία ταυτίζονται πολλοί νέοι άνθρωποι και αυτό είναι ευθύνη τόσο των πολιτικών όσο και των πολιτών) μου απάντησε: «Γιατί είναι αντισυστημικός».

Να, λοιπόν, στο TikTok o συστημικός βαπτίζεται «αντισυστημικός», η εικόνα και η εικονολατρία ανατρέπουν την πραγματικότητα, οι πολιτικοί γίνονται βάιραλ και αντί να ασχοληθούμε με το βάθος και την ουσία των πραγμάτων (για παράδειγμα, με την εξέλιξη μίας υπόθεσης εκτεταμένης διαφθοράς) χαριεντιζόμαστε με την επιφάνεια. Γιατί ό,τι άλλο ακουμπήσουμε πονάει, και ό,τι πονάει δεν έχει μπόλικο χώρο και χρόνο στο ψηφιακό σύμπαν, εκτός αν αυτό που πονάει πουλάει.

Έτσι, ανερυθρίαστα βαπτίζονται, σε αυτή την ανοριακή μάχη των εντυπώσεων, οι καταγγελίες, γκρίνια, «καλά δεν έχετε κάτι άλλο να πείτε», «ωχού…βαρεθήκαμε» και σκρολάρουν οι τικτόκερς και οι επισκέπτες, καταναλωτές, χρήστες των βίντεο πιο ευχάριστα, ανώδυνα και διασκεδαστικά βίντεο.

Άρα ποιο είναι το κριτήριο επιλογής και ψήφου; «Τα λάικς και τα βιους» (likes και views) ως οι δύο πιο βασικοί δείκτες δημοφιλίας και απήχησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Social Media) όπως το YouTube, το TikTok, το Instagram και το Facebook;

Η αληθινή πολιτική, η αυθεντική, η ορθόδοξη;

«Θου, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου», γιατί πέρα από θεούσα θα χαρακτηριστώ και συστημική. Κι αυτό γκελ δεν κάνει σε μεγάλο κοινό.

*Δημοσιεύθηκε στη «ΜτΚ» στις 11.10.2026